Bí ẩn ngôi mộ Amenhotep III - Pharaoh của thời kỳ vàng son Ai Cập cổ đại

Sau hơn 20 năm đóng cửa để phục hồi, lăng mộ của Amenhotep III – một trong những Pharaoh quyền lực và giàu có nhất lịch sử Ai Cập, đã mở cửa đón khách vào ngày 4/10. Bên trong những hành lang câm lặng của Thung lũng các vị vua, một chương huy hoàng của Ai Cập cổ đại đang được đánh thức.

Amenhotep III - Pharaoh của thời kỳ vàng son

Sáng 4/10, những đoàn khách đầu tiên đã tới Thung lũng các vị vua ở Luxor, Ai Cập để tận mắt chiêm ngưỡng lăng mộ của Pharaoh Amenhotep III, vị vua trị vì Ai Cập từ năm 1390 đến 1350 trước Công nguyên. Đây là một trong những lăng mộ lớn nhất tại nơi yên nghỉ của nhiều Pharaoh quyền lực nhất Ai Cập cổ đại. Sau hơn hai thập kỷ bị đóng cửa, ngôi mộ của pharaoh Amenhotep III, được ký hiệu WV22, chính thức mở cửa trở lại.

image003-1760518233475.jpg
Amenhotep III là một trong những Pharaoh nổi bật nhất của Vương triều thứ 18 của Ai Cập cổ đại. Trong ảnh là lăng mộ khi chưa được trùng tu. Ảnh: EPA.
 

Tiếng bước chân của các khách tham quan vang lên nhẹ giữa lối hầm dài, nơi ánh sáng nhân tạo xuyên qua những bức tường mờ màu vàng nâu với nhiều hình khắc cổ xưa đã phai theo thời gian. Hương bụi sa mạc quện trong không khí khiến người ta có cảm giác như vừa xuyên qua lớp thời gian dày đặc để bước vào thế giới của hơn 3.300 năm trước. Tiếp đó, những mảnh tranh màu đỏ son, vàng nghệ, lam ngọc và đen huyền đã được phục hồi cũng đang kể câu chuyện về hành trình thần thánh của linh hồn nhà vua tiến vào cõi vĩnh hằng.

Theo Bộ Du lịch và Cổ vật Ai Cập, việc phục hồi và bảo tồn kéo dài từ năm 2001 đến 2024, do các chuyên gia Ai Cập hợp tác với Đại học Waseda (Nhật Bản) và Viện Nghệ thuật Florence (Italy) thực hiện.  “Chúng tôi không chỉ phục hồi một ngôi mộ, mà là phục hồi một phần ký ức của nhân loại”, Tiến sĩ Zahi Hawass, nhà Ai Cập học hàng đầu đồng thời là cựu Bộ trưởng Du lịch và Cổ vật Ai Cập phát biểu tại buổi mở cửa.

Tờ Ahram Online thì viết rằng, Amenhotep III không chỉ là vị vua quyền lực mà còn là người bảo trợ nghệ thuật và kiến trúc vĩ đại. Dưới triều đại của ông, Ai Cập đạt tới đỉnh cao về kinh tế, nghệ thuật và giao thương quốc tế. Ông đã cho xây dựng đền thờ Mặt Trời, các tượng Colossi of Memnon khổng lồ, và nhiều công trình ở Karnak, Thebes. Giới Ai Cập học đã gọi đó là “thời kỳ vàng son của vương quyền và mỹ thuật”.

Nhưng khác với những lăng mộ nổi tiếng như của Tutankhamun (KV62) hay Ramses VI (KV9), lăng mộ của Amenhotep III không được trang trí rực rỡ, thậm chí còn được xây ở phía Tây thung lũng, cách biệt với khu mộ chính. Nhiều nhà Ai Cập học cho rằng đây là một lựa chọn đầy ẩn ý bởi Amenhotep III muốn “ra đi một mình”, trong không gian riêng biệt, tách khỏi các vị vua khác.

Và sự khác biệt đó lại mang lại cho lăng mộ một vẻ đẹp huyền ảo, u tịch – như thể phản ánh triết lý sâu sắc về cái chết và sự hóa thân. Trong các bức phù điêu và đoạn văn khắc trên tường, người ta tìm thấy những trích đoạn từ “Sách của người chết” – cuốn kinh mô tả hành trình linh hồn sau khi rời thế giới trần gian. Hình ảnh Amenhotep III cũng xuất hiện nhiều lần trong tư thế cung kính trước các vị thần Ra, Osiris và Hathor – biểu tượng của Mặt Trời, cái chết và sự tái sinh.

Thậm chí, một số mảng tường còn lưu lại dấu vết của màu đỏ và vàng đất, cho thấy nơi đây từng được cử hành nghi lễ “Mở miệng” – nghi thức giúp Pharaoh hồi sinh trong thế giới bên kia. “Dù bị hư hại, những nét chạm khắc còn sót lại vẫn mang một năng lượng đặc biệt. Chúng không chỉ là nghệ thuật – đó là lời cầu nguyện được khắc vào đa,” – nhà khảo cổ người Italy Maria Cristina Guidotti, Giám đốc Bảo tàng Ai Cập ở Florence (Italy) chia sẻ.

anh_3-1760518221096.jpeg
Trên tường lăng mộ có những bức vẽ cổ xưa của các Pharaoh có niên đại hơn 3.000 năm. Ảnh: EPA.

Hành trình phục sinh giữa lòng sa mạc

Tờ The Art Newspaper đưa tin, trong suốt hàng nghìn năm, lăng mộ của Amenhotep III chìm trong bóng tối, bị xâm thực bởi nước ngầm. Khi các nhà khảo cổ khám phá lăng mộ vào đầu thế kỷ 20, nhiều phần tường đã bong tróc, một số hành lang sụt lún và các hình khắc bị phủ muối trắng kết tinh – dấu hiệu của sự hư hại nghiêm trọng. Đến đầu những năm 2000, Bộ Du lịch và Cổ vật Ai Cập buộc phải đóng cửa vô thời hạn, ngăn mọi hoạt động du lịch và khai quật lăng mộ. Các chuyên gia đều cảnh báo nếu không hành động, toàn bộ lớp vữa cổ đại có thể sụp đổ vĩnh viễn.

Thế là vào năm 2001, một dự án quốc tế được khởi động. Đại học Waseda (Nhật Bản) đảm nhiệm phần nghiên cứu cấu trúc và bảo tồn vật liệu, trong khi đoàn khảo cổ Ai Cập - châu Âu do Tiến sĩ Hourig Sourouzian, chuyên gia người Đức gốc Armenia, đứng đầu, tập trung phục dựng màu sắc và phục hồi tranh tường.

Các chuyên gia đã phải dùng laser hồng ngoại để quét từng lớp màu, xác định sắc tố nguyên bản, rồi sử dụng dung dịch vi sinh trung tínhlàm sạch mà không ảnh hưởng đến sơn khoáng cổ. Một số chỗ, họ phải dùng gel silica đặc chế để tách các lớp muối tích tụ hàng nghìn năm. Một kỹ thuật viên Ai Cập kể với tờ Egypt Independent rằng họ “đã phải làm việc bằng cọ mềm như lông mèo, chỉ xử lý được vài centimet mỗi ngày”. Mỗi mảng màu đỏ son hay lam ngọc được bảo vệ bằng một lớp phim đặc biệt có thể co giãn theo nhiệt độ, vì sự thay đổi chỉ vài độ trong lòng sa mạc cũng có thể làm nứt bề mặt tường.

Ngoài ra, hệ thống chiếu sáng LED thấp nhiệt độ và chống tia UV được lắp đặt để giữ nguyên sắc màu cổ vật. Đường đi dành cho khách được thiết kế nổi, không chạm nền gốc, nhằm giảm chấn động và hơi ẩm từ bước chân. Tiến sĩ Ayman Ashmawy, người đứng đầu Ban Cổ vật Ai Cập cổ đại, nhận định: “Mỗi milimét màu sắc được phục hồi ở đây đều là kết quả của hàng tháng nghiên cứu, thử nghiệm và kiên nhẫn”. Còn Tiến sĩ Hourig Sourouzian nói: “Chúng tôi muốn du khách có thể nhìn thấy những gì mà Amenhotep III từng mong hậu thế được chiêm ngưỡng, mà không gây hại đến nơi an nghỉ của ông”.

Bên cạnh phục hồi vật lý, nhóm nghiên cứu còn số hóa toàn bộ ngôi mộ bằng công nghệ quét 3D độ phân giải cao. Các bản sao kỹ thuật số được lưu trữ tại Bộ Du lịch và Cổ vật Ai Cập và Viện Bảo tồn Di sản Heidelberg (Đức), nhằm bảo đảm dù có sự cố tự nhiên nào xảy ra, toàn bộ chi tiết kiến trúc, màu sắc và văn tự vẫn được gìn giữ cho các thế hệ sau.

anh_4-1760518195633.jpg
Bộ Du lịch và Cổ vật Ai Cập đã khánh thành lăng mộ được trùng tu của Pharaoh Amenhotep III tại Thung lũng các vị vua ở Luxor. Ảnh: EPA.

Sự kiện mở cửa lăng mộ Amenhotep III đánh dấu một bước ngoặt trong công tác bảo tồn di sản ở Ai Cập, không chỉ vì quy mô, mà vì triết lý mới: bảo tồn không tách rời cộng đồng. Ngày khánh thành, nhiều người dân Luxor đã có mặt, trong đó có một số người từng tham gia công trình với vai trò là thợ thủ công. Cũng có người cho rằng, sự kiện là một nghi lễ biểu tượng cho mối liên kết giữa người sống và người đã khuất. Bởi trong niềm tin Ai Cập cổ, cái chết là một phần của chu kỳ vũ trụ – như Mặt Trời lặn để rồi mọc lên, linh hồn cũng chết đi để tái sinh trong vĩnh hằng.

Và cùng với các dự án trùng tu khác tại Luxor, lăng mộ Amenhotep III mở cửa trở lại sẽ thúc đẩy du lịch văn hóa tại Luxor, giúp tạo việc làm cho cộng đồng địa phương và nâng cao ý thức bảo vệ di sản. Nhưng hơn tất cả, việc phục hồi ngôi mộ Amenhotep III  còn làmột lời nhắc nhở lặng lẽ rằng, mọi nền văn minh, dù huy hoàng đến đâu, đều cần con người hiện tại gìn giữ để ký ức không rơi vào quên lãng.

Huyền Chi

Các tin khác

Khi cỏ tự nhiên được "trồng bằng công nghệ"

Khi cỏ tự nhiên được "trồng bằng công nghệ"

Thay vì phụ thuộc vào ánh nắng mặt trời hay thổ nhưỡng tự nhiên tại chỗ, toàn bộ hệ thống thảm nhung phục vụ World Cup 2026 tại 11 sân bóng ở Mỹ đều được kiến tạo, vận chuyển, lắp đặt và duy trì bằng những giải pháp kỹ thuật sinh học và cơ khí tối tân nhất trong lịch sử thể thao thế giới. Những ghi nhận thực tế từ các kỹ sư tại hiện trường đã hé lộ nhiều bí mật kinh ngạc về quy trình chuẩn bị mặt sân khắt khe chưa từng có này.

Mật mã thiêng nơi đội tuyển Argentina đóng quân tại World Cup 2026

Mật mã thiêng nơi đội tuyển Argentina đóng quân tại World Cup 2026

Giữa cái nóng hầm hập vùng Trung Tây nước Mỹ, đội tuyển Argentina thiết lập đại bản doanh tại Kansas City chuẩn bị bảo vệ ngai vàng World Cup 2026. Bất chấp thời tiết khắc nghiệt và gợi ý đổi địa điểm từ FIFA, Lionel Messi cùng đồng đội vẫn kiên định bám trụ tại đây. Đây không đơn thuần là quyết định hậu cần kỹ thuật, mà là sự tính toán kỹ lưỡng nhằm tìm kiếm không gian bình yên, kết nối văn hóa quê hương và tiếp nhận báu vật tinh thần vô giá truyền lại từ lịch sử chính trị, thể thao vĩ đại dân tộc Nam Mỹ.

Cận cảnh bên trong máy tính lượng tử Hanyuan-2. Ảnh: Quantum Computing Report

Dấu mốc mới trong cuộc đua lượng tử toàn cầu

Khi công ty CAS Cold Atom Technology của Trung Quốc công bố Hanyuan-2, hệ thống máy tính lượng tử lõi kép đầu tiên, cuộc đua toàn cầu dường như đã bước sang một giai đoạn mới. Từ Washington tới Bắc Kinh, từ Paris tới London, các chính phủ và tập đoàn công nghệ đang đổ hàng tỷ USD vào lĩnh vực sẽ định hình thế hệ điện toán tiếp theo của thế giới.

Mục tiêu “netzero” và lực cản từ khủng hoảng năng lượng

Mục tiêu “netzero” và lực cản từ khủng hoảng năng lượng

Các cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), chính sách “xanh” với những mục tiêu quyết đoán cùng các tuyên bố mạnh mẽ của chính giới, làn sóng đầu tư vào năng lượng tái tạo cùng áp lực cắt giảm khí thải carbon khiến than đá, loại nhiên liệu từng là động lực cho các cuộc cách mạng công nghiệp dường như đang dần bị đẩy ra bên lề.

Nhưng trước các cú sốc địa chính trị, khủng hoảng năng lượng khi nguồn cung gián đoạn, và đặc biệt là nhu cầu điện tăng vọt do tăng trưởng kinh tế cũng như sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), than đá một lần nữa được nhắc đến như giải pháp an ninh năng lượng. Liệu thế giới có thể thực sự rời bỏ than đá? Quá trình chuyển đổi xanh trên thực tế dường như mong manh hơn nhiều so với những tuyên bố chính trị?

Máy bay diệt drone triển vọng đến đâu?

Máy bay diệt drone triển vọng đến đâu?

Một trong những bước thay đổi lớn của chiến tranh trong vòng mười năm trở lại đây là sự lên ngôi của máy bay không người lái (UAV). Những chiếc máy bay cho vào vali được mà có thể đảm nhận nhiệm vụ trinh thám, tiêu diệt mục tiêu, v.v… không kém gì các loại khí tài đắt tiền. Nhờ UAV mà các lực lượng phiến quân có thể tham gia cuộc chiến trên không chứ không còn phải chịu cảnh hoàn toàn lép vế trước quân đội chính quy. Tất nhiên là việc sử dụng drone hàng loạt cũng kéo theo hoạt động phát triển vũ khí diệt drone. Nhưng sử dụng máy bay - cả loại có và không có người lái - để tiêu diệt UAV có là giải pháp hữu hiệu?

Mỹ ngầm đổi “luật chơi” trong cuộc chiến chống ma tuý?

Mỹ ngầm đổi “luật chơi” trong cuộc chiến chống ma tuý?

Một cuộc chiến bí mật được cho là đang leo thang mạnh mẽ dọc theo biên giới Nam Mỹ. Theo CNN và hãng thông tấn Anadolu, ngày càng nhiều thông tin và nghi vấn cho rằng CIA đang tham gia sâu hơn vào các hoạt động nhằm vào mạng lưới băng đảng ma túy tại Mexico. Những thay đổi chiến lược trở nên rõ nét hơn khi chính quyền Mỹ nhìn nhận các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia này như những mối đe dọa an ninh có tính khủng bố, qua đó mở đường cho các hoạt động tình báo và bán quân sự tinh vi hơn trên lãnh thổ nước láng giềng.

Lầu Năm Góc giải mật UFO: Bên trong kho hồ sơ mật bị phong kín 80 năm

Lầu Năm Góc giải mật UFO: Bên trong kho hồ sơ mật bị phong kín 80 năm

Sau gần 80 năm trong các kho lưu trữ mật của quân đội Mỹ, hàng trăm hồ sơ về UFO (vật thể bay không xác định) vừa lần đầu được Lầu Năm Góc công khai trước thế giới. Không có “xác người ngoài hành tinh” hay bằng chứng về những cuộc đổ bộ từ vũ trụ, nhưng các đoạn phim hồng ngoại, ghi âm và lời kể của phi công đang mở ra cuộc tranh luận lớn nhất nhiều thập niên qua về những vật thể bí ẩn mà ngay cả Washington cũng chưa thể giải thích.

“Đốm lửa” chiến tranh đã rơi gần những lò phản ứng

“Đốm lửa” chiến tranh đã rơi gần những lò phản ứng

Cuộc tấn công bằng drone vào nhà máy điện hạt nhân Barakah của UAE hôm 17/5 chỉ gây ra thiệt hại nhỏ. Nhưng dư chấn thì rất lớn, khi nó cho thấy ranh giới giữa một vụ tấn công “suýt trúng” với một thảm họa phóng xạ đang ngày càng mong manh, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị bủa vây Trung Đông như hiện nay.

Thế giới đã sẵn sàng cho đại dịch tiếp theo?

Thế giới đã sẵn sàng cho đại dịch tiếp theo?

Khi con tàu du lịch MV Hondius rời cảng Ushuaia, Argentina vào ngày 1/4/2026, không ai trên tàu có thể ngờ rằng họ sắp trở thành tâm điểm của một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu. Sau bốn tuần, ba hành khách đã tử vong, nhiều người khác nguy kịch, cuộc truy vết phức tạp được tiến hành. Ổ dịch virus Hanta trên con tàu này không chỉ là một thảm kịch đơn lẻ, nó đã trở thành phép thử mới đối với khả năng chống chịu của hệ thống y tế toàn cầu trong bối cảnh chúng ta vẫn đang loay hoay tìm kiếm sự đồng thuận để đối phó với những đại dịch mới.

Sau hơn 30 năm lại nói về chuyện quốc phục

Sau hơn 30 năm lại nói về chuyện quốc phục

Nói về quốc phục hay cao hơn là bàn tới câu chuyện quốc phục ở nước ta có lẽ rất khó ấn định được thời điểm chính xác, bởi mỗi giai đoạn lại bùng lên rồi xẹp xuống, hòa tan trong vô vàn sự kiện, hoạt động... Những ngày gần đây, thông qua một hoạt động mang tính lễ nghi cấp Nhà nước, vấn đề cần có một bộ quốc phục, lễ phục mang tính thành quy lại xôn xao dư luận, khiến nhiều nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa trăn trở, đặt câu hỏi: “Tại sao, đến hôm nay, chúng ta vẫn còn băn khoăn đi tìm quốc phục?”.

Cây giáo trên tay vua

Cây giáo trên tay vua

Giáo là món vũ khí “kinh điển” của thời cổ đại, vì nó dễ chế tạo, dễ huấn luyện và được sử dụng rất linh hoạt. Ngoài binh lính, có những vị vua nước Việt cũng từng cầm giáo làm vũ khí, và có vị còn... ra đi vì mũi giáo.

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo âm thầm tàn phá môi trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang âm thầm thúc đẩy sự mở rộng của nhiên liệu hóa thạch, giúp một số quốc gia gây ô nhiễm lớn nhất thế giới khoan và khai thác nhiều dầu khí hơn. Đã đến lúc cần xem xét lượng khí thải do AI tạo ra, vốn có thể vượt xa đáng kể so với tác động môi trường từ cơ sở hạ tầng của nó.

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

40 năm định hình ngành hạt nhân sau thảm kịch Chernobyl

Thảm họa Chernobyl không chỉ khép lại bằng những con số thương vong, mà còn mở ra một bước ngoặt lớn trong tư duy về an toàn và chính sách năng lượng toàn cầu. Từ cú sốc 1986, khái niệm "văn hóa an toàn hạt nhân" được đặt lên hàng đầu, kéo theo những thay đổi sâu rộng trong thiết kế, vận hành và giám sát các nhà máy điện nguyên tử. Ngày nay, khi nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng gia tăng, điện hạt nhân đang trở lại và đáng tin cậy hơn nhiều so với cách đây 4 thập kỷ.

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

“Đường vòng” cho nỗ lực từ bỏ nhiên liệu hóa thạch

Ngày 28/4/2026, Hội nghị quốc tế lần thứ nhất về Chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch đã diễn ra tại thành phố Santa Marta của Colombia, với sự tham dự của đại diện hơn 50 quốc gia. Bức tranh rối ren của thị trường năng lượng thế giới thời gian qua cho thấy một thực tế phũ phàng là sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang trói buộc các quốc gia vào những biến động địa chính trị phức tạp, vốn nằm ngoài tầm kiểm soát. Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Santa Marta đã được nhiều ý kiến ca tụng là sự kiện đánh dấu “bước khai tử” nhiên liệu hóa thạch.

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Vành đai gỉ sét và vành đai mặt trời: Cuộc chuyển đổi trong lòng nước Mỹ

Khi những người ủng hộ ông Trump trong cuộc đua trở lại Nhà Trắng hô vang khẩu hiệu “Đưa việc làm trở lại”, họ không chỉ nói về những bảng lương đã mất, mà còn về cả một bản sắc đang phai mờ. Thực tế, những nhà máy mới vẫn đang mọc lên trên đất Mỹ, chỉ có điều chúng không nằm ở những thị trấn công nghiệp xưa cũ mà chọn những vùng đất mới. Đây vừa là lựa chọn tất yếu, đồng thời là một nghịch lý của nền kinh tế - chính trị Mỹ hiện tại.

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

Trong nhiều thế kỷ, ưu thế trên không là đặc quyền của các cường quốc quân sự. Máy bay không người lái (UAV) đang thay đổi điều đó. Khi khả năng tiếp cận từ trên không không còn là đặc quyền của vài cường quốc nữa, nó đang khiến cho những cuộc xung đột trở nên “cân bằng” hơn nhưng cũng khó kiểm soát hơn.

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động kinh doanh và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà doanh nghiệp không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.