Xếp hàng vào chùa ảo để tìm một khoảng lặng

Muốn tìm một chỗ ngồi trong chính điện, có lúc người dùng cũng phải chờ. Nhưng trước mặt họ là màn hình điện thoại hoặc máy tính. Chỉ sau vài thao tác, một nhân vật đại diện xuất hiện giữa không gian mô phỏng ngôi chùa, bước qua sân, đến trước tượng Phật, chắp tay hoặc ngồi xuống bên những người xa lạ.

Phía sau mỗi nhân vật có thể là người vừa kết thúc ngày làm việc, một sinh viên tranh thủ giờ nghỉ hay đơn giản là người tò mò muốn biết vì sao bạn bè đang rủ nhau “đi chùa online”. Họ cùng hiện diện, nghe tiếng kinh, tiếng mõ, điều khiển nhân vật thực hiện những động tác lễ bái mà không cần rời khỏi nhà.

Hình thức ấy gây chú ý bởi sự kết hợp giữa hình ảnh quen thuộc trong đời sống tín ngưỡng với cách tương tác của trò chơi điện tử. Vào chùa bằng đường dẫn, lựa chọn chỗ ngồi bằng bàn phím, cúi lạy bằng một lần chạm, người dùng có thể tham gia khi thiết bị có kết nối mạng.

Một trong những nền tảng góp phần đưa trào lưu lan rộng là Sansa, ngôi chùa ảo do Park Jin Won, 26 tuổi, phát triển tại Hàn Quốc với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Đưa vào hoạt động từ ngày 26/10/2026, Sansa vượt một triệu lượt truy cập trong chưa đầy một tuần.

Ý tưởng xuất phát từ mong muốn tạo một nơi để mọi người tìm đến khi cần sự bình yên nhưng chưa có điều kiện trực tiếp đến chùa. Người dùng điều khiển nhân vật mang hình dáng chú tiểu, có thể chắp tay, cúi lạy trước tượng Phật, lần tràng hạt hoặc gõ mõ. Lượng truy cập tăng nhanh khiến nhà phát triển phải nâng khả năng phục vụ đồng thời của nền tảng từ 20 lên 10.000 người.

Sức hút của một ngôi chùa ảo gợi ra điều đáng suy nghĩ về nhu cầu tinh thần trong đời sống hiện đại. Giữa môi trường mạng liên tục thúc giục người dùng xem thêm, bình luận thêm, phản hồi nhanh hơn, một nơi cho phép ngồi yên có thể trở nên hấp dẫn. Không phải giới thiệu bản thân, không cần tìm chủ đề trò chuyện, người tham gia vẫn có cảm giác đang ở trong một không gian chung.

Tại Việt Nam, trào lưu đi chùa online đang được chú ý qua những hình ảnh, trải nghiệm được chia sẻ trên mạng xã hội. Bên cạnh lễ bái, một số nền tảng còn cho phép người tham gia tìm chỗ ngồi thiền, thu thập vật phẩm và khám phá những khu vực khác nhau, khá gần với cách vận hành của trò chơi nhập vai.

Chị Ngân Hạnh, 30 tuổi, nhân viên kế toán tại Hà Nội, thường truy cập ứng dụng Niệm Phật online vào buổi sáng. Chị tìm đến tiếng kinh và những thao tác lễ bái trên màn hình như một cách giúp bản thân tĩnh tâm trước giờ làm việc. Có lúc chính điện kín chỗ, chị Hạnh phải chờ vài phút để nhân vật của mình được tham gia. Với chị, khoảng thời gian ấy đem lại cảm giác thư thái, giúp giảm bớt căng thẳng trước khi bắt đầu công việc.

Trong khi đó, chị Thái Thu Hà, 35 tuổi, nhân viên truyền thông địa chỉ ở phường Hà Đông, Hà Nội, lại có cách tiếp cận khác. Ban đầu tham gia vì tò mò, chị dần bị thu hút bởi các nhiệm vụ thắp hương, phóng sinh ảo, tích điểm và thay đổi trang phục cho nhân vật. Chị hiểu điểm thưởng trong ứng dụng không đồng nghĩa với công đức ngoài đời nhưng cảm giác hoàn thành một hoạt động, nhận được lời chúc bình an vẫn đem lại sự dễ chịu.

Người trẻ tìm đến chùa ảo bằng những nhu cầu khác nhau. Có người muốn dành ít phút lắng lại, có người thích khám phá sản phẩm mới, có người tìm cảm giác vui vẻ từ các nhiệm vụ. Vì vậy, số lượt truy cập chưa đủ để khẳng định tất cả đều đến vì nhu cầu tín ngưỡng, càng chưa thể đại diện cho sự thay đổi trong đời sống tâm linh của cả một thế hệ.

Dù xuất phát từ lý do nào, sự thuận tiện vẫn là yếu tố dễ nhận thấy. Người tham gia có thể mở ứng dụng ngay tại nhà, lựa chọn thời gian phù hợp, dừng lại bất cứ lúc nào. Với những người sống trong nhịp công việc dồn dập, một khoảng nghỉ ngắn như vậy có thể đáp ứng nhu cầu thư giãn trước mắt.

Tuy nhiên, khi nghi thức được thiết kế thành nhiệm vụ kèm phần thưởng, người dùng có thể chú ý đến việc hoàn thành thao tác hơn là tìm hiểu ý nghĩa. Trải nghiệm tìm sự tĩnh tâm vì thế dễ bị cuốn theo nhịp tương tác của trò chơi.

Trên điện thoại, các ứng dụng đang đưa ra nhiều lựa chọn. Có ứng dụng cung cấp tiếng kinh, tiếng mõ; có ứng dụng bổ sung tính năng gieo quẻ, thả hoa đăng, thực hiện nhiệm vụ hằng ngày hoặc tích lũy điểm “công đức”. Những hoạt động vốn gắn với sự thành kính, suy ngẫm và thực hành được chuyển thành nút bấm, hiệu ứng cùng thông báo hoàn thành.

Với người quen sử dụng trò chơi điện tử, cách thiết kế ấy dễ tiếp cận. Một nhiệm vụ rõ ràng, phần thưởng xuất hiện ngay sau thao tác có thể tạo cảm giác hài lòng. Nhưng cũng từ đây, mục đích tìm khoảng lặng có nguy cơ bị cuốn theo mong muốn tích thêm điểm, nhận thêm vật phẩm, hoàn thành thêm một lượt tương tác.

Theo ghi nhận đầu tháng 11/2026, mục “Nhiệm vụ tu tập” trên ứng dụng NamMo có cả yêu cầu xem ba quảng cáo mỗi ngày. Khi quảng cáo xuất hiện trong hành trình được đặt tên là tu tập, người sử dụng càng cần hiểu rõ mình đang tham gia sản phẩm gì, ai vận hành và nền tảng tạo doanh thu bằng cách nào.

Quảng cáo để duy trì dịch vụ miễn phí là cách vận hành quen thuộc trên Internet. Điều cần bàn là cách giới thiệu phải minh bạch, tránh khiến người dùng hiểu rằng xem quảng cáo, hoàn thành nhiệm vụ hay trả tiền mua vật phẩm đồng nghĩa với việc tạo ra giá trị tâm linh.

Tu học trực tuyến cần được hướng dẫn đúng

Trước sự lan rộng của trào lưu, chiều 2/11/2026, tại họp báo về Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, Phó trưởng ban Thường trực Ban Thông tin Truyền thông Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đã trao đổi về việc ứng dụng công nghệ trong hoạt động Phật giáo và định hướng quản lý trên không gian mạng.

Theo Thượng tọa, ứng dụng công nghệ là cần thiết, phù hợp với sự phát triển của xã hội. Những tiện ích trực tuyến có thể hỗ trợ người dân tìm hiểu giáo lý, lắng nghe, thực hành và hình thành nền tảng kiến thức Phật pháp cơ bản. Tuy nhiên, hình thức này không thay thế hoàn toàn những trải nghiệm tâm linh truyền thống tại chùa, tự viện.

Cách nhìn ấy đặt công nghệ vào vai trò phương tiện hỗ trợ. Người ở xa có thể nghe bài giảng mà không cần di chuyển hàng trăm kilômét. Người đau yếu, khó đi lại vẫn có cơ hội theo dõi thời kinh, tìm hiểu giáo lý, duy trì kết nối với cộng đồng. Giá trị nằm ở nội dung được tiếp nhận và sự thực hành của người tham gia.

Nhưng cùng là sử dụng điện thoại, việc lắng nghe một buổi pháp thoại có hướng dẫn khác với điều khiển nhân vật cúi lạy để nhận điểm. Hình ảnh ngôi chùa, âm thanh tiếng mõ hay trang phục nhân vật chưa đủ để xác định một sản phẩm là hoạt động tu học. Người dùng cần xem nội dung đến từ đâu, được ai hướng dẫn, giúp mình hiểu điều gì và thực hành ra sao.

Về công tác quản lý, Thượng tọa Thích Minh Nhẫn cho biết Giáo hội đã có quy định, chế tài đối với tăng ni tham gia mạng xã hội, hoạt động truyền thông số chưa đúng quy định, đồng thời sẽ tiếp tục cụ thể hóa việc hướng dẫn hoạt động Phật giáo trên mạng.

Cùng với đó, Giáo hội phát triển mạng xã hội Phật giáo Butta nhằm cung cấp thông tin chính thống, hỗ trợ học tập, kết nối cộng đồng. Phiên bản mới được giới thiệu nhân dịp Đại hội có các tiện ích như “Thiền đường số”, “Không gian lễ Phật”, “Thư viện Phật pháp”.

Nguồn hướng dẫn đáng tin cậy giúp người dùng phân biệt việc tìm hiểu Phật pháp với nội dung thu hút tương tác. Trong không gian mô phỏng, những tên gọi khiếm nhã, hành vi đùa cợt với biểu tượng tôn giáo cũng cần được kiểm soát. Nhà phát triển phải có quy tắc ứng xử, tiếp nhận phản ánh và xử lý nội dung phản cảm.

Đặc biệt, các tính năng “cúng dường” hay vật phẩm gắn với lời chúc bình an cần được giải thích rõ về mục đích và bên nhận tiền, tránh khiến người dùng nhầm lẫn giữa giao dịch dịch vụ số với đóng góp cho nhà chùa.

Ở góc độ an toàn thông tin, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), Giám đốc mạng lưới Chống lừa đảo, cảnh báo: AI có thể bị lợi dụng để dựng trang giả danh cơ sở tôn giáo, gắn lời kêu gọi công đức với tài khoản nhận tiền giả. Ông khuyến nghị người dùng xác minh đơn vị thụ hưởng qua kênh chính thức trước khi chuyển tiền.

Các khoản thanh toán, đóng góp cần công khai bên nhận, mục đích và việc sử dụng tiền. Người tham gia cũng cần tỉnh táo trước lời mời chuyển tiền, tặng quà để nhận tài lộc hay tăng “công đức”, tránh để nhu cầu tìm bình an bị lợi dụng.

Theo ông Hiếu, không yêu cầu đăng nhập cũng chưa đồng nghĩa với việc không phát sinh dữ liệu. Máy chủ vẫn có thể ghi nhận địa chỉ IP; công cụ theo dõi, nếu được tích hợp, có thể thu thập thời điểm truy cập, thời gian sử dụng và thao tác. Người dùng nên hạn chế cung cấp thông tin cá nhân, không nhập mật khẩu, mã OTP theo yêu cầu bất thường, không cài ứng dụng từ liên kết lạ. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh không thể kết luận Sansa có những lỗ hổng nêu trên khi chưa kiểm tra, cũng chưa đủ cơ sở xác định có hành vi rò rỉ dữ liệu.

Trào lưu đi chùa online có thể thay đổi theo những xu hướng mới, nhưng nhu cầu nghỉ ngơi, tìm điểm tựa tinh thần vẫn còn đó. Công nghệ sẽ có ích khi giúp nhu cầu ấy được đáp ứng bằng nội dung đúng đắn, sự hướng dẫn phù hợp và cách vận hành có trách nhiệm.

Một nhân vật có thể cúi lạy hàng trăm lần, bảng điểm có thể tăng lên sau mỗi thao tác. Còn sự bình an bền vững cần được nuôi dưỡng trong đời sống của người ngồi phía sau màn hình, từ cách họ hiểu mình, đối diện khó khăn và đối xử với những người xung quanh.