EU với vết rạn nứt Đông – Tây

Sự phản đối gần đây của Ba Lan về vấn đề bộ máy tư pháp độc lập đã làm nổi bật căng thẳng giữa một bên là thành viên các nước Tây Âu của Liên minh châu Âu (EU) cùng với Brussels và bên kia là các quốc gia Đông Âu, đã gia nhập EU sau Chiến tranh Lạnh.

EU hiện đang vướng vào một cuộc tranh cãi gay gắt với Ba Lan, một trong các nước thành viên quan trọng nhất và là quốc gia lớn nhất trong số 12 quốc gia Đông Âu. Cuộc tranh chấp này, tuy không có khả năng dẫn đến việc Ba Lan rời EU hoặc sự tan rã của khối như một số chính trị gia Anh từng hy vọng nhưng cuộc đối đầu này thực sự nghiêm trọng vì nó nhắm tới bản chất cốt lõi của châu Âu. Bất kể tranh cãi này được giải quyết như thế nào, nó sẽ tác động sâu sắc đến hình thức và năng lực hoạt động của EU trong nhiều năm tới.

Cuộc tranh cãi bắt nguồn từ những bất đồng pháp lý phức tạp. Kể từ khi nắm quyền vào năm 2015 với đa số phiếu ủng hộ, đảng cầm quyền cánh hữu Pháp luật và Công lý của Ba Lan đã cố gắng thay đổi các thể chế nhà nước để phù hợp với nhận thức của đảng này. Và, điều thu hút sự chú ý của EU là những cải cách mà đảng cầm quyền của Ba Lan đã yêu cầu một số thẩm phán hàng đầu của Ba Lan phải nghỉ hưu và bổ nhiệm những người khác thay thế họ. EU cho rằng điều này đã vi phạm nguyên tắc tư pháp độc lập và công bằng, một nghĩa vụ quan trọng đối với bất kỳ quốc gia thành viên EU nào. Nhưng, thay vì nhượng bộ trước áp lực của Brussels, Chính phủ Ba Lan đã yêu cầu Tòa án Hiến pháp nước này ra phán quyết liệu các thể chế của EU có thể ngăn cản Ba Lan cơ cấu lại bộ máy tư pháp hay không.

EU với vết rạn nứt Đông – Tây -0
Brussels sẽ phải tự nhìn nhận lại rõ hơn tính đa dạng của khối.

Ngày 7-10-2021, Tòa án Hiến pháp Ba Lan đã ra phán quyết rằng một số phần của các hiệp ước mà theo đó Ba Lan trở thành thành viên EU không thể được coi là quan trọng hơn Hiến pháp Ba Lan. Tòa án Hiến pháp Ba Lan cũng cho biết họ không chỉ có quyền xem xét tính hợp hiến của luật pháp EU, mà còn có cả các phán quyết của Tòa án Công lý châu Âu, cơ quan pháp lý cao nhất của EU.

Phán quyết này chính là câu chuyện. Toàn bộ tiền đề của EU phụ thuộc vào việc chấp nhận nguyên tắc rằng luật của EU có vị thế cao hơn và được ưu tiên áp dụng hơn luật của các quốc gia thành viên. Nếu một tòa án Ba Lan được phép nghi ngờ các phán quyết của tòa án cao nhất châu Âu thì chính khái niệm về luật pháp và trật tự trên toàn liên minh sẽ trở nên vô nghĩa.

Điều này đang bị cho là có vẻ cực đoan và thậm chí là phi dân chủ: Phần lớn luật pháp và tất cả các quy định mà EU áp dụng (liên minh này ban hành hàng nghìn quy định và luật mỗi năm) được soạn thảo bởi các quan chức làm việc tại Brussels vốn không do ai bầu. Uy thế tối cao của luật pháp EU cũng đang bị cho là làm giảm chủ quyền quốc gia của một số nước thành viên.

Tuy nhiên, không quốc gia nào có nghĩa vụ phải gia nhập EU và những nước tham gia đều biết rõ rằng một trong những hệ quả đầu tiên của tư cách thành viên EU là sự hạn chế chặt chẽ đối với quyền chủ quyền của họ. Bởi vậy, việc Ba Lan cho rằng một số nguyên tắc cơ bản của liên minh không được áp dụng tại quốc gia này, sau gần 2 thập niên nước này gia nhập EU, là một điều khá lạ!

Và, câu chuyện bất đồng pháp lý không phải là vướng mắc duy nhất của Ba Lan đối với EU. Ba Lan còn vướng vào các cuộc đối đầu khác với khối này về cách thức phân bổ nguồn tài trợ cho các nước thành viên và việc Ủy ban châu Âu có quyền trì hoãn phân phối tiền cho các quốc gia hay không. Ngoài ra, còn có một cuộc tranh cãi riêng biệt về việc hạn chế quyền của người đồng tính ở Ba Lan.

EU với vết rạn nứt Đông – Tây -0
Người dân Ba Lan bày tỏ thái độ với Polexit.

Không chỉ với Ba Lan, một cuộc tranh cãi tương tự cũng đang diễn ra giữa EU và Hungary, tuy không gay gắt bằng. Nhiều cử tri ở cả Ba Lan và Hungary đều bày tỏ thái độ ủng hộ chính phủ của họ, bởi đa phần đều tỏ thái độ bất bình với nhiều biện pháp xã hội mà Brussels áp đặt đối với họ.

Tuy nhiên, thay vì tìm hiểu và giải quyết những lo ngại này, Brussels lại cho rằng EU chủ cần “quất roi” mạnh tay hơn nữa và dành những nhận xét không mấy thiện cảm với chính phủ các nước này. Thay vì lắng nghe và ý thức được việc đã can thiệp quá nhiều vào đời sống chính trị và sự lựa chọn của các nước thành viên mới hơn, Brussels lại cho rằng sự can thiệp của liên minh là chưa đủ.

Như đã nói ở trên, sẽ không có Polexit (tương tự Brexit) và cũng sẽ không có chuyện Ba Lan hay Hungary bị trục xuất khỏi liên minh. Dựa trên điều khoản pháp lý, EU có thể hạn chế quyền bỏ phiếu và trợ cấp cho các nước thành viên không tôn trọng nghĩa vụ đối với EU. Tuy nhiên, quyết định áp đặt các biện pháp trừng phạt như vậy chỉ có thể được đưa ra nếu tất cả các nước thành viên bỏ phiếu tán thành. Điều này đồng nghĩa với việc nó chỉ có thể được thực thi khi chính Ba Lan hay Hungary tự bỏ phiếu ủng hộ trừng phạt chính mình - một kịch bản không thể xảy ra.

Cuối cùng, bài toán đặt ra ở đây là Brussels phải tự mình nhìn nhận lại rõ hơn tính đa dạng của các nước thành viên trong khối. Một cách tiếp cận khiêm tốn hơn, đó là thừa nhận rằng không phải tất cả các thông lệ xã hội và chính trị của Tây Âu đều có thể được áp dụng trên khắp lục địa.

Huy Thông (Tổng hợp)

Các tin khác

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.

Việt Nam - người bạn và đối tác tin cậy

Việt Nam - người bạn và đối tác tin cậy

Tháng 9, sau những ngày vui của tết Độc lập, đã diễn ra nhiều hoạt động đối ngoại quan trọng của lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Nổi bật là chuyến thăm cấp nhà nước tới Liên bang Nga và Canada, thăm chính thức Cộng hòa Pháp, tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 và các hoạt động song phương tại Hoa Kỳ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; hoạt động của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 diễn ra tại Ấn Độ; chuyến thăm Hàn Quốc và Mông Cổ của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn... Việt Nam cũng đón vị quốc khách qua chuyến thăm cấp nhà nước của Nhà vua Thái Lan Maha Vajiralongkorn Phra Vajiraklaochaoyuhua. Đó là minh chứng sinh động về một nước Việt Nam năng động, người bạn và đối tác tin cậy với bạn bè truyền thống và cộng đồng quốc tế, vì hòa bình, hợp tác và phát triển.

Tổng thống Ahmed al-Sharaa và những cánh cửa đang mở ra cho một Syria mới

Tổng thống Ahmed al-Sharaa và những cánh cửa đang mở ra cho một Syria mới

Sau hơn một thập niên chiến tranh và chia cắt, Syria bước vào giai đoạn mới: xây dựng lại nhà nước thống nhất, có khả năng quản trị. Những chuyển động trong 20 tháng qua cho thấy Tổng thống Ahmed al-Sharaa đang dần mở rộng cánh cửa tái thiết cho một đất nước đã bị chiến tranh tàn phá nặng nề.

Lặng thầm góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế

Lặng thầm góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế

Đằng sau những khu công nghiệp hiện đại, những dây chuyền sản xuất vận hành ngày đêm và dòng vốn đầu tư không ngừng đổ về Bắc Ninh là sự lặng thầm của những chiến sĩ Cảnh sát kinh tế. Suốt 70 năm qua, họ bền bỉ giữ gìn kỷ cương pháp luật, bảo vệ môi trường đầu tư và góp phần dựng nên "lá chắn thép" cho nền kinh tế.

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.