Bí ẩn về Shambhala vương quốc bị lãng quên

Từ hàng nghìn năm nay, miền đất Tây Tạng nằm trên vùng địa hình cao luôn hấp dẫn những cá nhân yêu thích sự huyền bí và tâm linh. Trong đó, vương quốc Shambhala, được cho là nằm ẩn mình sau những ngọn núi xa xôi phương Bắc trên dãy Himalaya, luôn là giấc mơ của rất nhiều nhà thám hiểm trên thế giới.

Shambhala là vùng đất được nhắc đến trong nhiều văn tự cổ xưa, trong các văn bản tiếng Phạn, thậm chí trong các bản viết tay của đạo Bon (tôn giáo cổ Tây Tạng) cũng đề cập đến Shambhala với tên gọi… “Tagzig Olmo Lung Ring”. Ngày nay, Shambhala còn trở thành chủ đề chính trong rất nhiều cuốn sách lịch sử và phim của Hollywood.

Trong số đó có bộ phim nổi tiếng với tựa đề “Lost Horizon” (Đường chân trời đã mất), sản xuất năm 1937 dựa trên một cuốn tiểu thuyết cùng tên, nói về cuộc hành trình của nam nhân vật chính bị lạc giữa một vùng núi tuyết cao ở Tây Tạng và sau đó tìm được Shambhala. Hiện nay ở Trung Quốc có một vùng đất mang tên Shangri-la (tương truyền chính là Shambhala), nhưng các nhà thám hiểm không tin nơi ấy là chốn thần bí, và vẫn tìm cơ hội khám phá vương quốc trong truyền thuyết.

Cõi tịnh độ và an nhiên

Vũ trụ tồn tại rất nhiều thế giới với tầng thứ riêng, tọa lạc tại những vị trí đặc định, mà con người muốn tìm đến đều phải đạt được một số yêu cầu nhất định. Thánh địa hay vương quốc Shambhala là một trong vô số những địa danh thần bí như thế.

Theo nhiều ý kiến, Shambhala đã bị chôn vùi đâu đó dưới những lớp tuyết dày nằm trên đỉnh dãy núi Himalaya hùng vĩ. Trong thế kỷ 20, các nhà thám hiểm đã bắt đầu hành trình tìm kiếm Shambhala tại Tây Tạng - nơi mà nhà văn James Hilton đã đưa địa danh này dưới cái tên Shangri-la vào cuốn tiểu thuyết Lost Horizon (Đường chân trời đã mất). Kể từ đó, chưa ai phát hiện được vị trí chính xác của vương quốc Shambhala, ngoại trừ thị trấn Zhongdian nằm trong khu vực biên giới giữa Trung Quốc - Tây Tạng, đã được đổi tên thành Shangri-la với ý nghĩa “vùng đất tâm linh” vào năm 2011.

Khi nhà triết học Nga Nicholas Roerich đi qua những ngọn núi rực rỡ sắc màu của Trung Á vào năm 1926, ông và những người dẫn đường bị sốc khi chứng kiến một cảnh tượng đáng kinh ngạc. Đó là một quả cầu vàng đang lơ lửng trên bầu trời, di chuyển từ dãy núi Altai (nằm trên khu vực biên giới Nga, Trung Quốc, Mông Cổ và Kazakhstan) đến phương bắc với tốc độ đáng kinh ngạc. Quả cầu sau đó chuyển một mạch về phía tây, rồi nhanh chóng biến mất.

Nhiều người tin rằng thế giới dưới lòng đất Agharta chính là Shambhala đã bị lãng quên, sở hữu những kì quan công nghệ tiên tiến và sức mạnh đáng kinh ngạc.
Nhiều người tin rằng thế giới dưới lòng đất Agharta chính là Shambhala đã bị lãng quên, sở hữu những kì quan công nghệ tiên tiến và sức mạnh đáng kinh ngạc.

Một số người cho rằng hành trình của Roerich không chỉ là một cuộc thám hiểm đơn thuần, bởi ông đang cố gắng trả lại một mảnh vỡ của tảng đá Cintamani huyền thoại (là một đồ vật của Đức Phật có thể thực hiện điều ước và là đại diện cho các giá trị cũng như giáo lý của Đức Phật) về đúng chỗ của nó ở trung tâm của vương quốc Shambhala, và quả cầu vàng là dấu hiệu của sự chào đón.

Huyền thoại về Shambhala có thể tìm thấy trong những giáo lý của Mật Tông Kalachakra, nghĩa là “những chu kỳ thời gian”, đây là một pháp tu của Mật Tông Tây Tạng. Nó là “miền đất tịnh độ”, với thành phố tròn tựa một bông sen, tồn tại trong một không gian giữa vật chất và tinh thần. Thủ phủ của Shambhala là Kalapa, nằm ở trung tâm của vương quốc, nơi mà Vương của thế giới tọa lạc trên ngai vàng của mình.

Theo giáo lý của Mật Tông Tây Tạng, chỉ những người có tâm trí trong sạch và tin vào nghiệp báo thì mới có thể nhìn thấy vương quốc này. Trong khi đó, các tín đồ đạo Bon thuở xưa cũng từng đề cập tới một miền đất bí ẩn không phải ai cũng có thể tới được, ở gần ngọn núi thánh Kailash thuộc Tây Tạng. Nơi đó được miêu tả như cõi niết bàn trong Phật giáo, nơi con người được hưởng những niềm hạnh phúc bất tận. Đỉnh núi quanh năm tuyết phủ Kailash được tín đồ đạo Phật và Ấn Độ giáo tôn kính như một nơi vô cùng linh thiêng, huyền ảo.

Theo giáo lý Phật giáo Tây Tạng, Shambhala là “cõi tịnh độ và an nhiên của phật tử chúng sinh”, đồng thời cũng là nơi nhiều giáo lý tôn giáo khác ra đời. Shambhala được coi là một vương quốc huyền thoại, nơi con người mở rộng trái tim hướng thiện và trí sáng tạo, tìm kiếm tâm linh nhằm soi sáng bước đường tương lai. Trong đạo Phật nói chung, Shambhala là nơi chào đón những Phật tử đã giác ngộ, những người luôn hướng tâm và hành động theo cái thiện. Trong Hindu giáo, Shambhala được viết thành Sambalah. Còn truyền thuyết cổ đại Trung Hoa gọi vương quốc này là “Miền đất cấm” hay “Miền đất của nước trắng”.

Đã có rất nhiều các nhà thám hiểm và đoàn người tìm kiếm cố gắng xác định vị trí của Shambhala để đưa lên bản đồ địa lý, song đều thất bại. Hầu hết mọi người đều tin rằng nó nằm ở đâu đó thuộc trung tâm châu Á, có thể là trên dãy Himalaya, hay trong một “cõi trời” ở sa mạc Gobi. Nicholas Roerich nói rằng, lối vào Shambhala được nối với một đường hầm dẫn đến Lhasa, thủ phủ của Tây Tạng. Nhưng Nicholas Roerich không phải là người duy nhất tìm lối vào Shambhala. Đức Quốc xã cũng đã tìm kiếm thành phố huyền thoại này trong rất nhiều cuộc thám hiểm của họ đến Tây Tạng vào những năm 1930. 

Và trong suốt hàng thế kỷ qua, các vị Lạt Ma Tây Tạng đã và đang tìm kiếm vị trí thực sự của Shambhala, song họ đã ra đi mà chưa một lần trở lại. Có thể họ đã tìm thấy miền đất bí ẩn này và ở lại đó, cũng có thể họ đã bỏ mạng trong hành trình tìm kiếm ấy. Cuối cùng, vẫn chưa có một ai tuyên bố đã tìm thấy chốn thần bí ấy. Những gì còn hiện diện để con người tìm thấy nơi này chỉ là một lời tiên tri đầy ẩn ý: khi thế giới chìm trong chiến tranh và đau khổ, và tất cả bị tàn phá thì “Chúa tể của thế giới” sẽ hiện lên từ Shambhala, cùng với một đội quân hùng mạnh, sẽ xua đuổi bóng tối ra khỏi Trái Đất. Một thời đại hòa bình và thịnh vượng sẽ bắt đầu từ đó.

Thế giới dưới lòng đất

Shambhala còn được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như “Shangri-la” hay “Agharta”, có sức hút đặc biệt bởi những truyền thuyết thần bí Tây Tạng kể về một vương quốc đột ngột bị biến mất. Cho đến nay, những truyền thuyết bí ẩn xoay quanh vương quốc đã mất này trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho những câu chuyện thú vị, và tất nhiên có vẻ rõ ràng hơn là những lời tiên tri.

Chốn thần bí Shambhala được miêu tả như cõi niết bàn trong Phật giáo, nơi con người được hưởng những niềm hạnh phúc bất tận.
Chốn thần bí Shambhala được miêu tả như cõi niết bàn trong Phật giáo, nơi con người được hưởng những niềm hạnh phúc bất tận.

Trong cuốn sách Quái thú, Nhân loại và Thần thánh, nhà văn Ferdinand Ossendowski (1876-1945) đã ghi lại những trải nghiệm thú vị của chính ông ở Nga trong suốt cuộc nội chiến tại nước này, và trong chuyến hành trình đến Mông Cổ. Nhưng nó không phải là một câu chuyện bình thường. Trong chương 46 của Vương quốc dưới lòng đất, ông kể về một sự kiện bất ngờ, lúc đó những người dẫn đường Mông Cổ đột ngột dừng lại, nhảy xuống khỏi lạc đà của họ và bắt đầu cầu nguyện, lặp đi lặp lại các từ ngữ kỳ lạ: “Om! Mani padme Hung!”.

Sau đó trong cuốn sách, Ossendowski tuyên bố đã khám phá ra “bí mật của những bí mật”, huyền thoại về vương quốc dưới lòng đất. Ông nhìn thấy một hang động, hay một “cánh cửa khói”, trong đó người địa phương cho biết một bộ lạc cổ đã chạy trốn vào nơi gọi là “vương quốc dưới lòng đất”. Cuối cùng, sau nhiều nghi vấn được đặt ra, Ossendowski đã biết được sự thật về vương quốc bí ẩn này liên quan tới Shambhala. “Đó cũng không phải là cái gì đó quá kỳ lạ. Hai đại dương lớn nhất của phương Đông và phương Tây, thuở xưa từng là hai lục địa; giờ nó đã chìm xuống đáy biển, nhưng người dân của họ đã đi vào vương quốc dưới lòng đất. Có rất nhiều người và rất nhiều dân tộc khác nhau…”.

Cho tới gần đây, nơi kỳ lạ dưới lòng đất này được biết đến là thành phố dưới lòng đất Agharta - được nhiều người tin rằng là một tên gọi khác của chốn thần bí Shambhala. Ossendowski miêu tả đây là một địa danh của những kì quan công nghệ tiên tiến (bao gồm cả đĩa bay), nơi ở của các cao tăng, nhà khoa học và siêu nhân sở hữu sức mạnh đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, ông lại không cho rằng Shambhala và Agharta là một.

Theo đó, thế giới Agharta dưới lòng đất rất rộng lớn, và Shambhala được coi là thủ đô của Agharta, mặc dù dường như nó có kiến trúc thuần phương Tây. Những cánh cổng dẫn vào thế giới dưới lòng đất được cho là tồn tại ở các địa cực, hay trong những hang động và đường hầm tổ ong trên khắp thế giới.

Một số người tin rằng có thể coi Shambhala hay Agharta là một dạng của nền văn minh, thừa hưởng từ những tàn tích của Lemuria và Atlantis - hai châu lục đã bị phá hủy mà Ferdinand Ossendowski từng nói đến trong cuốn sách của mình. Ossendowski cũng nói rằng người dân của nền văn minh này nắm giữ sức mạnh to lớn, nếu bị khiêu khích, họ có thể cho “nổ tung toàn bộ bề mặt hành tinh của loài người và biến nó thành sa mạc”. Tuy nhiên, liệu những huyền thoại và truyền thuyết cổ xưa kiểu này, hay thành phố dưới lòng đất có phải là sự thật hay không? Và bí ẩn cùng những tiên tri về Shambhala bao giờ mới được hóa giải? Câu trả lời là, chỉ có thời gian biết mọi thứ mà thôi…

Nguyễn Lê Mi

Các tin khác

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa trong pháp luật thời xưa

Ngựa là loài vật gần gũi trong cuộc sống người Việt từ lâu, không chỉ dùng để kéo xe mà còn là phương tiện nghi lễ, giao thông và đánh trận, do đó, nó cũng được xuất hiện khá nhiều trong hình luật thời xưa.

Tản mạn Thần Bạch Mã

Tản mạn Thần Bạch Mã

Thần Bạch Mã là vị thần hiện được thờ cúng tại đền Bạch Mã ở phố Hàng Buồm, Hà Nội. Từ thời Lý, đó là ngôi đền trấn phía Đông, tương ứng với đền Quán Thánh trấn phía Bắc, đền Kim Liên trấn phía Nam và đền Voi Phục trấn phía Tây thành Thăng Long.