5 phát minh làm thay đổi thế giới

Ivan Petrovich Kulibin là một nhà phát minh kiêm thợ máy người Nga. Kulibin sinh ra ở Nizhny Novgorod trong một gia đình thương gia. Ngay từ thuở ấu thơ, Kulibin đã thể hiện niềm đam mê chế tạo các công cụ cơ khí. Chẳng bao lâu sau đó, cơ chế đồng hồ đã trở thành một mối quan tâm đặc biệt trong đời ông.

Nhận thức cũng như sự tưởng tượng của Ivan Kulibin cũng đã truyền cảm hứng cho công cuộc phát minh ngày hôm nay.

Lý thuyết và thực tiễn xây dựng cầu

Từ thập niên 1770 cho đến đầu thập niên 1800, nhà phát minh Ivan Kulibin đã miệt mài làm việc nhằm sáng tạo ra một cây cầu vĩnh viễn 1 nhịp bắc qua dòng sông Neva ở St.Petersburg. Kulibin đã tạo ra một mô hình làm việc và tính toán các nỗ lực và áp lực tại nhiều phần của cây cầu - bất chấp một thực tế rằng lý thuyết để xây dựng cầu cống khi đó chưa có.

Thậm chí Ivan Kulibin còn xây dựng một số quy tắc cho khoa học về vật liệu kháng cự, những quy tắc này đã được thừa nhận  sau đó. Tất cả những tính toán về cây cầu đã được nộp cho Viện Hàn lâm khoa học và nó được kiểm tra kỹ càng bởi nhà toán học nổi tiếng Leonard Euler. Tuy nhiên, mặc dù đã nhận được sự phê chuẩn của Viện Hàn lâm khoa học thì chính quyền Nga khi đó lại không đủ tiền để xây dựng cầu.

Chi giả

Nhà phát minh Ivan Kulibin từng giới thiệu một vài dự án về sản xuất "những cái chân máy" cho Viện Hàn lâm phẫu thuật và y học St. Petersburg. Tất cả đều là những bộ phận giả tiên tiến của các chi dưới (chân), chúng đủ khả năng để mô phỏng các chuyển động của cái chân bị mất nằm phía trên đầu gối.

Kulibin đã thử nghiệm phiên bản chi giả đầu tiên vào năm 1791, với sự giúp sức của trung úy quân đội Sergei Nepeyetsin. Nhờ có cái chân giả đã giúp cho trung úy Nepeyetsin có một cuộc đời binh nghiệp lừng lẫy.

Sau này Sergei Nepeyetsin được thăng cấp bậc Thiếu tướng và sống một cuộc đời sung túc. Chỉ có rất ít người mới hiểu vì sao vị Thiếu tướng lại đi đứng hơi khập khiễng.

Đèn pha

Năm 1779, nhà phát minh Ivan Kulibin, người vốn ham thích các dụng cụ quang học đã trình bày sáng chế mới nhất của mình: một thiết bị đèn pha. Hệ thống các tấm gương phản chiếu đã được sử dụng trước đó (chúng được dùng trong các ngọn đèn hải đăng), nhưng thiết kế của Kulibin lại gần với thiết bị đèn pha hiện đại: 1 ngọn nến duy nhất được phản chiếu từ các tấm gương được đặt ngay bên trong một bàn cầu lõm, nó sẽ chiếu ra một chuỗi ánh sáng trực tiếp và mạnh mẽ.

Kulibin đã chế tạo ra nhiều cái đèn pha như thế từ nhu cầu của các sở hữu cá nhân, cụ thể là chủ các tàu thủy, cũng như ông đã chế ra một cái lồng đèn compact nhỏ gọn hơn cho ông chủ xe ngựa dựa trên cùng một hệ thống cơ bản - thiết bị này cũng giúp cho Kulibin kiếm được khá tiền. Vì chưa có luật bảo vệ bản quyền nên sáng chế "Lồng đèn Kulibin" đã bị các nhà sản xuất khác bắt chước và sao chép ồ ạt, làm giảm giá trị của phát minh.

Thang máy vít

Chính nữ hoàng đế Nga-Catherine II khi về già đã ra lệnh cho nhà phát minh Ivan Kulibin phải nghĩ ra cách chế tạo ra một chiếc thang máy tiện lợi giúp cho việc đi lại dễ dàng hơn giữa các tầng lầu trong Cung điện mùa Đông.

Theo ý muốn của Nữ hoàng thì đó là một loại ghế thang máy. Từ yêu cầu này đã đặt ra cho Kulibin thêm niềm đam mê về kỹ thuật. Đối với một chiếc thang máy như vậy, nếu như nó mở từ trên cao thì sẽ không thể buộc chặt tời, và nếu như nó "nâng" cái ghế bằng tời từ bên dưới, thì nó sẽ gây ra sự bất tiện cho hành khách đi thang máy.

Nhà phát minh Ivan Kulibin đã giải quyết mệnh lệnh của Nữ hoàng một cách khôn khéo: chân ghế được gắn cố định với một cái trục vít dài và dịch chuyển dọc theo nó như một cái đai ốc.

Nữ hoàng Catherine ngồi trên chiếc ngai di động, những người hầu sẽ xoắn cái chuôi, vòng quay được chuyển tới trục vít, và chiếc ghế (ngai) được nhấc lên đến phòng trưng bày nghệ thuật nằm ở tầng 2. Chiếc thang máy vít đã được Ivan Kulibin làm hoàn tất vào năm 1793; có một nhà phát minh thứ 2 đã giải quyết cơ chế thang máy tương tự như vậy là Elisha Otis tại New York vào năm 1859.

Sà lan chạy bằng sức nước

Nhà phát minh Ivan Kulibin còn nảy ra một ý tưởng kỳ lạ: làm thế nào mà những chiếc sà lan có thể dịch chuyển mà không cần bò, ngựa hay người kéo. Ý tưởng của Kulibin là sử dụng 2 bánh xe nối với 1 lưỡi dao.

Theo chiều hiện tại việc xoay bánh xe có thể tạo ra năng lượng đến trục - dây neo - và chiếc tàu tự kéo bởi chính nó nhờ sử dụng năng lượng của nước. Vào năm 1782, một chiếc sà lan kéo bằng sức nước có thể chở tới 65 tấn cát, nó chứng minh sự đáng tin và nhanh chóng hơn so với sà lan kéo bằng trâu bò hay người kéo.

Đến năm 1804, Ivan Kulibin lại chế tạo ra một sà lan thứ 2 với tốc độ di chuyển nhanh gấp đôi cái đầu tiên. Tuy nhiên, Bộ thông tin nước dưới thời Hoàng đế Alexander I lại từ chối ý tưởng của nhà phát minh Ivan Kulibin và cấm phát hành kinh phí - những chiếc sà lan độc đáo đã không được phổ biến ra toàn quốc.

Sau này những chiếc tàu thủy tự nhấc mỏ neo và chạy bằng động cơ hơi nước đã xuất hiện ở Châu Âu và Mỹ.

Hải Thanh (tổng hợp)

Các tin khác

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.

Đại tá Ngô Thuận Lăng, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh chia sẻ về vụ án.

Điều gì đẩy người trẻ vào vòng lao lý?

Những cuộc gọi, những buổi tư vấn trong vụ án "hợp đồng kỳ nghỉ" không chỉ khiến hàng nghìn người mất tiền mà còn đẩy nhiều nhân viên telesale ngoài 20 tuổi vướng vào vòng lao lý. Đằng sau những bản án là áp lực kiếm tiền, sự thiếu định hướng và những ranh giới pháp lý, đạo đức bị xóa nhòa, khiến không ít người trẻ trở thành mắt xích trong các đường dây lừa đảo.

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Phía sau những tài khoản viral (mức độ nổi tiếng) tạo sóng gây bão trên mạng xã hội, là đội quân đếm like, câu view thời vụ. Ít ai ngờ, chợ like “ảo” và view “ma” này đã tiếp tay cho những chiêu trò lừa đảo tinh vi của tội phạm trên không gian mạng...

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Giữa môi trường tác chiến điện từ ngày càng phức tạp, nơi hàng trăm nguồn phát tín hiệu có thể xuất hiện đồng thời trên chiến trường, quân đội Mỹ đang tìm kiếm những công cụ mới để nâng cao năng lực nhận thức tình huống. Trong nỗ lực đó, các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Lục quân Mỹ (ARL) vừa trình diễn một cảm biến lượng tử thế hệ mới có khả năng xác định hướng của trường điện từ tần số vô tuyến trong không gian ba chiều.

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

Chiến trường tương lai có thể không còn được quyết định bởi số lượng UAV, mà bởi khả năng chúng tiếp tục chiến đấu khi bị "làm mù" và "cắt đứt liên lạc". Một công bố mới từ Trung Quốc về thuật toán AI HG-STR đang thu hút sự chú ý của giới quân sự khi tuyên bố giúp bầy UAV tự phối hợp truy tìm mục tiêu trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Tháng 2/2026, khi Palo Alto Networks công bố báo cáo về một chiến dịch gián điệp mạng quy mô toàn cầu, Pete Renals, Giám đốc Chương trình An ninh quốc gia của Unit 42, đã dùng một so sánh rất nặng. Ông nói với Recorded Future News rằng đây có thể là vụ xâm phạm hạ tầng chính phủ toàn cầu nghiêm trọng nhất do một nhóm được nhà nước hậu thuẫn thực hiện kể từ SolarWinds. So sánh ấy không ồn ào. Nhưng ai từng theo dõi SolarWinds năm 2020 đều hiểu nó nặng đến mức nào.

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU dự kiến tham gia sáng kiến chip AI do Mỹ khởi xướng, đánh dấu bước dịch chuyển đáng chú ý trong nỗ lực của phương Tây nhằm kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược và kiềm chế tham vọng công nghệ của Trung Quốc.

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Công nghệ điện tử - tự động hóa và trí tuệ nhân tạo phát triển, nhiều sản phẩm viễn tưởng bước ra khỏi phim ảnh để vào đời thực. Tiên phong có gián rít Madagascar “côn trùng người máy” đầu tiên của các nhà khoa học Đức.

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Nhiệm vụ chính của máy bay không người lái MQ-1 Predator là ngăn chặn và tiến hành trinh sát vũ trang chống lại mục tiêu quan trọng, dễ bị phá hủy. Khi không thực hiện nhiệm vụ chính, MQ-1 sẽ cung cấp hoạt động trinh sát, giám sát và xác định mục tiêu để hỗ trợ chỉ huy Lực lượng Liên hợp.

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Một “con bệnh” từ những cánh rừng châu Phi lại trỗi dậy, gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự mong manh của an ninh y tế toàn cầu. Virus Ebola, với tỷ lệ tử vong cao và khả năng gieo rắc nỗi kinh hoàng đang bùng phát trở lại. Một cuộc chiến mới với ngành y tế thế giới lại bắt đầu.

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Xu hướng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lĩnh vực quân sự ngày càng tăng, nhưng cơ chế quản lý vẫn chưa rõ ràng. Dù mang lại nhiều lợi ích cho ngành tình báo và hậu cần, việc quá phóng đại năng lực AI dễ đẩy cao căng thẳng toàn cầu và gây ra những sai sót hệ thống. Trước thực trạng đó, bà Jacquelyn Schneider, Giám đốc Sáng kiến Mô phỏng Chiến tranh và Khủng hoảng tại Viện Hoover (Đại học Stanford), nhận định rằng kiểm soát an toàn từ khâu phát triển và nâng cao tư duy phản biện cho quân nhân là giải pháp cốt lõi.