Tuy không rầm rộ bằng, nhưng rất nhanh chóng, chuyện "ăn nhau thai" lan vào TP HCM. Câu hỏi đặt ra là ăn nhau thai có bổ gì không, và sẽ gặp phải những nguy hiểm nào khi ăn nó?
Tìm hiểu với những "cò" hàng ngày lượn lờ trước cổng Bệnh viện (BV) Từ Dũ, BV Hùng Vương - là hai BV chuyên khoa Sản phụ lớn nhất ở các tỉnh phía Nam, chúng tôi nhanh chóng được "cò" tiếp thị: "Nhau thai tươi 300.000 đồng/kg, nhau đã sấy khô 1.500.000 đồng/kg. Bảo đảm nhau con so đã qua xét nghiệm nên không sợ bệnh tật gì hết". Chúng tôi hỏi nhau thai ấy nguồn gốc từ đâu, một "cò" tên Tuấn chỉ tay vào BV: "Trong đó chứ đâu. Mấy bả sanh xong nửa tiếng là tụi tôi có liền".
Đem chuyện này trao đổi với một bác sĩ ở BV Từ Dũ, anh cho biết: "Nhau thai được coi là bệnh phẩm và được xử lý theo đúng quy định của ngành y tế nên làm gì có việc đưa nhau thai ra ngoài để bán". Để chứng minh, anh cho chúng tôi tận mắt nhìn thấy quy trình xử lý nhau: Sau khi đứa bé chào đời, bánh nhau bong ra, nó sẽ được cho vào một cái chậu rồi đưa ra ngoài bằng một lối đi riêng. Tiếp theo, nó được đổ vào một cái thùng có dán nhãn rồi được bảo quản trong tủ lạnh, nhiệt độ khoảng 50C nhưng những bánh nhau có bệnh lý đều phải để riêng. Mỗi ngày 2 lần, bộ phận xử lý chất thải BV sẽ lấy những thùng nhau này đem đi tiêu hủy theo quy định đối với bệnh phẩm là các loại mô mềm, chứ không xử lý như những loại rác thải y tế thông thường như bơm, kim tiêm, găng tay, bông băng, gòn gạc, chai lọ đựng thuốc, đựng dịch truyền….
Tại BV Hùng Vương, đội ngũ "cò" cũng cam đoan là có nhau nhưng số lượng không nhiều, mỗi ngày chỉ chừng 1 - 2kg. Nếu muốn mua, chúng tôi phải đặt tiền cọc, cho địa chỉ, số điện thoại rồi khoảng 1 tiếng, sẽ có người giao tận nhà. "Cò" Thu, nói: "Anh mua nhau tươi thì nó là hàng đông lạnh, còn nhau khô được đóng gói, hấp chân không (?!) đàng hoàng", cùng với lời hướng dẫn sử dụng rất cụ thể: "Nếu là nhau tươi, anh rã đông rồi bóc sạch màng nhau. Sau đó cho vào máy xay sinh tố với hột gà cùng một miếng gan heo. Xay nát ra xong, anh chiên như chiên chả. Bảo đảm thơm như… patê gan, không có mùi tanh gì hết, còn nhau khô thì tán ra thành bột, nấu cháo".
Khi chúng tôi ngỏ ý muốn xem "hàng", "cò" Thu yêu cầu phải đặt cọc 100.000 đồng rồi bảo chúng tôi sang một quán cà phê cóc ở xéo bên kia đường, ngay trước cổng Đại học Y Dược, ngồi đợi. Chừng nửa tiếng, “cò” Thu xuất hiện với một người nữa. Người này móc trong túi xách ra một gói nylon trong suốt, kích thước mỗi cạnh khoảng 20cm, in nhằng nhịt những hàng chữ Tàu, bên trong là một khối sần sùi màu vàng nhạt nhìn giống như tàu hũ ky.
Khi chúng tôi hỏi xuất xứ của nó, chị ta đáp: "BV đưa ra chứ đâu nhưng khi sấy khô, đóng gói hút chân không, phải dùng bao bì như thế này để mấy "ổng" - ý nói các cơ quan chức năng - khỏi phát hiện". Bác sĩ Hiếu, BV Hùng Vương, khẳng định: "Làm gì có chuyện nhau thai từ BV ra. Sau khi sản phụ sinh xong, nhau sẽ được thu gom lại rồi đưa đi tiêu hủy. Ngay cả sản phụ có muốn xin cái bánh nhau đó đem về nhà để chôn trong vườn nhà theo phong tục thì cũng không được phép".
Vậy thì nhau mà "cò" BV rao bán là nhau gì? Nó chỉ có thể là nhau động vật - chủ yếu là bò, cừu, được làm giả nhau người! Hoặc nhập lậu từ Trung Quốc, hoặc cũng có thể từ một số cơ sở y tế tư nhân, các nhà hộ sinh quận, huyện, do sơ suất, do thiếu trách nhiệm trong khâu xử lý, đã để cho người khác lén lút lấy đem ra ngoài.
Nhau là gì?
Nhau thai - còn có những tên gọi khác như bánh rau, thai bàn, thai y, thai bào, nhân bào, tử hà sa..., tên khoa học là placenta hominis - là một cấu trúc sinh học hình thành ngay từ giai đoạn đầu của bào thai. Nó bám vào thành tử cung và kết nối với thai nhi bằng dây rốn. Chức năng của nhau thai có vai trò là một hạch nội tiết, sản sinh ra nội tiết tố hydrat folliculin và oertradiol, chorionic gonadotropin, kích noãn tố F.S.H và kích tố sinh hoàng thể L.H. Bên cạnh đó, nhau còn là một màng lọc giống như phổi để thai nhi thở, tiêu hóa và bài tiết các chất bã, nó lấy oxy và chất dinh dưỡng từ máu của người mẹ để nuôi bào thai.
Nhau thai giống như một miếng lá chắn, giúp bảo vệ bào thai trước nhiều loại vi khuẩn nhưng nó lại không đủ vững chắc để chống lại sự thâm nhập của các virus như virus cúm, virus gây bệnh rubella, virus HIV, virus viêm gan siêu vi, xoắn khuẩn gây bệnh giang mai, vi khuẩn bệnh lậu… Chưa kể trong giai đoạn mang thai, nếu bà mẹ hút thuốc lá hay uống rượu thì các chất độc trong rượu và thuốc lá cũng có thể đi qua nhau thai khiến thai nhi chịu tác động như đang uống rượu hoặc hút thuốc.
Về hình thể, nhau thai có dạng tựa như lá sen, bề mặt mịn, sáng, có màu đỏ, dày từ 2 đến 4cm. Một nhau thai bình thường nặng khoảng 400 - 600gr. Thành phần của nhau gồm nước, chất đạm, các axit amin, một số vitamine và một số chất khoáng. Nhau thai được nối với thai nhi bằng cuống rốn. Đó là một ống bằng gelatin, tròn trịa, màu trắng sáng. Nó dài trung bình từ 50 - 60 cm nhưng cũng có những cuống ngắn hơn hoặc dài hơn - đến 1,5m. Cuống rốn có vị trí như một ống dẫn, là con đường đưa chất dinh dưỡng và ôxy từ cơ thể người mẹ đến cho thai nhi. Đây cũng là hệ thống mạch máu hai chiều: Từ mẹ sang con và ngược lại.
Với cấu trúc như thế, thành phần dinh dưỡng của nhau thai cũng chẳng hơn một miếng thịt bò hay thịt gà có cùng cân nặng là mấy. Trước kia, có một loại thuốc bổ làm từ nhau tươi tên gọi Filatop - là tên của một bác sĩ đã sáng chế ra nó - sử dụng dưới dạng uống, dùng cho người suy nhược cơ thể, trẻ con còi xương, chậm lớn nhưng chỉ một thời gian, nó biến mất trên thị trường vì hiệu quả của nó hầu như chẳng được là bao - thậm chí còn thua xa… thịt cóc!
Bên cạnh đó, lại còn có phương pháp "cấy nhau": Người ta rạch lên da một đường nhỏ, nhét miếng nhau đã sấy khô vào rồi may lại. Theo thời gian, các chất dinh dưỡng trong nhau sẽ từ từ tiết ra, giúp tăng cường sinh lực. Nhưng cũng như loại thuốc uống Filatop, nó nhanh chóng bị đào thải bởi bổ đâu chưa thấy, nhưng tỉ lệ nhiễm trùng do "cấy" lại… hơi bị nhiều!
Theo Đông y, nhau thai khô được coi như vị thuốc bổ, tên là "tử hà sa", có vị ngọt mặn, tính ấm, công dụng bổ khí, dưỡng huyết, ích tinh, thường dùng để chữa các chứng bệnh suy nhược, gầy yếu, đau nhức trong xương, hen suyễn, ho ra máu, ra mồ hôi trộm, di tinh, liệt dương, phụ nữ thiếu máu, muộn con, thiếu sữa sau khi sinh nở... Nhau được sấy khô rồi khi dùng, người ta nghiền nó thành bột, nấu chung với cháo hoặc chưng cách thủy với óc heo.
Hơn một thập niên trước, đôi lúc vẫn thấy một số tiệm thuốc Bắc ở đường Hải Thượng Lãn Ông, quận 5, TP HCM có bán loại thuốc bổ gọi là "hà sa đại táo hoàn", trong đó nhau thai khô, tán thành bột rồi trộn chung với một số vị thuốc khác nhưng hiện nay, "hà sa đại táo hoàn" đã biến mất. Tuy nhiên, nếu muốn mua nhau thai đã sấy khô xuất xứ từ Trung Quốc thì bao nhiêu cũng có, giá 110.000 đồng/gói, cân nặng khoảng 100gr...
Theo Phó giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Thị Bay, giảng viên Khoa Y học cổ truyền, Đại học Y Dược TP HCM, thì hiện chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào về việc sử dụng nhau thai trong điều trị lâm sàng, ngoài những kinh nghiệm có từ lâu đời và một số ghi nhận ban đầu trong thăm dò ứng dụng trị liệu..
Ăn nhau thai gặp nguy hiểm gì?
Như đã nói ở trên, bởi màng nhau không thể ngăn chặn được tất cả những loại vi khuẩn, virus nên khi ăn nhau - nhất là nhau tươi, thì nguy cơ nhiễm viêm gan siêu vi, nhiễm giang mai, lậu, HIV là rất lớn. Bác sĩ Nguyễn Giang Hồng, nguyên Trưởng khoa Sản, BV quận 3, nói: "Nếu lấy nhau thai tươi cắt thành từng miếng rồi phơi bình thường hoặc sấy ở nhiệt độ không đảm bảo thì khi sử dụng, việc nhiễm phải một số bệnh tật là điều hoàn toàn có thể xảy ra".
Bác sĩ - Thầy thuốc nhân dân Nguyễn Xuân Hướng, cho biết: "Các mặt hàng nhau thai dễ chứa nhiều mầm bệnh liên quan đến đường máu, tình dục. Trong đó đặc biệt là một số bệnh thường gặp như giang mai, lậu, viêm gan A, B, thậm chí cả HIV". Lương y Vũ Quốc Trung phân tích thêm: "Do nhau thai chứa nhiều chất đạm nên nó là môi trường rất thuận lợi cho vi khuẩn ủ bệnh và phát triển. Ngay cả nhau thai của những người phụ nữ khỏe mạnh cũng khó có thể khẳng định là không mắc các bệnh liên quan đến máu huyết, tình dục", chưa kể những bệnh về đường tiêu hóa như nhiễm ký sinh trùng, một số bệnh thuộc về di truyền.
Theo y học, virus HIV có thể lây từ người mẹ bị nhiễm HIV sang cho thai nhi qua con đường nhau thai. Tỷ lệ truyền virus HIV từ người mẹ sang cho thai nhi là khoảng 13 đến 50% tùy thuộc vào tình trạng dinh dưỡng và số lượng virus HIV trong máu của người mẹ. Như thế, khi ăn nhau thai tươi, nhau thai phơi khô hoặc sấy thủ công thì khả năng nhiễm HIV qua những vết xước ở lợi răng, khoang miệng hoặc niêm mạc dạ dày là hoàn toàn có thể. Riêng với nhau khô, nguy cơ lớn nhất của nó là nhiễm khuẩn, nhiễm nấm mốc và đây là một trong những nguồn gốc gây ra ung thư dạ dày.
Nhau thai là một loại chất thải y tế và không được phép bán trên thị trường. Không riêng gì nhau thai mà tất cả các bộ phận của con người loại bỏ ra cũng không được phép bán, kể cả nhập khẩu về bán. Chưa hề có một văn bản nào của Bộ Y tế cho phép bán hoặc nhập khẩu nhau thai trong lúc nhau thai, cả tươi lẫn khô vẫn được chào bán công khai trên thị trường với những lời quảng cáo "có cánh" mặc dù người bán chưa chắc đã biết rõ nguồn gốc của cái nhau, còn người mua lại dễ dàng tin vào những lời chỉ dẫn tào lao vô căn cứ…
