Nhân chuyến thăm của Thủ tướng Nhật Bản tới Việt Nam:

Chuyện về một gia đình người Nhật tham gia cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam

Quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đã có từ lâu đời và phát triển mạnh mẽ từ đầu thế kỉ XX nhờ phong trào Đông du của Phan Bội Châu. Đặc biệt, sau khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao (năm 1973), tình đoàn kết, hữu nghị giữa hai dân tộc Việt - Nhật ngày càng phát triển. Tuy nhiên, ngay từ giữa những năm 40 thế kỷ trước, đã có những người Nhật tham gia cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam chống thực dân Pháp, góp phần tô thắm mối quan hệ tốt đẹp Việt Nam – Nhật Bản.

Sau ngày Toàn quốc kháng chiến (tháng 12/1946), các cơ quan Trung ương di chuyển lên Việt Bắc thực hiện trường kỳ kháng chiến. Trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn, Bác Hồ và Trung ương Đảng vẫn đặc biệt quan tâm đào tạo cán bộ nhằm thực hiện nhiệm vụ vừa kháng chiến, vừa kiến quốc. Tháng 1/1947, Trường Ngoại ngữ Việt Bắc được thành lập; học viên là những thanh niên trẻ, hầu hết đã có bằng tú tài, một số là kĩ sư, cử nhân từ trước Cách mạng Tháng Tám…

Chuyện về một gia đình người Nhật tham gia cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam -0
Vợ chồng cụ Utsumi (ngồi ghế) và gia đình cô Minh tại Tokyo năm 1986.

Một trong những học viên của Trường Ngoại ngữ Việt Bắc năm xưa là ông Nguyễn Bá Bảo, nguyên Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền CHXHCN Việt Nam tại Australia và New Zealand, 92 tuổi, hiện sống tại Hà Nội. Tuy tuổi cao, nhưng ông Bảo vẫn giữ được sức khỏe và sự minh mẫn. Mỗi lần nhắc lại những kỉ niệm về Trường Ngoại ngữ Việt Bắc năm xưa, ông không khỏi xúc động nhớ về người thầy Nhật Bản của mình, dạy môn Anh văn…

Ông Bảo xúc động kể: Trường Ngoại ngữ của chúng tôi chỉ có 1 lớp, với 45 học viên. Phụ trách trường là Giáo sư Nguyễn Khánh Toàn, Thứ trưởng Bộ Giáo dục, đồng thời là giáo viên dạy triết học Mác-Lênin và tiếng Nga. Dạy tiếng Trung có thầy Tiền Ngọc Thông, một người Việt gốc Hoa, được anh em kính trọng gọi là “Thầy Tiền”. Khoảng nửa cuối năm 1947, lớp học chuyển về xóm Cây Thị (xã Văn Lãng, huyện Đại Từ, Thái Nguyên), trong một ngôi nhà sàn lớn được gia đình cụ Chu Văn Mão cho mượn… Một hôm Giáo sư Nguyễn Khánh Toàn đưa đến lớp học một người trạc 60 tuổi, trông quắc thước lắm và đeo cặp kính dày.

Giáo sư giới thiệu: “Đây là cụ Utsumi, từng là Tổng Giám đốc Ngoại thương Nhật Bản, cụ sẽ dạy các bạn môn Anh văn”. Anh em học viên chúng tôi ngạc nhiên, trong lúc cuộc chiến ngày càng khốc liệt, lại có một cụ già Nhật Bản đi theo cuộc kháng chiến của nhân dân ta. Không những thế, cụ còn đưa theo cả gia đình, gồm vợ và cô con gái lớn 22 tuổi, cô con gái nhỏ chừng 15 tuổi! Cụ có tên Việt Nam là Vũ Kim Hải, nhưng anh em học viên hầu hết đều còn trẻ, kính trọng gọi là cụ giáo Nhật.

Chuyện về một gia đình người Nhật tham gia cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam -0
Gia đình cụ giáo Nhật Utsumi (ảnh chụp tại Hà Nội năm 1953) trước khi hồi hương về Nhật Bản.

Gia đình cụ giáo Nhật trú tại một ngôi nhà sàn xinh xắn trong bản. Ngoài những giờ học tiếng Anh nghiêm túc, cụ giáo Nhật rất vui tính. Thỉnh thoảng ông Bảo lại cùng một số anh em học viên đến thăm gia đình cụ giáo Nhật, được gia đình cho uống trà theo kiểu “trà đạo” do cô con gái lớn bưng trên khay, tay nâng chén trà ngang trán khi mời khách. Cụ bà tên Nhật là Sagako, trẻ hơn cụ ông cỡ 10 tuổi, được anh em học viên gọi là “cụ Hải bà”.

Trong tâm tưởng của nhiều học viên, hình ảnh hai cô con gái xinh đẹp của cụ giáo Nhật mãi mãi in sâu. Cô chị tên Nhật là Chiharu, tên Việt là “cô Xuân”, đã từng là sinh viên năm thứ 3 Đại học Y khoa Tokyo. Cô em nhí nhảnh và hồn nhiên, có tên Nhật là Yoko, tên Việt là “cô Minh”. Cả hai cô đều nói, viết thành thạo tiếng Việt nên giao tiếp rất tự nhiên với các học viên. Về sau, cô Xuân nhất quyết xin ra mặt trận làm công tác cứu thương, nhưng Giáo sư Nguyễn Khánh Toàn đã thuyết phục: “Cô Xuân ở hậu phương giúp chúng tôi săn sóc sức khoẻ cho hai cụ thân sinh cũng là giúp Việt Nam kháng chiến”. Cô nghe ra và vui vẻ với công việc của mình…

Tháng 10/1947, Trường Ngoại ngữ bị một trận bom đau thương, một số anh em học viên hi sinh, một số khác được đưa về các cơ quan, mỗi người mỗi việc và họ không còn thông tin gì về gia đình cụ giáo Nhật. Thời gian trôi qua, ông Bảo luôn mong muốn gặp lại những thành viên của gia đình cụ giáo Nhật. Kiên trì nhiều năm lần tìm qua các mối quan hệ, ông được biết: Năm 1953, để đảm bảo sức khỏe của ông bà Utsumi trong lúc cuộc kháng chiến đang còn rất quyết liệt và gian khổ,  Chính phủ ta đã đưa gia đình cụ giáo Nhật về Hà Nội.

Chuyện về một gia đình người Nhật tham gia cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam -0
Ông Nguyễn Bá Bảo lúc sinh thời. Ảnh: Duy Hiển chụp năm 2004.

Một thời gian sau, gia đình cụ hồi hương về Nhật Bản. Người con gái lớn của cụ giáo Nhật, cô Xuân, lập gia đình với một người Việt Nam là Giáo sư Nguyễn Khắc Kham, trước Cách mạng Tháng Tám có thời gian dạy học ở trường Thăng Long cùng những trí thức nổi tiếng như Hoàng Minh Giám, Nguyễn Xiển, Phan Mỹ, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp… Sau này, cô Xuân và Giáo sư Nguyễn Khắc Kham sang Mỹ định cư.

Tháng 8/1998, ông Bảo và vợ sang Mỹ thăm người con gái đang công tác trong Phái đoàn Thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc. Cận ngày trở lại Việt Nam, ông Bảo hỏi được số điện thoại của gia đình Giáo sư Nguyễn Khắc Kham, tại San Jose, California. Ông Bảo xúc động bấm máy điện thoại. Người tiếp máy chính là Giáo sư Nguyễn Khắc Kham. Ông Bảo tự giới thiệu và thăm hỏi sức khỏe vị Giáo sư mà sinh viên Hà Nội trước Cách mạng Tháng Tám hằng kính trọng. Giáo sư Nguyễn Khắc Kham cũng rất xúc động tiếp chuyện ông Bảo, rồi đưa máy cho vợ, tức cô Xuân, năm đó đã ngoài tuổi bảy mươi.

Chuyện về một gia đình người Nhật tham gia cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam -0
Gia đình cô Xuân (ảnh chụp tại Mỹ khoảng những năm 1990). GS Nguyễn Khắc Kham bìa trái, cô Xuân thứ hai từ trái sang cùng gia đình người con gái Nguyễn Mộc Lan.

Cuộc gặp gỡ qua điện thoại sau hơn nửa thế kỉ bặt tin diễn ra thật cảm động. Ông Bảo và cô Xuân bồi hồi nhắc lại kỉ niệm về những ngày ở chiến khu Việt Bắc, về Trường Ngoại ngữ... Cô Xuân cho biết, cha mẹ mình - tức cụ giáo Nhật đã mất; cụ ông mất năm 1987, thọ 94 tuổi; cụ bà mất năm 1989, thọ 86 tuổi. Cô Xuân và Giáo sư Nguyễn Khắc Kham sinh được một người con gái, đặt một cái tên rất Việt Nam là Nguyễn Mộc Lan. Mộc Lan cũng lập gia đình với một Việt kiều Mỹ. Người em gái của cô Xuân, tức cô Minh, hiện đang sống cùng gia đình tại Tokyo, Nhật Bản và có 2 con trai đã trưởng thành. Vì đã gần hết thời gian ở Mỹ nên ông Bảo không thể đến thăm gia đình cô Xuân, chỉ hẹn gặp trong một ngày gần nhất.

Sau cuộc gặp gỡ qua điện thoại, ông Bảo và cô Xuân đã liên lạc bằng thư từ. Một thời gian sau, ông Bảo cũng liên hệ được với cô Minh hiện đang sinh sống tại Tokyo, Nhật Bản. Cô Minh đã viết thư cho ông Bảo và cho biết: Năm 1997, cô đi du lịch Việt Nam nhưng đã không tìm lại được những bạn bè thời kháng chiến chống Pháp... Ông Bảo, cô Minh và cô Xuân đều mong muốn và tin tưởng sẽ có ngày tái ngộ. Hơn sáu thập kỉ đã qua, tình cảm với đất nước và con người Việt Nam của một gia đình Nhật Bản hai thế hệ tham gia cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, vẫn thủy chung, trong sáng.

Trần Duy Hiển

Các tin khác

Người dân Hà Tĩnh đồng thuận giao nộp hàng trăm khẩu súng

Người dân Hà Tĩnh đồng thuận giao nộp hàng trăm khẩu súng

Thông qua công tác tuyên truyền, vận động kết hợp tổ chức nhiều hình thức linh hoạt, sáng tạo, lực lượng Công an xã, phường tại Hà Tĩnh đã vận động người dân trên địa bàn giao nộp hàng trăm khẩu súng cùng nhiều công cụ hỗ trợ, vật liệu nổ các loại.

Một sinh kế, một cơ hội làm lại cuộc đời

Một sinh kế, một cơ hội làm lại cuộc đời

Sau cai nghiện, điều khó nhất với nhiều người không chỉ là tránh xa ma túy mà còn là bắt đầu lại cuộc sống. Từ rà soát, quản lý, giáo dục đến kết nối vay vốn, học nghề, tìm việc làm, Công an các đơn vị, địa phương ở Hải Phòng đang cùng chính quyền, ngân hàng và các đoàn thể tạo thêm những “điểm tựa” để người sau cai có thể tự đứng lên bằng chính sức lao động của mình.

45 ngày đêm quyết liệt làm sạch ma túy tại Đà Nẵng

45 ngày đêm quyết liệt làm sạch ma túy tại Đà Nẵng

Không để ma túy có khoảng trống len vào địa bàn, suốt 45 ngày đêm, Công an TP Đà Nẵng đồng loạt tổng rà soát từ khu dân cư, chung cư, nhà trọ, cơ sở lưu trú đến chợ đầu mối, bến xe và những địa bàn tiềm ẩn nguy cơ. Với phương châm “đi từng nhà, rà từng người”, mỗi cuộc kiểm tra không chỉ để phát hiện, xử lý mà còn mở ra những đầu mối truy xét, đấu tranh, làm sạch địa bàn. 45 ngày đêm khép lại, yêu cầu “làm sạch để giữ sạch” tiếp tục được đặt ra thường xuyên, hướng tới mục tiêu xây dựng TP Đà Nẵng không ma túy.

Điểm tựa của những đứa trẻ bị bỏ rơi

Điểm tựa của những đứa trẻ bị bỏ rơi

10 năm qua, những đứa trẻ đang được nuôi dưỡng tại Trung tâm Từ thiện xã hội chùa Hồi Long, xã Hoằng Thanh, tỉnh Thanh Hóa vẫn gọi sư cô Thích Đàm Ngoan là mẹ. Từ những đứa trẻ đỏ hỏn bị bỏ lại bên cổng chùa đến những em nhỏ lớn lên dưới mái nhà Hồi Long, sư cô đã dành phần lớn thời gian, công sức và tình yêu thương để các em có một tuổi thơ bình thường như bao đứa trẻ khác.

Tuyến đường giữa đại ngàn Trường Sơn đánh thức miền Tây Quảng Trị

Tuyến đường giữa đại ngàn Trường Sơn đánh thức miền Tây Quảng Trị

Hơn hai thập kỷ sau khi được mở tuyến, đường Hồ Chí Minh nhánh Tây từ Phong Nha đến Khe Sanh đã trở thành một trục giao thông quan trọng xuyên qua miền Tây Quảng Trị. Tuyến đường đi qua những vùng núi rừng hiểm trở, kết nối các bản làng với miền xuôi, tạo thuận lợi cho người dân đi lại, giao thương và từng bước thay đổi sinh kế.

Nẻo thiện tìm về

Nẻo thiện tìm về

Giúp đỡ người dân đi qua đường khi gặp mưa lũ, không nhận tiền “bồi dưỡng” của đối tượng khai thác gỗ trái phép, không quản thời gian, không nề hà công việc, có lệnh triệu tập là lên đường, đó là bản tính của Nguyễn Quốc Duy - Tổ trưởng Tổ an ninh trật tự (ANTT) thôn Mỹ Thạnh, xã Hàm Thạnh, tỉnh Lâm Đồng.

Ngăn chặn vấn nạn săn bắt chim di cư

Ngăn chặn vấn nạn săn bắt chim di cư

Để ngăn ngừa hành vi đặt bẫy, giăng lưới săn bắt động vật hoang dã (chim trời) mùa di cư, lực lượng Công an cơ sở ở các xã ven biển tỉnh Hà Tĩnh đã đồng loạt triển khai nhiều biện pháp thu gom, phá huỷ các bẫy chim trái phép đến bắt giữ, xử lý những trường hợp săn bắt, tiêu thụ động vật hoang dã trái phép.

Nuôi cá lòng hồ thuỷ điện, hướng sinh kế mới ở miền núi xứ Thanh

Nuôi cá lòng hồ thuỷ điện, hướng sinh kế mới ở miền núi xứ Thanh

Giữa mênh mông lòng hồ thủy điện Trung Sơn, những lồng cá nổi theo từng cụm đang mở ra một hướng sinh kế mới cho người dân vùng núi cao Thanh Hóa. Từ những hộ tiên phong ban đầu, đến nay nghề nuôi cá lồng ở Trung Sơn đã và đang ngày càng phát triển với gần 60 hộ dân tham gia, nhờ nuôi cá lồng (cá chép, cá lăng đen, cá rô phi…), nhiều gia đình có nguồn thu nhập ổn định…

Giữ hồn đại ngàn qua những thanh âm Bru-Vân Kiều

Giữ hồn đại ngàn qua những thanh âm Bru-Vân Kiều

Đối với đồng bào Bru-Vân Kiều, văn hóa không chỉ hiện hữu trong những lễ hội được tổ chức theo mùa, những bộ trang phục thổ cẩm rực rỡ hay âm thanh của cồng chiêng giữa đại ngàn. Văn hóa còn nằm trong từng làn điệu dân ca, tiếng sáo, tiếng đàn, trong cách làm một nhạc cụ và những nghi thức được người già truyền lại cho người trẻ. Đó là mạch nguồn âm thầm nuôi dưỡng bản sắc cộng đồng qua bao thế hệ.

Lời tuyên thệ ở Bentiu

Lời tuyên thệ ở Bentiu

Ngày 19/8, đúng dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công, tại Bentiu, Nam Sudan, hai nữ quân nhân cùng công tác tại Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Dã chiến cấp 2 số 7 được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tiếng máy thuyền giữa đại ngàn

Tiếng máy thuyền giữa đại ngàn

Ở Hôi Rấy và Nước Đắng, hai bản người Bru-Vân Kiều nằm sâu dọc sông Long Đại, xã miền núi Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị, tiếng máy thuyền vọng lại từ phía hạ nguồn đã trở thành âm thanh quen thuộc với bà con. Giữa nơi còn biệt lập với bên ngoài, âm thanh ấy báo hiệu một chuyến thuyền đang ngược dòng lên bản.

Dòng sông "vàng" và những phận đời lam lũ

Dòng sông "vàng" và những phận đời lam lũ

Mỗi mùa khô, khi dòng Đakrông (Quảng Trị) rút nước, những doi cát và bãi đá lộ ra cũng là lúc hàng chục người dân Pa Cô, Vân Kiều lặng lẽ mang theo chiếc mâm sắt xuống sông đào đãi vàng sa khoáng. Sau những hạt vàng nhỏ bé là cuộc mưu sinh đầy nhọc nhằn, những khoảng lòng sông bị đào xới và nỗi trăn trở về sinh kế của đồng bào vùng cao.

Kỳ cuối: Cạm bẫy “công nghệ hóa” ma túy và sự chuyển hóa nhận thức

Kỳ cuối: Cạm bẫy “công nghệ hóa” ma túy và sự chuyển hóa nhận thức

Ẩn mình dưới hình hài những thiết bị điện tử nhỏ gọn, thơm tho mùi kẹo ngọt hay trái cây nhiệt đới, pod chill chứa Etomidate đang có nguy cơ càn quét vào các không gian giải trí của giới trẻ. Từ chỗ chỉ thử “cho biết” theo lời rủ rê, nhiều thanh thiếu niên đã nhanh chóng trượt dài thành kẻ nghiện ngập, thậm chí trở thành mắt xích tiếp tay cho tội phạm ma túy.

Bài 2: Từ thuốc gây mê y khoa đến bẫy ma túy núp bóng pod chill

Bài 2: Từ thuốc gây mê y khoa đến bẫy ma túy núp bóng pod chill

Cầm trên tay chiếc “pod chill” nhỏ gọn, tỏa ra mùi hương trái cây ngọt ngào, nhiều bạn trẻ hồn nhiên nghĩ rằng mình chỉ đang dùng một sản phẩm giải trí thời thượng. Nhưng đằng sau làn khói thơm ấy lại là Etomidate - một hoạt chất gây mê y học bị giới tội phạm “biến tướng” thành ma túy nguy hiểm. Đáng lo ngại hơn, hàng loạt lời quảng cáo dối trá “hút không lên test”, “que thử âm tính” đang khiến không ít người sập bẫy pháp lý và đối mặt với hiểm họa khôn lường về sức khỏe.

Mối tình của anh thương binh và một cô gái mồ côi

Mối tình của anh thương binh và một cô gái mồ côi

Câu chuyện cuộc đời và tình yêu của người thương binh nặng Nguyễn Văn Dũng (ngụ phường Phước Hội, tỉnh Lâm Đồng) với cô gái mồ côi vượt qua những năm tháng khó khăn đã trở thành một biểu tượng đẹp và nghị lực phi thường, như chuyện cổ tích về lòng nhân ái, đức hy sinh của những người phụ nữ với các thương, bệnh binh làm xúc động lòng người.

Thư gửi con của anh hùng Lê Thị Riêng

Thư gửi con của anh hùng Lê Thị Riêng

Những lá thư gói trọn tình yêu, nỗi nhớ và khát khao mong chờ ngày đoàn tụ gia đình, gặp lại con thơ và người chồng yêu thương của Anh hùng LLVTND Lê Thị Riêng vẫn được người con trai của bà lưu giữ, bảo quản trang trọng trong trái tim và ký ức…

Bài cuối: Tiếp nối lời hứa với những người nằm lại

Bài cuối: Tiếp nối lời hứa với những người nằm lại

Ở nhiều vùng quê của Quảng Trị, những người đến lấy mẫu sinh phẩm ADN cho thân nhân liệt sĩ không chỉ mang theo các thiết bị chuyên dụng, hồ sơ nghiệp vụ hay biểu mẫu thu nhận thông tin. Họ còn mang theo một lời hứa. Đó là sẽ cố gắng làm tất cả những gì có thể để thêm một người lính nữa được gọi đúng tên.

Bài 2: Từ di vật chiến tranh đến tên người lính

Bài 2: Từ di vật chiến tranh đến tên người lính

Tháng Bảy trên miền đất thiêng Quảng Trị, nhiều cuộc tìm kiếm vẫn đang tiếp diễn. Có gia đình vừa đón được người thân trở về nhờ giám định ADN. Có những người vẫn băng rừng lần theo từng dấu tích chiến trường. Và cũng có những cuộc tìm kiếm đã khép lại từ một di vật tưởng chừng vô tri nằm dưới lòng đất hơn nửa thế kỷ.