Ánh sáng cuối đường hầm

Cho dù nhận định: Nga và phương Tây “đang đi trên những con đường hoàn toàn khác nhau” và điều này “rất đáng lo ngại”, song người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov vẫn lạc quan, rằng “còn cơ hội để Nga và Mỹ tăng cường hiểu biết lẫn nhau”.

Theo ông, sự sáng suốt cùng kinh nghiệm chính trị của Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng như người đồng cấp Mỹ Joe Biden sẽ là cơ sở tốt để các bên tiếp tục nỗ lực đối thoại và giúp hạ nhiệt căng thẳng. Giữa bầu không khí “căng như dây đàn” của một tuần bận rộn, cuối cùng, những lời phát biểu ấy - trả lời phỏng vấn hãng CNN - đã khiến thế giới nhẹ nhõm phần nào...

Chiến tuyến vô hình

Một cách thẳng thắn, Dmitry Peskov phác họa rõ ràng mối quan hệ Nga - Mỹ hiện tại, với tất cả những nguy cơ tiềm ẩn. Theo ông, các biện pháp trừng phạt mới, đặc biệt là những lệnh trừng phạt nhắm vào cá nhân một số nhà lãnh đạo Liên bang Nga, có thể dẫn đến việc hoàn toàn cắt đứt mối quan hệ giữa hai nước.

“Điều này nằm ngoài sự hiểu biết của chúng tôi. Khả năng các lệnh trừng phạt như vậy có thể dẫn đến việc chấm dứt bất kỳ mối quan hệ nào giữa hai nước chúng ta, điều này không có lợi cho cả Moscow lẫn Washington. Đây sẽ là một sai lầm lớn”, Peskov “ngửa bài”. Ông cũng đề nghị chính quyền Mỹ lưu ý rằng các biện pháp trừng phạt không giải quyết được vấn đề và không thể buộc một quốc gia khác phải thực hiện các động thái mà Washington cần. “Điều này chưa bao giờ xảy ra”, ông khẳng định.

Ánh sáng cuối đường hầm -0
Quân đội Nga luôn sẵn sàng triển khai.

Thật vậy, ngay trong quá khứ gần, những biện pháp trừng phạt mà nước Mỹ áp đặt lên Cuba, CHDCND Triều Tiên, Iran hay Trung Quốc và nước Nga, cho đến bây giờ vẫn chưa mang lại hiệu quả nào đáng kể. Không một quốc gia nào trong số đó “đầu hàng” trước sự áp đặt ý chí của phương Tây và Mỹ.

Do đó, nếu Washington thể hiện ý chí chính trị có tính đến “mối quan ngại quốc gia của Nga” và nói về chủ đề này thì hai bên sẽ tìm thấy điểm chung. Trong trường hợp Mỹ từ chối thảo luận về vấn đề này, theo ông Peskov, các dự báo cho tương lai sẽ trở nên “bi quan”.

Nói cách khác, thế giới đơn cực mà Mỹ là cực duy nhất - hình thành từ sau sự chấm dứt của Chiến tranh Lạnh - cũng như muốn duy trì, hiện đã và đang biến chuyển rất nhanh sang hình thái đa cực, với một trật tự mới, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn và bức thiết của nhiều trung tâm quyền lực (kinh tế, quân sự và địa chính trị) quốc tế. Trật tự mới này đòi hỏi những cách hành xử khác, phù hợp với trạng thái “phẳng dần đều” của thế giới nhưng lại cũng chính là điều nước Mỹ không muốn chứng kiến và thực hiện. Họ, đương nhiên, vẫn xem mình là “thành phố trên đỉnh đồi”.

Ánh sáng cuối đường hầm -0
Những lệnh trừng phạt nhắm vào các nhà lãnh đạo Nga có thể khiến mối quan hệ Nga - phương Tây hoàn toàn đổ vỡ.

Có điều, cũng vì vậy, việc thiết lập “những chiến tuyến vô hình” của nước Mỹ, từ khá lâu, cũng đã “làm khó” ngay cả những đồng minh truyền thống của họ. Thí dụ, trong cả những đợt cấm vận nước Nga, cả cuộc “chiến tranh thương mại” với Trung Quốc, cả Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) về vấn đề kiểm soát chương trình phát triển hạt nhân của Iran, những luồng dư luận trái chiều vẫn luôn dấy lên ở châu Âu - nơi các quốc gia thành viên Liên minh EU cảm thấy mình bị lâm vào tình thế “kẹt giữa hai làn đạn”.

Có lẽ vì vậy, cũng trong ngày 16-1, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron “đăng đàn” nhấn mạnh: “Mỹ đang làm những gì tôi đã làm từ nhiều năm qua: đối thoại với người Nga. Đây là một tin tốt lành. Liệu có dễ dàng không? Không hề. Tôi chưa bao giờ cho là dễ và Tổng thống Mỹ Joe Biden cũng vậy... Điều này có cần thiết không? Cần hơn bao giờ hết, nếu chúng ta không muốn duy trì hiện trạng vốn là nguồn gốc gây lo ngại cho tất cả mọi người và an ninh tập thể của chúng ta”, (trả lời phỏng vấn tuần báo Le Journal du Dimanche).

Không thỏa hiệp nhưng vẫn cần đối thoại

Điều rất đáng lưu ý, Tổng thống Pháp đã nói như thế, sau khi vừa khép lại một tuần dày đặc những cuộc tham vấn không đi đến đâu, không đạt được kết quả nào cụ thể chứ chưa nói đến “đột phá”, giữa Nga và phương Tây.

Cả 3 lần tiếp xúc, gồm cuộc tham vấn an ninh Nga - Mỹ diễn ra tại Geneva (Thụy Sĩ) ngày 10-1, cuộc họp Hội đồng Nga với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) sau đó 2 ngày tại Brussels (Bỉ) và cuộc thảo luận trong khuôn khổ Hội đồng thường trực Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) tại Vienna (Áo) chiều 13-1 đều chưa thể giúp Nga và phương Tây thu hẹp những khác biệt đang khiến quan hệ giữa hai bên rơi xuống mức “cực kỳ thấp”.

Ánh sáng cuối đường hầm -0
NATO đã vươn tay đến sát biên giới phía Tây nước Nga.

Thực tế cho thấy các bên đều duy trì lập trường cứng rắn nhằm bảo vệ lợi ích riêng, từ đó phơi bày những bất đồng về hàng loạt vấn đề then chốt trong hai dự thảo thỏa thuận an ninh mà Moscow đã đưa ra trước đó. Các phát biểu từ cả hai phía trước, trong và sau đàm phán đều thể hiện tính “không thỏa hiệp”. Mỹ và NATO đều bác bỏ đề xuất chủ chốt của Nga về việc NATO không tiếp tục mở rộng về phía Đông, đặc biệt là cam kết không kết nạp Ukraine, vốn được Nga coi là “lằn ranh đỏ.”

Thứ trưởng Ngoại giao Nga Alexander Grushko cho rằng việc mở rộng hoạt động của NATO về phía Đông sẽ gây ra những rủi ro “không thể chấp nhận được” mà Nga sẽ phải đối mặt, đồng thời đây cũng mà một trong những yếu tố có thể gây tổn hại an ninh châu Âu. Ngược lại, giới chức NATO khẳng định việc để Nga thiết lập một trật tự an ninh mới ở châu Âu là “điều không thể”. Trong khi đó, Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg tuyên bố NATO từ chối thỏa hiệp về việc mở rộng liên minh, đồng thời khẳng định “chỉ Ukraine và 30 quốc gia NATO mới có thể quyết định nước này có trở thành thành viên của khối hay không”.

Nói như chuyên gia James Rogers -  đồng sáng lập kiêm Giám đốc nghiên cứu Hội đồng Địa chiến lược Anh: Cách tiếp cận của NATO đối với Nga sẽ không thay đổi và khối này sẽ vẫn là một liên minh phòng thủ tập thể trong quan hệ với Nga.

Về phía Nga, Moscow cũng bác bỏ yêu cầu từ Mỹ và NATO đòi Nga phải rút các đơn vị đang triển khai ở vùng lãnh thổ giáp biên giới với Ukraine, mà phương Tây cho rằng đồng nghĩa với những ý định tiến hành một cuộc tấn công quân sự. Ngày 14-1, Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Lavrov tuyên bố: Moscow sẽ không thảo luận về những yêu cầu “không thể chấp nhận được” của phương Tây liên quan đến việc Nga bố trí quân sự trên lãnh thổ của mình. Ông cũng cho biết cơ hội tiếp tục đàm phán phụ thuộc vào phản ứng của phương Tây đối với các đề xuất của Moscow và Nga “sẽ không chờ đợi vô thời hạn phản hồi từ Mỹ và NATO”.

Ánh sáng cuối đường hầm -0
Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg: Cách tiếp cận của NATO với Nga vẫn sẽ không có gì thay đổi.

Tóm lại, như Tổng Thư ký NATO e ngại, vẫn hiện hữu “nguy cơ đích thực về một cuộc xung đột vũ trang mới ở châu Âu”. Và bởi đàm phán lâm vào bế tắc, Hội đồng châu Âu ngày 13-1 đã quyết định kéo dài các biện pháp trừng phạt Nga (đã áp đặt từ năm 2014 sau cuộc xung đột ở Đông Ukraina) thêm 6 tháng, cho đến ngày 31-7 tới.

Vấn đề là, trong sự không khoan nhượng đến tận cùng, cả Moscow lẫn phương Tây đều hiểu một cuộc xung đột vũ trang như thế sẽ chẳng mang lại lợi ích gì cho bất cứ ai, mà cũng chẳng ai có thể phát triển kinh tế yên ổn trong bối cảnh căng thẳng liên tục leo thang như hiện tại.

Chính vì thế, việc cả Nga và phương Tây đều thể hiện sẵn sàng tiếp tục đối thoại, nhấn mạnh tầm quan trọng của con đường ngoại giao trong giải quyết mâu thuẫn vẫn mở ra một “khe cửa hẹp”.

Ánh sáng cuối đường hầm -0
Quân đội NATO vẫn xem Nga là đối thủ chính.

Giới quan sát quốc tế nhận định, dù các bên chưa thể hóa giải được bất đồng trong những vấn đề cốt lõi nhưng việc các quan chức hai phía có thể cùng ngồi xuống bàn đàm phán phần nào đã giúp các bên hiểu hơn về quan điểm, lập trường của nhau, nhằm tránh những bước đi sai lầm. Hay nói như Giám đốc chương trình của Hội đồng Nga về các vấn đề quốc tế (RIAC), ông Ivan Timofeev: “Dù sao thì đối thoại vẫn tốt hơn là cắt đứt quan hệ”.

Sẽ không có tiến trình đàm phán nào nhanh chóng đạt được kết quả, với quá nhiều khác biệt trong lập trường then chốt như vậy. Tuy nhiên, những cuộc đàm phán vẫn sẽ phải diễn ra, tuần tự và bền bỉ, như cách JCPOA đang từng bước được hồi sinh sau những khoảng thời gian dài chìm trong bế tắc.

Thực tế, liệu từ cả NATO lẫn Nga, có bên nào muốn và sẵn sàng xử lý các hệ lụy phát sinh - đặc biệt là việc gánh lấy trách nhiệm khơi màn một cuộc chiến tranh đúng nghĩa, thông qua chuyện tự mình “nổ phát súng đầu tiên”?

Mây Linh

Các tin khác

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chưa tìm được giải pháp hòa bình, eo biển Hormuz vẫn đang bị khóa chặt và tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đỏ liên tục bị lực lượng Houthi tấn công, thì việc mở ra tuyến hàng hải mới đi qua Bắc Cực trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Tây Ninh có vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, vừa có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu thuận lợi cho việc giao thương kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều khu công nghiệp phát triển mạnh thu hút hàng trăm ngàn người từ các tỉnh, thành khác và người nước ngoài đến lưu trú để sản xuất, kinh doanh. Lợi dụng điều này, các loại tội phạm về trật tự xã hội, sử dụng công nghệ cao, ma túy, cờ bạc, trộm cắp tài sản, “tín dụng đen”, xuất, nhập cảnh trái phép... hoạt động phức tạp.