Tay súng, tay kèn trên chiến hào Điện Biên Phủ

Một ngày đầu tháng 4/2024, biết tin Thiếu tướng Đỗ Văn Phúc vừa đi bệnh viện đặt máy trợ tim (lần thứ 4) về, anh em tôi đến thăm. Trong câu chuyện vui vẻ sau ngày ra viện, ông bồi hồi nhớ lại những kỷ niệm của 70 năm về trước – Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử.

Từ chiến sĩ đầu tiên áp dụng “bắn cối ôm nòng”…

Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, cậu học sinh Đỗ Văn Phúc theo gia đình từ Bắc Ninh tản cư lên Thái Nguyên và vào học Trường Trung học Lương Ngọc Quyến. Tháng 11/1949, khi vừa tròn 16 tuổi, ông cùng nhiều bạn học được chọn cử đi học pháo binh tại Trường Lục quân Việt Nam, đóng tại Trung Quốc.

untitled-1.jpg -0
Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng các học viên Học viện Bộ tổng tham mưu Liên Xô trên đồi Lênin năm 1978 (ông Đỗ Văn Phúc ngoài cùng bìa phải). Ảnh tư liệu

Ông nhớ lại: “Do quân đội ta mới thành lập ít năm, công tác huấn luyện chưa thật bài bản, phải áp dụng kỷ luật của quân đội một số nước (như Nhật, Pháp), kỷ luật rất khắt khe. Có nhiều chuyện nghe đến chảy nước mắt, như: Một người bị kỷ luật thì cả tiểu đội, trung đội  chịu “liên đới”; hoặc người bị kỷ luật phải cầm que tăm leo lên cây cau “đo chiều cao của cây”… Nói chung trong đơn vị trùm lên không khí lính tráng rất sợ chỉ huy. Nhưng từ khi Chính ủy Trần Tử Bình về, không khí trong nhà trường thay đổi hẳn”.

Và từ năm nay, nhà trường đào tạo nhiều chuyên ngành: Pháo cối, công binh, thông tin, hoá học... Đỗ Văn Phúc về lớp súng cối rồi được chọn đi học lớp A trưởng để chuẩn bị huấn luyện. Ông nhớ lại: “Toàn bộ phần chiến - kĩ thuật, vũ khí do giáo viên Trung Quốc dạy, còn Chính trị thì giáo viên ta. Tới tháng 8/1951, khóa 6 tốt nghiệp, hành quân về nước. Do kết quả học tập tốt mà mình được nhận “chức vụ” B trưởng (ngày đó quân đội ta chưa áp dụng chế độ phong “quân hàm” mà chỉ giao “chức vụ”) và được phân công về Đại đoàn 316, tham gia chiếu đấu ngay trên quê hương Bắc Ninh. Do xuất sắc hoàn thành nhiệm vụ, tháng 2/1952 mình được vinh dự kết nạp vào Đảng ở xã Phù Khê, Từ Sơn, Bắc Ninh”. 

Vào chiến dịch Tây Bắc, ông được đề bạt là C phó C56 “bộ binh pháo” - C hỏa lực của Trung đoàn E98 mà ông Vũ Lăng (sau này là Thượng tướng) là Trung đoàn trưởng. Vào chiến dịch Điện Biên Phủ, Đỗ Văn Phúc được đề bạt tiếp C trưởng C56. Anh em C56 có 31 ngày đêm bám trụ trên đồi C1, C2 và chính ông là người đầu tiên cho áp dụng kĩ thuật "bắn súng cối ôm nòng".

Năm nay bước vào tuổi 92, Thiếu tướng Đỗ Văn Phúc vẫn minh mẫn, ông kể: “Khẩu cối 82 có 3 bộ phận chính: Nòng, chân và bệ. Khi hành quân phải có 3 người mang vác 3 bộ phận, rồi phải có thêm xạ thủ và lính tiếp đạn. Vì vậy Tiểu đội cối 82 chỉ biên chế 2 khẩu. Khi vận động, nếu mang đủ 3 bộ phận cùng cơ số đạn thì rất cồng kềnh. Qua thực tế chiến đấu ở đồi C1, mình đề nghị cho áp dụng kĩ thuật “bắn ôm nòng”, nghĩa là, chỉ cần một pháo thủ ôm nòng cùng một tháo lắp đạn, một tiếp đạn. Khi “tác nghiệp”, pháo thủ ôm nòng cối tì vào vai; còn hướng và góc tà thì cân chỉnh theo kinh nghiệm (sau khi bắn quả đầu tiên). Khi có lệnh bắn, một pháo thủ sẽ thả đạn vào nòng”.

Nghe đến đây, chúng tôi thắc mắc, thả đạn vào nòng, khi đạn bắn ra có ma sát thì sẽ làm bỏng vai; thì được giải thích: “Ừ, bỏng chứ. Khi bắn được 3, 4 phát thì phải hạ nòng xuống đất, tưới nước vào hạ nhiệt. Sau này anh em có sáng kiến lấy vải ướt buộc vào nòng…”, ông cười.

Sau chiến dịch có bài báo viết về chuyện bắn ứng dụng cối 82 trên đồi C1. Họ hỏi, sáng kiến của ai, thì ông nói, đó là kinh nghiệm của thầy Giá - giáo viên môn Súng cối, từng là lính Tưởng Giới Thạch, sau tham gia đánh trận ở Triều Tiên 1950 - về dạy; còn bản thân ông chỉ là “người bắn ứng dụng đầu tiên” trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

… đến chiến sĩ thổi kèn địch vận ở Điện Biên

Ngay từ ngày là học sinh trung học, Đỗ Văn Phúc đã đam mê văn nghệ nên tại mặt trận không chỉ đánh giặc giỏi mà ông còn tham gia đóng kịch cùng Ngọc Thảo (chiến sĩ đội Tuyên văn hỏa tuyến, sau này là phu nhân của nhạc sĩ Nguyễn Thành – tác giả hành khúc “Qua miền Tây Bắc”). Sau đó, C trưởng Phúc còn được anh em gán cho cái tên “tiếng kèn địch vận”.

Ngày còn ở Trường Lương Ngọc Quyến, Phúc thường thổi chiếc kèn h’armonica nhỏ xíu do ông chú tặng. Ở mặt trận, biết anh đam mê thổi kèn nên một đồng đội đã tặng lại chiếc kèn chiến lợi phẩm. Thời gian ở đồi C1, tranh thủ lúc im tiếng súng, anh thường mang kèn ra thổi động viên anh em những ca khúc “Làng tôi”, “Qua miền Tây Bắc”, “Suối Mơ”, “Thiên Thai”...

DB32-Tay súng, tay kèn trên chiến hào Điện Biên Phủ -0
Thiếu tướng Đỗ Văn Phúc (giữa) và tác giả (bìa phải).

Ông nhớ lại: “Chính đội trưởng Đội tuyên truyền binh vận đã đề nghị mình thổi những bản dân ca Pháp xen kẽ các bài “vận động ngưng chiến”, và cả ca khúc nổi tiếng “One Day: When we were young” của Johann Strauss... phát ra loa. Giao thông hào ta cách đồn địch chừng 400m. Lúc đầu chúng bắn xối xả về phía loa, nhưng rồi thưa dần, thưa dần và lặng im. Vậy là những bản nhạc này có tác dụng binh vận, làm những người lính Lê dương xiêu lòng, nhớ về quê hương, muốn từ bỏ vũ khí...”.

Học viên Lục quân Đỗ Văn Phúc đã góp phần vào chiến thắng của Chiến dịch Điện Biên Phủ như thế!

Năm 1954, đất nước tạm ngưng tiếng súng. Tháng 7/1957, Đỗ Văn Phúc được cử đi học tại Học viện Pháo binh Leningrad (Liên Xô): “Mình tự hào vì cùng thủ trưởng Vũ Lăng - 2 lính đại đoàn 316 được cử đi học trong số 24 học viên của quân đội sang Liên Xô học tập ngày đó”. Tháng 7/1963, ông tốt nghiệp, về công tác ở Trường Sĩ quan Pháo binh.

Để chuẩn bị chống chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ ra miền Bắc, năm 1966, ông lại cùng anh em sang Baku, học chuyển loại Tên lửa Sam-2, rồi trở về chiến đấu trong đội hình Sư đoàn phòng không 361. Từ trợ lý phòng Nghiên cứu Khoa học Quân sự (Bộ Tham mưu, quân chủng Phòng không Không quân), ông kinh qua các nhiệm vụ: Phó Phòng nghiên cứu Khoa học Quân sự, trưởng Ban Tác chiến (Sư đoàn 365)... Ông nhớ lại: “Tới tháng 3/1972, là Thiếu tá, Tham mưu phó Sư đoàn phòng không 361, đặc trách về Tên lửa bảo vệ Hà Nội. Trong Chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không” tháng 12/1972, ngay trong đêm đầu tiên 18/12/1972, 2 Tiểu đoàn 77 và 59 của Sư đoàn 361 “Cận vệ đỏ” đã bắn rơi tại chỗ 2 máy bay B-52. Trong cả chiến dịch, sư 361 đã hạ gục 25 máy bay B-52”.

Sau ngày thống nhất đất nước, Đỗ Văn Phúc trải qua nhiều cương vị công tác và được phong hàm Thiếu tướng vào năm 1990. 

Về với đời thường

Đầu năm 1994, Thiếu tướng Đỗ Văn Phúc nghỉ hưu nhưng vẫn tham gia công tác khu phố nơi cư trú ở Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh, cho đến khi phải vào bệnh viện đặt máy trợ tim. Quay đi quay lại đã 30 năm sống chung với máy trợ tim nhưng trái tim ông luôn rung động trước cái đẹp. Bù lại cả cuộc đời khoác áo lính, không có thời gian học âm nhạc nên ông đã tự học ký xướng âm rồi mày mò sáng tác ca khúc ca ngợi người lính, ca ngợi quê hương... Cho tới giờ, trong tay ông có đến 12 ca khúc: “Người canh giữ bầu trời”, “Kíp săn B-52”, “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”, “Nhớ mãi Hà Nội”, “Hà Nội - em và tôi”...

Ông kể: “Năm 1970 khi được điều về làm Phó Tham mưu trưởng Sư đoàn 361 “Cận vệ đỏ” mà ông Trần Văn Giang là Chính ủy. Ngoài tình đồng chí, đồng đội thì 2 anh em còn gắn bó nhau từ chiến dịch Điện Biên vì có chung đam mê văn nghệ. Vốn yêu thơ và từng viết hàng trăm bài thơ, năm 2000, Thiếu tướng Trần Văn Giang cho xuất bản tập thơ “Con Tằm”. Khi được tặng tập thơ, mình đã chọn bài “Chim Nhạn” để phổ nhạc”.

Có mặt trong tiệc mừng thọ cụ Trần Văn Giang tròn 80 tuổi vào năm 2004, tác giả bài viết này xúc động khi được thưởng thức ca khúc “Chim Nhạn” qua song ca của cụ Đỗ Văn Phúc và Nguyễn Hồng Sơn (con rể của cụ Giang).

Thiếu tướng Đỗ Văn Phúc, chiến sĩ Điện Biên với “tay súng tay đàn”, có một cuộc đời bình dị và đáng yêu như thế đấy!

Trần Kiến Quốc

Các tin khác

Đồng hành với người dân gỡ khó từ cơ sở

Đồng hành với người dân gỡ khó từ cơ sở

Ở những địa bàn rộng lớn và rất đặc thù như miền Trung, phóng viên thường trú là cầu nối đưa thông tin từ cơ sở đến tòa soạn nhanh, chính xác và khách quan. Gần dân để nghe, đi sâu thực tế để hiểu, kiểm chứng để phản ánh đúng những vấn đề người dân quan tâm – đó cũng là cách phóng viên Báo Công an nhân dân (CAND) đưa tiếng nói cơ sở đến bạn đọc, đồng thời góp phần giúp cơ quan chức năng kịp thời nhận diện và hành động.

Dấu ấn đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình đầu tiên của Việt Nam

Dấu ấn đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình đầu tiên của Việt Nam

Chúng tôi có mặt tại Đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình (GGHB) số 1, Bộ Công an đóng tại Trung tâm Đào tạo và Phát triển năng lực GGHB, ở xã Hoàng Hoa Thám, Hưng Yên vào một ngày nắng lửa, khi cả đơn vị tổ chức diễn tập thực chiến chào đón Đoàn Tư lệnh Cảnh sát Liên hợp quốc (LHQ) đến thăm và làm việc. Cảm nhận rõ nhất là dấu ấn của một đơn vị trẻ, năng động, mang theo khát khao thực hiện sứ mệnh GGHB LHQ tại các địa bàn xa Tổ quốc.

Một lần đến Trường Sa…

Một lần đến Trường Sa…

Tôi đã đăng ký đi Trường Sa không chỉ một lần. Mỗi khi nghe tin có đoàn công tác chuẩn bị ra đảo, tôi lại đăng ký. Nhưng rồi vì nhiều lý do, tôi vẫn chưa thực hiện được ước nguyện. Có lúc tưởng như đã đến lượt mình, cuối cùng lại lỡ hẹn.

Từ “người đưa tin” đến nhiệm vụ quốc tế cao cả

Từ “người đưa tin” đến nhiệm vụ quốc tế cao cả

Từ những bản tin đầu tiên với không ít va vấp, nghề báo đã đưa tôi đến Trường Sa, Làng Nủ, những sự kiện trọng đại của đất nước và rồi tới hiện trường động đất cách quê hương nửa vòng trái đất. Mỗi chuyến đi cho tôi thêm một cách hiểu về hai chữ “đưa tin”.

Nghề báo đã cho tôi gặp những người thầy “đặc biệt”

Nghề báo đã cho tôi gặp những người thầy “đặc biệt”

26 năm gắn bó với Báo CAND (tờ báo mà chúng tôi coi như ngôi nhà thứ hai và là một phần cuộc đời của mình) thì có tới 24 năm tôi là phóng viên theo dõi mảng giáo dục và đào tạo. Và đến bây giờ, tôi vẫn luôn thầm cảm ơn một cơ duyên may mắn vô hình nào đó đã đưa tôi đến với giáo dục, cho tôi cơ hội được đóng góp một phần nhỏ bé của mình trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo nước nhà.

Chút kỷ niệm về chuyến xuất ngoại “vô tiền khoáng hậu”

Chút kỷ niệm về chuyến xuất ngoại “vô tiền khoáng hậu”

Trong đời làm báo của mình - đặc biệt là gần 30 năm làm báo Công an nhân dân và An ninh thế giới - tôi đã đi công tác không biết bao nhiêu chuyến và riêng đi nước ngoài cũng phải gần 25 chuyến. Nhưng có một chuyến đi “vô tiền khoáng hậu”, đó là chuyến đi sang Pakistan vào trung tuần tháng 10 năm 2001.
Và lý thú nhất trong chuyến đi này là chuyện tôi và cuốn Kinh Koran.

Lắng nghe dân nói, làm đến cùng việc dân cần…

Lắng nghe dân nói, làm đến cùng việc dân cần…

Có những bài báo “khép lại” sau khi đăng tải nhưng hành trình tạo chuyển biến trong đời sống từ bài báo ấy chỉ mới bắt đầu. Tại Lâm Đồng, từ những đồi thông bị “xẻ thịt” đến những khu dân cư bị bủa vây bởi ô nhiễm được phản ánh trên Báo Công an nhân dân đã góp phần thúc đẩy cơ quan chức năng vào cuộc, kịp thời chấn chỉnh, xử lý dứt điểm vi phạm, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, bảo vệ cuộc sống bình yên cho nhân dân.

Cần “dẹp” những trò nhảy múa quái dị ở công viên Lãm Làng

Cần “dẹp” những trò nhảy múa quái dị ở công viên Lãm Làng

Để công viên Lãm Làng thực sự trở lại đúng chức năng là không gian sinh hoạt cộng đồng, vui chơi, giải trí lành mạnh, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng cần sớm vào cuộc, kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý nghiêm những hành vi gây mất an ninh, trật tự, gây ô nhiễm tiếng ồn, chiếm dụng không gian công cộng trái quy định.

Chuyện “rèn binh” chó nghiệp vụ của Cảnh vệ miền Nam

Chuyện “rèn binh” chó nghiệp vụ của Cảnh vệ miền Nam

Ít xuất hiện trước công chúng, nhưng công tác bảo vệ các sự kiện chính trị, văn hóa quan trọng diễn ra hay các chuyến công tác của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, khách quốc tế đến khu vực phía Nam, những chú chó nghiệp vụ của Phòng Cảnh vệ miền Nam (Bộ Tư lệnh Cảnh vệ) luôn sát cánh cùng cán bộ, chiến sĩ, trở thành “mắt thần”, “lá chắn” bảo đảm an ninh, an toàn tuyệt đối.

Xóa vùng lõm sóng ở Lạng Sơn: Đưa kết nối đến những bản làng biệt lập

Xóa vùng lõm sóng ở Lạng Sơn: Đưa kết nối đến những bản làng biệt lập

Từ bản Lân Đặt biệt lập giữa núi rừng, nơi người dân vừa trải qua nhiều tháng bị nước lũ chia cắt, đến những tuyến cáp đang được triển khai tại Tràng Định, hành trình xóa vùng lõm sóng di động ở Lạng Sơn đang được thực hiện bằng quyết tâm của Viettel, sự vào cuộc của bộ đội và sự đồng lòng của chính quyền, nhân dân. Không chỉ đưa sóng 4G đến những nơi còn thiếu kết nối, chương trình còn mở rộng cơ hội tiếp cận thông tin, dịch vụ số, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh trên địa bàn biên giới.

Ngăn tội phạm từ những biểu hiện lệch chuẩn trong thanh thiếu niên

Ngăn tội phạm từ những biểu hiện lệch chuẩn trong thanh thiếu niên

Trước tình trạng vi phạm pháp luật trong học sinh, thanh thiếu niên (HS, TTN) còn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tội phạm, Công an TP Hải Phòng đã triển khai nhiệm vụ, giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật trong HS, TTN, người thất nghiệp trên địa bàn. Trong đó đánh giá thực trạng, nhận diện nguyên nhân, đề ra giải pháp nhằm chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở, không để những biểu hiện lệch chuẩn trở thành mầm mống tội phạm.

Những lá đơn từ tuổi mười tám

Những lá đơn từ tuổi mười tám

Có những chàng trai vừa rời ghế nhà trường đã tìm đến Công an xã để tìm hiểu về tiêu chuẩn, điều kiện thực hiện nghĩa vụ Công an nhân dân (CAND). Sau khi cân nhắc, họ viết đơn tình nguyện, mong muốn được rèn luyện trong môi trường kỷ luật, thử sức và trưởng thành qua những năm tháng thực hiện nghĩa vụ. Đằng sau mỗi lá đơn là những khát vọng của tuổi trẻ, cùng mong muốn được góp sức mình cho quê hương.

Người dân Hà Tĩnh đồng thuận giao nộp hàng trăm khẩu súng

Người dân Hà Tĩnh đồng thuận giao nộp hàng trăm khẩu súng

Thông qua công tác tuyên truyền, vận động kết hợp tổ chức nhiều hình thức linh hoạt, sáng tạo, lực lượng Công an xã, phường tại Hà Tĩnh đã vận động người dân trên địa bàn giao nộp hàng trăm khẩu súng cùng nhiều công cụ hỗ trợ, vật liệu nổ các loại.

Một sinh kế, một cơ hội làm lại cuộc đời

Một sinh kế, một cơ hội làm lại cuộc đời

Sau cai nghiện, điều khó nhất với nhiều người không chỉ là tránh xa ma túy mà còn là bắt đầu lại cuộc sống. Từ rà soát, quản lý, giáo dục đến kết nối vay vốn, học nghề, tìm việc làm, Công an các đơn vị, địa phương ở Hải Phòng đang cùng chính quyền, ngân hàng và các đoàn thể tạo thêm những “điểm tựa” để người sau cai có thể tự đứng lên bằng chính sức lao động của mình.

45 ngày đêm quyết liệt làm sạch ma túy tại Đà Nẵng

45 ngày đêm quyết liệt làm sạch ma túy tại Đà Nẵng

Không để ma túy có khoảng trống len vào địa bàn, suốt 45 ngày đêm, Công an TP Đà Nẵng đồng loạt tổng rà soát từ khu dân cư, chung cư, nhà trọ, cơ sở lưu trú đến chợ đầu mối, bến xe và những địa bàn tiềm ẩn nguy cơ. Với phương châm “đi từng nhà, rà từng người”, mỗi cuộc kiểm tra không chỉ để phát hiện, xử lý mà còn mở ra những đầu mối truy xét, đấu tranh, làm sạch địa bàn. 45 ngày đêm khép lại, yêu cầu “làm sạch để giữ sạch” tiếp tục được đặt ra thường xuyên, hướng tới mục tiêu xây dựng TP Đà Nẵng không ma túy.

Điểm tựa của những đứa trẻ bị bỏ rơi

Điểm tựa của những đứa trẻ bị bỏ rơi

10 năm qua, những đứa trẻ đang được nuôi dưỡng tại Trung tâm Từ thiện xã hội chùa Hồi Long, xã Hoằng Thanh, tỉnh Thanh Hóa vẫn gọi sư cô Thích Đàm Ngoan là mẹ. Từ những đứa trẻ đỏ hỏn bị bỏ lại bên cổng chùa đến những em nhỏ lớn lên dưới mái nhà Hồi Long, sư cô đã dành phần lớn thời gian, công sức và tình yêu thương để các em có một tuổi thơ bình thường như bao đứa trẻ khác.

Tuyến đường giữa đại ngàn Trường Sơn đánh thức miền Tây Quảng Trị

Tuyến đường giữa đại ngàn Trường Sơn đánh thức miền Tây Quảng Trị

Hơn hai thập kỷ sau khi được mở tuyến, đường Hồ Chí Minh nhánh Tây từ Phong Nha đến Khe Sanh đã trở thành một trục giao thông quan trọng xuyên qua miền Tây Quảng Trị. Tuyến đường đi qua những vùng núi rừng hiểm trở, kết nối các bản làng với miền xuôi, tạo thuận lợi cho người dân đi lại, giao thương và từng bước thay đổi sinh kế.

Nẻo thiện tìm về

Nẻo thiện tìm về

Giúp đỡ người dân đi qua đường khi gặp mưa lũ, không nhận tiền “bồi dưỡng” của đối tượng khai thác gỗ trái phép, không quản thời gian, không nề hà công việc, có lệnh triệu tập là lên đường, đó là bản tính của Nguyễn Quốc Duy - Tổ trưởng Tổ an ninh trật tự (ANTT) thôn Mỹ Thạnh, xã Hàm Thạnh, tỉnh Lâm Đồng.

Ngăn chặn vấn nạn săn bắt chim di cư

Ngăn chặn vấn nạn săn bắt chim di cư

Để ngăn ngừa hành vi đặt bẫy, giăng lưới săn bắt động vật hoang dã (chim trời) mùa di cư, lực lượng Công an cơ sở ở các xã ven biển tỉnh Hà Tĩnh đã đồng loạt triển khai nhiều biện pháp thu gom, phá huỷ các bẫy chim trái phép đến bắt giữ, xử lý những trường hợp săn bắt, tiêu thụ động vật hoang dã trái phép.