Sự vươn lên nhanh chóng trên bản đồ AI toàn cầu
Việc Ấn Độ tăng 4 bậc chỉ trong vòng một năm, từ vị trí thứ 7 lên thứ 3, là một trong những diễn biến đáng chú ý nhất của bảng xếp hạng AI Vibrancy Index 2025. Báo cáo của Đại học Stanford đánh giá các quốc gia dựa trên 7 trụ cột, bao gồm nghiên cứu - phát triển, kinh tế, nhân lực, cơ sở hạ tầng, chính sách - quản trị, AI có trách nhiệm và mức độ chấp nhận của xã hội. Trong hầu hết các hạng mục, Ấn Độ đều ghi nhận mức cải thiện rõ rệt, đặc biệt là ở số lượng công trình nghiên cứu khoa học, đơn đăng ký bằng sáng chế liên quan đến AI, cũng như dòng vốn đầu tư và tạo việc làm trong lĩnh vực này.
Dù quy mô đầu tư công cho AI của Ấn Độ - khoảng 1,25 tỷ USD trong 5 năm, như thông tin được công bố trong chương trình quốc gia mang tên IndiaAI Mission - còn khiêm tốn so với các gói hàng chục hoặc hàng trăm tỷ USD của Mỹ, Trung Quốc hay Pháp, Đại học Stanford vẫn nhận định rằng hiệu quả triển khai và mức độ tham gia của khu vực tư nhân đã giúp Ấn Độ “tận dụng tốt nguồn lực sẵn có để mở rộng hệ sinh thái”. Nhận định này cũng được nhiều nhà quan sát quốc tế chia sẻ, khi cho rằng lợi thế của Ấn Độ không nằm ở quy mô chi tiêu tuyệt đối, mà ở khả năng mở rộng nhanh và tạo ra thị trường AI có chiều sâu.
Thực tế, Ấn Độ đang trở thành “mặt trận người dùng” lớn nhất của các công ty AI toàn cầu. Reuters dẫn số liệu của Sensor Tower cho thấy, số người dùng hoạt động hàng ngày của ChatGPT tại Ấn Độ đã tăng hơn 600% chỉ trong một năm, lên khoảng 73 triệu, vượt xa Mỹ. Các nền tảng AI khác như Google Gemini hay Perplexity cũng ghi nhận Ấn Độ là thị trường tăng trưởng nhanh nhất, thậm chí là lớn nhất về lượng người dùng. Để chiếm lĩnh thị trường này, nhiều tập đoàn công nghệ đã triển khai chiến lược “India-first”, tung ra các gói dịch vụ miễn phí hoặc giảm giá mạnh, thông qua hợp tác với các nhà mạng lớn của Ấn Độ như Reliance Jio hay Airtel.
Theo bà Pragya Misra - lãnh đạo mảng chính sách của OpenAI tại Ấn Độ, việc cung cấp dịch vụ miễn phí nhằm “mở rộng khả năng tiếp cận AI cho hàng trăm triệu người”. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra rằng Ấn Độ, với sự đa dạng ngôn ngữ và thói quen sử dụng dữ liệu phong phú, đang cung cấp một kho dữ liệu huấn luyện quý giá cho các mô hình AI toàn cầu. “Dữ liệu người dùng tại Ấn Độ giúp lấp đầy những khoảng trống mà các bộ dữ liệu hiện nay còn thiếu, đặc biệt về hành vi và ngôn ngữ”, ông Sagar Vishnoi - đồng sáng lập think tank Future Shift Labs, nhận định.
Song song với sự bùng nổ người dùng, làn sóng đầu tư hạ tầng AI cũng đang đổ mạnh vào Ấn Độ. Chỉ trong vài tháng, những gã khổng lồ công nghệ lớn nhất thế giới là Microsoft, Amazon, Google và Meta đã lần lượt công bố các kế hoạch đầu tư tổng cộng hơn 60 tỷ USD vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hạ tầng AI tại quốc gia này. Báo New York Times hôm 26/12 dẫn lời ông Somnath Mukherjee, Giám đốc đầu tư của ASK Wealth Advisors, cho rằng đây có thể là “một trong những làn sóng đầu tư đơn ngành lớn nhất lịch sử Ấn Độ”.
Lợi thế cấu trúc và những thách thức
Đằng sau sự trỗi dậy nhanh chóng về AI của Ấn Độ là những lợi thế mang tính cấu trúc mà ít quốc gia nào sánh kịp. Trước hết là quy mô dân số và nguồn nhân lực. Với hơn 1,4 tỷ dân, Ấn Độ sở hữu lực lượng lao động trẻ, đông đảo, đặc biệt là đội ngũ kỹ sư phần mềm và chuyên gia công nghệ đã hình thành qua nhiều thập kỷ hội nhập vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các chương trình đào tạo AI, khoa học dữ liệu và kỹ năng số đang được mở rộng nhanh chóng, giúp bổ sung nhân lực cho một thị trường đang khát nhân tài.
Thứ hai là thị trường nội địa rộng lớn và mức độ chấp nhận công nghệ cao. Ấn Độ hiện là thị trường smartphone lớn thứ hai thế giới, với hơn 700 triệu thiết bị đang hoạt động. Chi phí dữ liệu di động thấp hàng đầu toàn cầu đã tạo điều kiện cho việc phổ cập nhanh các ứng dụng AI, từ giáo dục, y tế cho tới thương mại điện tử và dịch vụ công.
Thứ ba là sự hội tụ của dòng vốn đầu tư nước ngoài và chính sách thu hút hạ tầng. Các trung tâm công nghệ như Hyderabad, Bengaluru hay Chennai đang trở thành điểm đến của các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn, nhờ quỹ đất, giá điện cạnh tranh và nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư của chính quyền địa phương. Việc lưu trữ và xử lý dữ liệu trong nước cũng phù hợp với định hướng an ninh dữ liệu và chủ quyền số mà New Delhi theo đuổi trong những năm gần đây.
Tuy nhiên, sự trỗi dậy này không diễn ra trong điều kiện không có thách thức. Báo cáo của Stanford chỉ ra rằng Ấn Độ vẫn còn tụt hạng ở trụ cột chính sách và quản trị AI, phản ánh sự thiếu nhất quán và rõ ràng trong khung pháp lý. Các vấn đề về bảo vệ dữ liệu cá nhân, sử dụng AI có trách nhiệm và cân bằng giữa đổi mới với kiểm soát rủi ro vẫn là bài toán khó đối với các nhà hoạch định chính sách của đất nước tỷ dân này.
Bên cạnh đó, hạ tầng điện và nước - yếu tố then chốt cho các trung tâm dữ liệu - cũng đặt ra những thách thức dài hạn. Dù một số khu vực như Hyderabad đã xây dựng được hệ thống cung ứng năng lượng ổn định, thực trạng chung của Ấn Độ vẫn là sự chênh lệch lớn giữa các bang và nguy cơ quá tải khi nhu cầu tăng nhanh.
Một thách thức khác mà Ấn Độ phải đối mặt nằm ở độ “chín” của hệ sinh thái nhân lực và mối liên hệ giữa đầu tư AI với nhu cầu lao động chất lượng cao. Dù Ấn Độ sở hữu nguồn nhân lực trẻ và dồi dào, với hàng triệu kỹ sư và chuyên gia công nghệ, việc chuyển đổi lực lượng này thành đội ngũ có trình độ cao trong các lĩnh vực AI mũi nhọn như thiết kế chip, triển khai AI trong y tế hay robotics vẫn đòi hỏi thời gian và đầu tư lớn vào đào tạo chuyên sâu.
Các trung tâm dữ liệu và dự án hạ tầng quy mô lớn, vốn là điểm đến của dòng vốn quốc tế, thường yêu cầu kỹ năng chuyên môn cao ở một tỉ lệ nhỏ lao động, trong khi phần lớn việc quản trị và vận hành cơ sở hạ tầng vẫn phụ thuộc vào đội ngũ kỹ thuật bản địa. Do đó, bài toán nâng cao chất lượng kỹ năng, đặc biệt trong các lĩnh vực cao cấp của AI, vẫn là một thách thức cần vượt qua để đảm bảo rằng nguồn lực con người hiện tại thực sự chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh lâu dài thay vì chỉ là lực lượng chi phí thấp trong giai đoạn đầu của cuộc bùng nổ AI.
Triển vọng “tỏa sáng” và khẳng định quyền lực mềm
Nhìn về dài hạn, nhiều nhà quan sát cho rằng Ấn Độ đang định vị mình không chỉ như một thị trường hay trung tâm gia công AI, mà là một cực quan trọng trong trật tự công nghệ toàn cầu đang định hình. Trong bối cảnh cạnh tranh AI ngày càng mang tính hệ thống giữa Mỹ và Trung Quốc, khoảng trống cho các “người thứ ba” có năng lực đang dần mở ra. Ấn Độ, theo đánh giá của Viện nghiên cứu chính sách quốc tế Italy (ISPI), có thể là ứng viên tiềm năng hàng đầu cho vai trò này.
Lợi thế của Ấn Độ nằm ở khả năng kết nối giữa các hệ sinh thái khác nhau. Với quan hệ sâu rộng với phương Tây, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong các diễn đàn của Nam bán cầu, New Delhi có cơ hội trở thành cầu nối trong các cuộc thảo luận về tiêu chuẩn, quản trị và ứng dụng AI. Các sáng kiến và diễn đàn quốc tế về quản trị AI do Ấn Độ đăng cai trong giai đoạn 2024-2025 cho thấy New Delhi đang từng bước thử nghiệm vai trò “người điều phối” trong các cuộc thảo luận toàn cầu về tiêu chuẩn và ứng dụng AI.
AI cũng mở ra một kênh xây dựng quyền lực mềm mới cho Ấn Độ. Việc phát triển các giải pháp AI phục vụ giáo dục, y tế, nông nghiệp và quản trị công, nếu được chia sẻ với các quốc gia đang phát triển, có thể củng cố hình ảnh một Ấn Độ vừa là cường quốc công nghệ mới nổi, vừa là đối tác phát triển đáng tin cậy. Không giống mô hình tập trung vào kiểm soát hay áp đặt tiêu chuẩn mà phương Tây thường đưa ra, cách tiếp cận dựa trên phổ cập và thích ứng có thể giúp Ấn Độ tạo dấu ấn riêng trong cuộc đua công nghệ của thế kỷ XXI.
Tất nhiên, triển vọng này không phải là điều chắc chắn. Thành công của Ấn Độ trong lĩnh vực AI sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì cân bằng giữa mở cửa và quản trị, giữa thu hút đầu tư và bảo vệ lợi ích dài hạn, cũng như giữa tham vọng công nghệ và các yêu cầu phát triển bền vững. Nhưng với những gì đang diễn ra, có thể nói rằng Ấn Độ đã bước vào cuộc đua AI không còn với tư cách người theo sau, mà là một trong những nhân tố định hình đường chạy.
Bước tiến này, vì thế, không chỉ phản ánh tốc độ mở rộng nhanh của lĩnh vực AI tại quốc gia đông dân nhất thế giới, mà còn cho thấy một sự dịch chuyển đáng kể trong trật tự công nghệ toàn cầu - nơi các trung tâm đổi mới không còn tập trung tuyệt đối ở phương Tây hay Đông Á. Và, cũng sẽ rất thú vị để chờ xem, “ngôi sao” đang lên ở Nam Á này sẽ vươn tới những nấc thang thành công nào trong thời gian tới.
Trí tuệ nhân tạo đang cách mạng hóa quốc phòng toàn cầu 
