“Nội soi” hệ thống phòng không tiên tiến nhiều tầng của Israel

Iron Dome, “tấm áo giáp” nổi tiếng của Israel

Sau khi Israel tiến hành chiến dịch “Sư tử trỗi dậy” nhằm vào các cơ sở hạ tầng hạt nhân và những nhà khoa học nguyên tử hàng đầu, những tướng lĩnh cao cấp của Iran hôm 13/6, phía Tehran đã phóng hàng trăm tên lửa vào lãnh thổ Israel để đáp trả. Một số nguồn tin, chẳng hạn như tờ Times of Israel, cho biết số tên lửa Iran khoảng 100 quả. Một số khác, như hãng thông tấn IRNA hay Fars News của Iran thì cho biết, Tehran tung ra đòn tấn công với khoảng 250 tên lửa.

Con số chính xác có lẽ cần chờ thêm các báo cáo từ các tổ chức quốc tế hoặc hình ảnh vệ tinh xác minh. Nhưng có một điều đã nhiều lần được chứng thực, đó là hệ thống phòng không của Israel đánh chặn rất hiệu quả những tên lửa của Iran.

Chẳng hạn, hồi tháng 4 năm nay, Iran thực hiện cuộc tấn công tên lửa và máy bay không người lái (UAV) quy mô rất lớn nhắm vào Israel để đáp trả vụ đánh bom lãnh sự quán Iran ở Damascus (Syria). Nhưng Israel đã kích hoạt hệ thống phòng không nhiều lớp, bao gồm Iron Dome và Arrow và đánh chặn khoảng 99% tên lửa và UAV, chủ yếu bắn hạ chúng bên ngoài không phận Israel.

Lần này, Iran cũng tấn công bằng một số lượng cực lớn tên lửa. Theo hãng tin AP, đến tối 16/6, Iran đã bắn khoảng 370 tên lửa vào lãnh thổ Israel. Nhưng cho đến thời điểm kể trên, phần lớn tên lửa đều bị bắn hạ nên tổng số nạn nhân thiệt mạng trên toàn quốc chỉ là 24 người. Một lần nữa, lưới lửa phòng không nhiều tầng của Israel lại chứng tỏ khả năng. Dưới đây là cái nhìn cận cảnh về hệ thống “lá chắn” tiên tiến này.

Có nhiệm vụ bảo vệ ở tầm thấp nhất trong hệ thống phòng không của Israel là Iron Dome, tức “Vòm sắt”. Được phát triển bởi Tập đoàn quốc phòng Rafael Advanced Defense Systems, hệ thống này đã đi vào hoạt động vào năm 2011 và tỏ ra rất hiệu quả trong việc đánh chặn các loại tên lửa công nghệ thấp, rocket, đạn pháo và cả đạn súng cối do Hamas và Hezbollah bắn vào lãnh thổ Israel.

Iron Dome có thể đánh chặn được các mục tiêu ở tầm bắn từ 4km đến 70km tính từ bệ phóng tên lửa và được triển khai trên khắp các thành phố của Israel. Mỗi tổ hợp “Vòm sắt” có ba hoặc bốn bệ phóng chứa 20 tên lửa đánh chặn mỗi bệ, được cơ động bằng xe kéo. Đi cùng với các tổ hợp phóng là radar EL/M-2084 sử dụng công nghệ Active Electronically Scanned Array (AESA), cho phép quét không gian nhanh chóng và liên tục mà không cần xoay anten cơ học. Radar có khả năng phát hiện mục tiêu ngay từ khi phóng, bao gồm cả rocket tầm ngắn, tên lửa đạn đạo và UAV.

Dữ liệu từ radar được truyền đến Battle Management & Weapon Control (BMC), nơi phân tích quỹ đạo và dự đoán điểm rơi của mục tiêu. Nếu mục tiêu được xác định là mối đe dọa (tức là có khả năng rơi vào khu vực cần bảo vệ), BMC sẽ ra lệnh phóng tên lửa đánh chặn.

Radar tiếp tục theo dõi cả mục tiêu và tên lửa đánh chặn trong suốt hành trình, cung cấp dữ liệu cập nhật để đảm bảo tên lửa đánh chặn kịp thời trước khi mục tiêu đến khu vực cần bảo vệ. EL/M-2084 có khả năng theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu trong môi trường tác chiến phức tạp, kể cả khi nhiều rocket hoặc tên lửa được phóng cùng lúc. Cho đến nay, Iron Dome đã bắn hạ hàng nghìn mục tiêu với tỷ lệ thành công lên đến 90%.

David's Sling, những “Cây ná” hiệu quả

David’s Sling (Những “cây ná” của chàng David) là hệ thống phòng không tầm trung của Israel, được thiết kế để đánh chặn tên lửa đạn đạo chiến thuật, rocket tầm trung đến xa, tên lửa hành trình, máy bay và UAV trong phạm vi 40-300 km, độ cao tối đa 15km.

Hệ thống này là tầng giữa trong lá chắn phòng thủ đa tầng của Israel, bổ sung giữa Iron Dome (tầm ngắn) và Arrow (tầm xa). David’s Sling được phát triển bởi Rafael Advanced Defense Systems (Israel) và Raytheon (Mỹ) và chính thức triển khai từ tháng 4/2017 sau các thử nghiệm thành công trong giai đoạn 2012-2015.

Giống như Iron Dome, David’s Sling cũng sử dụng radar EL/M-2084 để phát hiện và theo dõi mục tiêu rồi gửi dữ liệu tới BMC tính toán quỹ đạo và quyết định đánh chặn. Nhưng biến thể radar mà David’s Sling sử dụng có tầm xa hơn, có khả năng phát hiện và theo dõi mục tiêu từ khoảng cách 300 km.

David’s Sling trang bị tên lửa Stunner phóng từ bệ phóng thẳng đứng (12 tên lửa/bệ), sử dụng dẫn đường radar và cảm biến kép để tiêu diệt mục tiêu bằng va chạm động năng, tức là đầu đạn không có thuốc nổ mà dùng động năng có được từ tốc độ lên đến Mach 7.5 (9.200 km/h) để phá hủy mục tiêu. Mỗi tên lửa "Stunner" của David's Sling có giá khoảng 1 triệu USD.

David’s Sling đã chứng minh hiệu quả trong thực chiến. Ngày 10/5/2023, hệ thống đánh chặn thành công rocket Badr-3 từ Gaza nhắm vào Tel Aviv và một rocket khác nhắm vào Jerusalem. Ngày 23/7/2018, nó được sử dụng để đánh chặn hai tên lửa OTR-21 Tochka từ Syria. Trong cuộc tấn công của Iran tháng 10/2024, David’s Sling góp phần tích cực đánh chặn một số lượng tên lửa đạn đạo rất lớn của đối phương, lên đến khoảng 100 tên lửa.

Arrow, những mũi tên thép tầm xa

Arrow Missile Defense System là hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo tầm xa của Israel, gồm Arrow 2 và Arrow 3, được thiết kế để đánh chặn tên lửa đạn đạo ngoài hoặc trong tầng khí quyển. Đây là tầng cao nhất trong lá chắn phòng thủ đa tầng của Israel, bảo vệ chống các mối đe dọa từ tên lửa tầm xa như Shahab-3 (Iran) hay Scud (Syria).

Arrow được phát triển bởi Israel Aerospace Industries (IAI) phối hợp với Tập đoàn Boeing của Mỹ và chính thức triển khai từ năm 2000 (Arrow 3 từ năm 2017). Trong đó, các tên lửa của Arrow 2 dụng đầu đạn nổ phân mảnh, đánh chặn trong tầng khí quyển ở độ cao 10-50 km, tầm bắn 90-150 km. Tên lửa đạt tốc độ tối đa Mach 9 (11.100 km/h), dẫn đường bằng radar AESA và cảm biến hồng ngoại. Các tên lửa của Arrow 3 sử dụng cơ chế va chạm động năng và đánh chặn ngoài tầng khí quyển (ở độ cao 100-150 km), tầm bắn lên đến 2.400 km. Nhờ không mang đầu đạn nổ, tên lửa của Arrow 3 nhẹ hơn và cơ động hơn Arrow 2 nên tối ưu cho việc đánh chặn tên lửa đạn đạo xuyên lục địa.

Radar Green Pine (EL/M-2080) cho Arrow 2 và Super Green Pine (EL/M-2090) cho Arrow 3 đều do Công ty Elta sản xuất. Radar mảng pha chủ động này có thể phát hiện mục tiêu ở khoảng cách 500-900 km (Green Pine) và trên 1.000 km (Super Green Pine), theo dõi hàng trăm mục tiêu đồng thời và dẫn bắn đồng thời hàng chục mục tiêu.

Arrow đã chứng minh độ tin cậy trong thực chiến. Ngày 20/3/2017, Arrow 2 đánh chặn thành công một tên lửa SA-5 từ Syria nhắm vào không phận Israel, là lần đầu tiên hệ thống được sử dụng thực chiến. Trong cuộc tấn công tên lửa của Iran ngày 1/10/2024, Arrow 2 và Arrow 3 phối hợp đánh chặn hàng chục tên lửa đạn đạo, đạt tỷ lệ thành công gần 90%. Arrow 3 đặc biệt hiệu quả với các mục tiêu tầm xa, giảm thiểu thiệt hại tại các thành phố lớn như Tel Aviv.

THAAD, cánh tay vươn ra bên ngoài khí quyển

Sau cuộc tấn công của Iran vào Israel ngày 1/10/2024, Mỹ đã cung cấp cho Israel một tổ hợp THAAD. Terminal High Altitude Area Defense (THAAD) là hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo tiên tiến của Mỹ có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo tầm ngắn, trung và trung gian trong giai đoạn cuối của quỹ đạo cả trong và ngoài tầng khí quyển.

THAAD sử dụng cơ chế va chạm động năng, không mang đầu đạn nổ, với tầm đánh chặn 150-200 km và độ cao lên đến 150 km. Việc mỗi tổ hợp có 6 bệ phóng (8 tên lửa/bệ), giúp THAAD có được hỏa lực rất mạnh. Các radar mảng pha chủ động AN/TPY-2 của THAAD phát hiện mục tiêu ở khoảng cách 1.000-3.000 km, theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu và có khả năng kháng nhiễu cực mạnh.

THAAD được xem như công cụ đánh chặn hiệu quả với những tên lửa đạn đạo của Iran, chẳng hạn như Fattah-1 nhờ hoạt động hiệu quả ở độ cao mà Iron Dome và David’s Sling không thể bao phủ. Nó bổ sung cho hệ thống Arrow, tăng cường lá chắn đa tầng của Israel và đã được kiểm chứng hiệu quả trong thực tế khi quân đội Mỹ sử dụng THAAD để hỗ trợ Israel đánh chặn các tên lửa của Iran hồi tháng 10 năm ngoái.

Hiện tại, nhà sản xuất Lockheed đang thúc đẩy tài trợ cho việc phát triển phiên bản THAAD tầm xa mở rộng (ER), để chống lại các mối đe dọa đang phát triển do các phương tiện lướt siêu thanh (tên lửa siêu vượt âm) mà đối thủ có thể triển khai. Mỹ đã bán THAAD cho Saudi Arabia và UAE. Dù không có dữ liệu về tỷ lệ thành công của THAAD khi tham gia đánh chặn các tên lửa Iran hồi tháng 10 năm ngoái, song vào tháng 1/2022, THAAD đã thực hiện phá hủy một tên lửa đạn đạo của lực lượng Houthi từ Yemen đang bay tới UAE.