60 năm trước, Mỹ đã thử nghiệm các nhà máy điện hạt nhân di động ra sao?

Trong một địa đạo nằm ở độ sâu 12m bên dưới dải băng Greenland, chiếc máy đếm Geiger hét lên inh tai. Đó là năm 1964, ngay cao trào của thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Bên trong địa đạo là lính Mỹ, họ đang ở cách Bắc Cực độ 800 dặm, cả tốp người đang mải miết tháo gỡ chiếc lò phản ứng hạt nhân di động đầu tiên của quân đội.

Thiết bị đang cung cấp điện cho Trại Thế Kỷ, một trong những căn cứ kỳ lạ nhất của Lục quân Hoa Kỳ, là một chuỗi các địa đạo được xây dựng ngay trong dải băng Greenland và được sử dụng cho các dự án khoa học và nghiên cứu của Lục quân.

Lục quân Mỹ gọi nó là lò phản ứng di động, có cái nặng tới 330 tấn, nó được cấu tạo từ các mảnh khác nhau mà có thể nhét vừa vặn trong một chiếc máy bay C-130. Lục quân nói rằng trong địa đạo đang hiện diện một lò phản ứng hạt nhân có tên gọi là PM-2A, và chỉ cần dùng 44 cân Anh uranium để thay thế cho 1 triệu hoặc hơn galon nhiên liệu diesel.

Nhiệt từ lò phản ứng làm chạy đèn chiếu sáng cùng các thiết bị khác, và cho phép 200 lính Mỹ có trong căn cứ được thoải mái tắm nước nóng để chống lại môi trường lạnh giá khắc nghiệt. PM-2A là đứa con thứ 3 trong gia đình có 8 lò phản ứng của Lục quân Mỹ, vài chiếc trong số đó đang thử nghiệm trong nhà máy điện hạt nhân di động.

Có thể kể đến một số lò phản ứng trong số đó là PM-3A, có biệt danh là Nukey Poo, thiết bị này được lắp đặt tại căn cứ hải quân ở McMurdo Sound (Nam Cực). Nó đã tạo ra một đống bòng bong hạt nhân ở Nam Cực với 438 sự cố chỉ trong vòng 10 năm bao gồm một bình chứa bị nứt và rò rỉ. Hay SL-1, một lò phản ứng hạt nhân công suất thấp đặt ở tiểu bang Idaho, nó đã bị nổ tung trong lần tái nạp nhiên liệu làm chết 3 người.

Hoặc lò phản ứng SM-1 nằm cách Nhà Trắng độ 12 dặm, lò này ngốn chi phí xây dựng trị giá 2 triệu USD và dự kiến sẽ phải tốn 68 triệu USD chi phí làm sạch. Duy nhất có một lò phản ứng di động theo đúng nghĩa đen là ML-1 thì vẫn chưa thực sự hoạt động. Gần 60 năm sau khi lắp đặt lò PM-2A và dự án ML-1 bị bỏ rơi, quân đội Mỹ lại đang khai thác các lò phản ứng hạt nhân di động trên bộ.

1.jpg -0
Sơ đồ mô tả cơ cấu hoạt động của Dự án Pele do Lầu Năm Góc triển khai. Ảnh nguồn: Auto Evolution .

Hải quân Mỹ từng có một lịch sử lâu đời và khá thành công trong việc chế tạo ra các nhà máy điện hạt nhân di động. Hai tàu ngầm hạt nhân đầu tiên là Nautilus và Skate từng ghé Bắc Cực vào năm 1958. Hai tàu ngầm hạt nhân khác bị chìm hồi thập niên  1960, các lò phản ứng trong tàu nhanh chóng nằm im dưới đáy Đại Tây Dương cùng với 2 ngư lôi hạt nhân chứa plutonium. Những lò phản ứng di động trên đất liền đã đặt ra nhiều thách thức khác nhau: những vấn đề khi chúng nằm dưới độ sâu hàng ngàn mét nước.

Những người ủng hộ điện hạt nhân di động cho chiến trường tuyên bố rằng nó sẽ cung cấp một dạng năng lượng carbon thấp, gần như không giới hạn mà không cần đến các đoàn xe tiếp liệu dễ bị tổn thương. Những người khác cho rằng phí tổn và rủi ro còn nặng hơn lợi ích. Cũng có những bận tâm về việc phổ biến hạt nhân nếu các lò phản ứng di động có thể tránh việc thanh sát quốc tế. Lò phản ứng PM-2A được chế tạo chỉ trong vòng 18 tháng.

Khi lò này gặp sự cố lần đầu tiên vào khoảng tháng 10-1960, các kỹ sư đã tắt nó ngay lập tức vì PM-2A đã rò rỉ các neutron mà có thể gây hại cho con người. Lục quân Mỹ đã nhanh chóng chế tạo những tấm khiên bằng chì và cho xây dựng những bức tường bằng thùng phuy chứa 55 galon băng đá và mạt cưa nhằm cố gắng bảo vệ những người vận hành tránh nguy cơ bức xạ.

Lò PM-2A vận hành trong 2 năm, tạo ra điện và nhiệt mà không dùng nhiên liệu hóa thạch, cùng nhiều neutron hơn mức an toàn. Chính những neutron “đi lạc” đó đã gây ra rắc rối. Những đường ống thép và bồn lò phản ứng đã hình thành phản ứng bức xạ theo thời gian, cũng như phát hiện ra dấu vết của natri trong tuyết.

Nước làm mát rò rỉ từ lò phản ứng có chứa hàng tá đồng vị bức xạ làm phơi nhiễm cho những người đã tiếp xúc với bức xạ và chúng nằm đâu đó trong băng. Lúc lò phản ứng PM-2A được tháo dỡ để vận chuyển, các ống kim loại của nó đổ bụi bức xạ. Lớp tuyết được cào bằng từng được ngâm trong neutron từ chính lò phản ứng đã giải phóng các mảnh băng bức xạ.

Ông Joseph Franklin, sĩ quan trực tiếp chỉ huy việc tháo gỡ lò phản ứng hạt nhân di động đầu tiên của quân đội  vào năm 1964, ắt hẳn đã nhiễm đồng vị bức xạ do neutro rò rỉ ra. Năm 2002, Joseph mắc bệnh ung thư tuyến tiền liệt và buộc phải cắt bỏ thận. Đến năm 2015, bệnh ung thư đã di căn vào phổi và xương ông. Ngày 8-3-2017, Joseph qua đời vì ung thư thận trong tư cách là một Thiếu tướng về hưu và rất được kính trọng.

Trại Thế Kỷ bị đóng cửa vào năm 1967. Trong suốt 8 năm hoạt động của khu căn cứ này, các nhà khoa học đã dùng nó nhằm khoan xuống dải băng và trích một lõi băng nhằm nghiên cứu để từ đó hé lộ quá khứ xa xưa của dải băng. Lò phản ứng PM-2A được phát hiện có bức xạ cao và được chôn trong một bãi rác hạt nhân ở Idaho. Hồ sơ chôn lấp “rác nóng” của Lục quân Mỹ cho thấy nước làm mát có chứa bức xạ đã được chôn trong một bể nước rác thuộc dải băng Greenland.

Khi các nhà khoa học đang nghiên cứu Trại Thế Kỷ vào năm 2016 bởi đề xuất rằng biến đổi khí hậu giờ đây đang làm tan chảy băng hà Greenland mà có thể làm phát lộ khu căn cứ cùng rác thải của nó, bao gồm chì, dầu nhiên liệu, PCBs (nhóm các hợp chất nhân tạo) và đáng chú ý là bức xạ… và tại thời điểm năm 2100, mối quan hệ giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland sẽ trở nên đặc biệt căng thẳng. Nhiên liệu của lò phản ứng Pele sẽ được đóng thành từng viên có kích cỡ bằng hạt anh túc, và nó sẽ được làm mát bằng không khí nên không có chất làm mát bức xạ nào bị thải bỏ.

Thanh Hải (Tổng hợp)

Các tin khác

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Hệ thống quan trắc môi trường tự động là trụ cột quan trọng của quản trị môi trường, cung cấp dữ liệu phục vụ giám sát và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên liên tiếp thời gian qua, nhiều vụ việc dữ liệu quan trắc môi trường bị can thiệp, thao túng, không chỉ đặt ra trách nhiệm của các bộ, ngành, cá nhân có liên quan, mà còn đặt ra câu hỏi về doanh nghiệp được hưởng lợi, cơ chế quản lý dữ liệu và khả năng truy đến cùng chuỗi hành vi nếu có sự móc nối giữa các bên.

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Từng hai lần lĩnh án tù, Nguyễn Văn Dũng tiếp tục xuất hiện trong các phim ngắn với vai “đại ca” giang hồ. Trong vụ án liên quan kênh YouTube “Đời TV”, lời khai của những người tham gia cho thấy Dũng được mời đóng phim vì có lượng người theo dõi, có thể giúp kênh tăng lượt xem.

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Là một trong những nơi tập trung nhiều khu, cụm công nghiệp ở phía Nam, thu hút hàng triệu người từ khắp nơi đổ về làm công nhân và lao động tự do nên TP Đồng Nai luôn là địa bàn mà các đối tượng tội phạm, đặc biệt là trộm cắp, cướp giật chọn làm nơi gây án. Đối tượng mà chúng nhắm đến thường là công nhân. Không để tình trạng này tiếp diễn, Ban Giám đốc Công an TP Đồng Nai đã chỉ đạo Phòng Cảnh sát hình sự và Công an các xã, phường tăng cường nắm tình hình địa bàn, phối hợp tuần tra khép kín để kịp thời đấu tranh, triệt phá.

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Công ty khởi nghiệp của Đức SWARM Biotactics chế tạo côn trùng lai máy móc phục vụ mục đích quốc phòng - nhưng đây không phải là lần đầu tiên các nhà khoa học gắn camera lên những loài côn trùng. Các nhà nghiên cứu điều khiển côn trùng bằng cách gửi xung điện đến râu của chúng, khuyến khích gián di chuyển. Nếu thành công, các đàn robot này có thể được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ như trinh sát hoặc tìm kiếm cứu nạn.

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Thời gian vừa qua, trong khu vực cấm, hạn chế bay ở sân bay Tân Sơn Nhất, TP Hồ Chí Minh liên tục xuất hiện UAV hoạt động. Tình trạng này không những gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn của những chuyến bay ở cả hai chiều cất, hạ cánh; mà còn khiến nhiều chuyến bay phải tạm dừng nhiều giờ liền, nhiều chuyến phải hạ cánh gấp hoặc di chuyển đến sân bay khác để dừng chờ; gây thiệt hại hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng cho nhiều loại chi phí.

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Một khối băng và đá trên dãy Langtang bất ngờ sụp xuống, kéo theo lũ bùn đá tràn qua biên giới Trung Quốc và Nepal, phá hủy cửa khẩu, đường sá, nhà máy điện và nhiều khu dân cư. Nhưng Rasuwa không chỉ là câu chuyện về một thiên tai dữ dội, nó cảnh báo một thực tế rất đáng lo ngại. Himalaya,“mái nhà thế giới” và nguồn nước của phần lớn châu Á, đang biến đổi nhanh trong khi hạ tầng và các hành lang kết nối ngày càng tiến sâu vào những vùng núi dễ tổn thương. Khi băng, đá, nước và địa hình cùng mất ổn định, một biến cố trên sườn núi có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng xuyên biên giới.

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.