Yếu tố "thay đổi cuộc chơi" trong công nghệ phát hiện tàu ngầm

Tác chiến chống ngầm (ASW) luôn là một "trò chơi trốn tìm", với các quốc gia đối địch đang tìm cách áp dụng và triển khai các công nghệ mới nổi về tàng hình hoặc phát hiện tàu ngầm để mang lại lợi thế chiến lược cho họ. Lợi thế này thay đổi theo thời gian, nhưng nhìn chung, việc giấu một chiếc tàu ngầm vẫn dễ hơn phát hiện nó trong các đại dương rộng lớn và sâu thẳm.

Thay đổi công nghệ có thể làm thay đổi cán cân sức mạnh quân sự và các xu hướng công nghệ song song được thúc đẩy bởi "cuộc cách mạng kỹ thuật số" có thể dần dần khiến việc phát hiện tàu ngầm trở nên dễ dàng hơn. Các khoản đầu tư cũng như một số đột phá nhất định trong khoa học và kỹ thuật có thể trở thành yếu tố thay đổi cuộc chơi trong hoạt động phát hiện tàu ngầm.

Các công nghệ được đề cập dưới đây chủ yếu liên quan đến các năng lực ASW mới do Mỹ phát triển, quốc gia vốn minh bạch hơn về khả năng tàu ngầm tên lửa đạn đạo chạy bằng năng lượng hạt nhân (SSBN) và chiến lược hạt nhân so với các quốc gia khác, nhưng có thể cho rằng các công nghệ tương tự đang được phổ biến trong các lực lượng hải quân khác.

Các nền tảng cảm biến

ASW theo truyền thống dựa vào một số lượng hạn chế các phương tiện có người lái đắt tiền như tàu ngầm tấn công (SSN và SSK), tàu khu trục nhỏ và máy bay tuần tra hàng hải được trang bị nhiều loại cảm biến. 

Ngày nay, hiện có bằng chứng về sự chuyển hướng khỏi mô hình này sang các phương tiện bay không người lái (UAV), các tàu mặt nước không người lái (USV) và các thiết bị tự động dưới nước (UUV) được trang bị các cảm biến tương đương. Các phương tiện này có thể sử dụng nhiều hơn và ngày một trở nên rẻ hơn để phát triển, sản xuất, sửa đổi và triển khai trên quy mô lớn.

Một ví dụ điển hình là USV hạng trung của Hải quân Mỹ, hay gọi tắt là MDUSV. Nguyên mẫu ra mắt vào tháng 4-2016 mang tên "Sea Hunter" (Thợ săn biển) được cho là đã chứng minh khả năng phát hiện và theo dõi SSK tự động từ bề mặt đại dương cách xa 3,2 km, sử dụng kết hợp "công nghệ thủy âm tiên tiến , nhận dạng mẫu và các thuật toán".

Xử lý tín hiệu

ASW dựa vào việc tách các tín hiệu tàu ngầm cực nhỏ khỏi tiếng ồn xung quanh đại dương, chủ yếu bằng cách sử dụng cảm biến âm học chủ động và thụ động và phát hiện dị thường từ tính (MAD). Có vẻ như đây sẽ vẫn là những tín hiệu quan trọng nhất trong tương lai gần. 

Tuy nhiên, phạm vi tín hiệu có thể tăng lên khi độ phân giải của cảm biến, công suất xử lý và khả năng tự chủ của máy đạt đến ngưỡng cần thiết để phân tách các loại tín hiệu nhỏ khác.

Hiện vẫn chưa có bước đột phá nào được tiết lộ công khai, mặc dù một cuộc điều tra độc lập của Tổ chức các nhà khoa học British Pugwash vào năm 2016 đã xác định rằng công nghệ phát hiện ánh sáng và phạm vi (LIDAR); công nghệ phát hiện các hạt phản vật chất; và công nghệ phát hiện thời điểm chuyển trạng thái vệ tinh là các biện pháp đáng được nghiên cứu thêm. 

Công suất xử lý cao hơn cũng có thể cho phép kết hợp cảm biến kỹ thuật số, theo đó các loại tín hiệu khác nhau được tổng hợp và phân tích cùng nhau, và mô phỏng tốt hơn môi trường đại dương, điều sẽ hiển thị các dị thường với độ tương phản cao hơn.

Quan sát liên tục

Sea Hunter trở thành một chiến hạm đặc biệt trong lực lượng tàu không người lái của Mỹ để tìm kiếm và tiêu diệt các tàu nổi, tàu ngầm của đối phương.
Sea Hunter trở thành một chiến hạm đặc biệt trong lực lượng tàu không người lái của Mỹ để tìm kiếm và tiêu diệt các tàu nổi, tàu ngầm của đối phương.

Việc theo dõi tàu ngầm trên các khu vực đại dương rộng lớn vẫn là một thách thức chính đối với ASW. Các phương tiện có người lái thường có phạm vi hạn chế và trong khi hệ thống thủy âm (SOSUS) thụ động của Hải quân Mỹ vẫn đang hoạt động trong một số bộ phận, nó bị giới hạn về mặt địa lý và yêu cầu hiện đại hóa đáng kể để phát hiện các tàu ngầm không phát ra tiếng động ngày nay. 

Khoảng trống này đã được lấp đầy một phần bởi các mảng cảm biến âm thanh hiện đại như đường dẫn âm thanh cố định, nhưng về mặt tương đối, chúng chỉ bao phủ các khu vực rất nhỏ của đại dương.

Tuy nhiên, các mạng viễn thám phân tán, trong đó liên kết các nền tảng cảm biến có người lái và không người lái có thể tương tác với nhau trong một hệ thống lớn hơn, có thể được sử dụng để mở rộng quy mô quan sát liên tục trên các khu vực rộng lớn hơn. 

Các mạng lưới đang được phát triển bao gồm chương trình săn tìm tàu ngầm nhanh phân tán của Cơ quan Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Mỹ (DARPA), vốn đang phát triển "một số lượng lớn các nền tảng cảm biến cộng tác có thể mở rộng để phát hiện và theo dõi tàu ngầm trên các khu vực rộng lớn" và Mạng giám sát liên tục dưới biển (PLUSNet), nhằm mục đích tạo ra "một mạng lưới được điều khiển bán tự động gồm các cảm biến di động và cố định, có khả năng được gắn trên [nền tảng không người lái] thông minh" ở các vùng ven biển.

Độ phân giải cảm biến

Cảm biến âm thanh trong thời bình chủ yếu dựa vào thủy âm thụ động, vì việc sử dụng thủy âm chủ động đối với tàu ngầm đối phương có nguy cơ gây phản ứng thù địch và phá vỡ hệ động vật đại dương. Các kỹ thuật gần đây đang được phát triển tại Phòng thí nghiệm Viễn thám dưới biển của Viện Công nghệ Massachusetts sử dụng các đặc điểm cụ thể của đại dương làm ống dẫn sóng âm để lan truyền tầm xa hiệu quả, mang lại tiềm năng cho phạm vi lớn hơn đáng kể để phát hiện và phân loại tàu ngầm trong các điều kiện nhất định.

Trong khi các máy đo từ MAD ngày nay có thể phát hiện vỏ tàu ngầm bằng sắt từ ở phạm vi tối đa vài trăm mét thì việc sử dụng các máy đo từ nhạy hơn với phạm vi cường độ cao hơn, được gọi là thiết bị giao thoa lượng tử siêu dẫn, hoặc SQUID, lại bị hạn chế bởi độ nhạy của chúng với tiếng ồn xung quanh và nhu cầu siêu làm mát của chúng. 

Tuy nhiên, vào tháng 6/2017, một thông báo của Viện Khoa học Trung Quốc, sau đó đã bị gỡ xuống, tuyên bố rằng một nhóm nghiên cứu Trung Quốc đã sản xuất một "mảng phát hiện dị thường từ tính siêu dẫn", mà các chuyên gia kỹ thuật chỉ ra rằng có thể ứng dụng trong ASW và có thể đóng góp vào chiến lược rộng lớn hơn để tạo ra một "Bức tường thành dưới nước" để giám sát giao thông ở Biển Đông.

Tốc độ truyền dữ liệu

Thông tin liên lạc dưới biển thường khó khăn hơn trên bề mặt, vì sóng vô tuyến bị nước hấp thụ rất nhiều. Để giải quyết vấn đề này, chương trình Hệ thống định vị để điều hướng dưới đáy biển sâu (POSYDON) của DARPA sẽ chuyển tiếp dữ liệu giữa các UUV thông qua các tin nhắn âm tần số thấp tới USV và từ các USV đến các vệ tinh qua sóng radio.

Sự ra đời của các nền tảng tự hành được gắn với các cảm biến được hợp nhất trong các hệ thống sẽ cho phép giám sát đại dương ở quy mô rộng hơn. Những công nghệ này có thể trở thành yếu tố thay đổi cuộc chơi trong ASW. Tuy nhiên, do lịch sử khoa học và công nghệ có nhiều trở ngại không lường trước và những đột phá khó nắm bắt, và vì nhiều công nghệ này vẫn đang được phân loại, nên rất khó để đưa ra khung thời gian cụ thể cho các yếu tố thay đổi cuộc chơi trong ASW.

Bích Hạnh (tổng hợp)

Các tin khác

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Kỳ I: Pháo đài “Mắt cáo” và “Tam giác vàng” hợp phì

Trong thế giới lượng tử, luật chơi của các điệp viên truyền thống hoàn toàn bị phá sản. Hãy tưởng tượng một bức thư mật được viết bằng các hạt ánh sáng. Chỉ cần một cái nhìn lén lút của mật thám, bức thư sẽ ngay lập tức tự hủy và phát tín hiệu báo động về trung tâm đầu não. Đó không phải là phép thuật, đó là Phân phối khóa lượng tử (QKD) - thứ đang giúp Bắc Kinh xây dựng một hệ thống thông tin liên lạc quốc phòng mà không một siêu máy tính nào của phương Tây có thể giải mã.

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Lần theo những “mắt xích tử thần”

Ma túy đá hay các chất ảo giác, muốn đưa vào cơ thể, người nghiện ngập luôn cần đến những “dụng cụ trung gian” - đó là những chiếc nỏ thủy tinh uốn lượn, những chiếc bình khò tinh vi. Lâu nay, dư luận thường chỉ chú ý đến các đường dây mua bán ma túy mà ít ai biết rằng, phía sau dòng chảy đen tối đó là một thị trường ngầm cung cấp “đồ chơi” cho việc sử dụng ma túy vô cùng béo bở. Những kẻ núp bóng sản xuất, cung cấp các vật dụng này đang trở thành nguồn tiếp tay cho làn sóng tội phạm ma túy biến tướng.

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

UAV Ukraine đã xuyên thủng phòng không của Moscow như thế nào?

Hàng trăm UAV Ukraine tấn công Moscow đã khiến hệ thống phòng không Nga rơi vào tình thế quá tải. Đằng sau đó là một hệ sinh thái UAV tấn công tầm xa đang được Kiev phát triển, với chi phí thấp hơn tên lửa hành trình nhưng đủ sức buộc Moscow phải phân tán, tiêu hao và liên tục điều chỉnh năng lực phòng thủ.

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Công nghệ “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện giấc mơ làm cha

Đi khám phát hiện không có tinh trùng (vô tinh) người đàn ông bật khóc ngay khi bước ra cửa phòng khám. Anh nghĩ rằng cuộc đời mình không thể có con được nữa. Thất vọng, hoang mang khiến anh sợ làm lỡ duyên của vợ. Trước đây, y học đã nghiên cứu và tìm ra phương pháp nuôi cấy tinh tử thành tinh trùng, mang lại hy vọng có con cho những người đàn ông vô tinh. Nhưng hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, công nghệ đã “biến” những ông bố “vô tinh” thực hiện được giấc mơ làm cha bằng mổ vi phẫu tinh hoàn tìm tinh trùng.

Đại tá Ngô Thuận Lăng, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh chia sẻ về vụ án.

Điều gì đẩy người trẻ vào vòng lao lý?

Những cuộc gọi, những buổi tư vấn trong vụ án "hợp đồng kỳ nghỉ" không chỉ khiến hàng nghìn người mất tiền mà còn đẩy nhiều nhân viên telesale ngoài 20 tuổi vướng vào vòng lao lý. Đằng sau những bản án là áp lực kiếm tiền, sự thiếu định hướng và những ranh giới pháp lý, đạo đức bị xóa nhòa, khiến không ít người trẻ trở thành mắt xích trong các đường dây lừa đảo.

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Chợ tương tác ảo và hệ lụy khôn lường

Phía sau những tài khoản viral (mức độ nổi tiếng) tạo sóng gây bão trên mạng xã hội, là đội quân đếm like, câu view thời vụ. Ít ai ngờ, chợ like “ảo” và view “ma” này đã tiếp tay cho những chiêu trò lừa đảo tinh vi của tội phạm trên không gian mạng...

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Cảm biến lượng tử truy tìm tín hiệu vô tuyến

Giữa môi trường tác chiến điện từ ngày càng phức tạp, nơi hàng trăm nguồn phát tín hiệu có thể xuất hiện đồng thời trên chiến trường, quân đội Mỹ đang tìm kiếm những công cụ mới để nâng cao năng lực nhận thức tình huống. Trong nỗ lực đó, các nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Lục quân Mỹ (ARL) vừa trình diễn một cảm biến lượng tử thế hệ mới có khả năng xác định hướng của trường điện từ tần số vô tuyến trong không gian ba chiều.

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

UAV cải tiến có thể tự “săn mồi” trong vùng gây nhiễu

Chiến trường tương lai có thể không còn được quyết định bởi số lượng UAV, mà bởi khả năng chúng tiếp tục chiến đấu khi bị "làm mù" và "cắt đứt liên lạc". Một công bố mới từ Trung Quốc về thuật toán AI HG-STR đang thu hút sự chú ý của giới quân sự khi tuyên bố giúp bầy UAV tự phối hợp truy tìm mục tiêu trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Bóng đen sau cánh cửa 37 quốc gia

Tháng 2/2026, khi Palo Alto Networks công bố báo cáo về một chiến dịch gián điệp mạng quy mô toàn cầu, Pete Renals, Giám đốc Chương trình An ninh quốc gia của Unit 42, đã dùng một so sánh rất nặng. Ông nói với Recorded Future News rằng đây có thể là vụ xâm phạm hạ tầng chính phủ toàn cầu nghiêm trọng nhất do một nhóm được nhà nước hậu thuẫn thực hiện kể từ SolarWinds. So sánh ấy không ồn ào. Nhưng ai từng theo dõi SolarWinds năm 2020 đều hiểu nó nặng đến mức nào.

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU sẽ gia nhập “mặt trận” chip AI

EU dự kiến tham gia sáng kiến chip AI do Mỹ khởi xướng, đánh dấu bước dịch chuyển đáng chú ý trong nỗ lực của phương Tây nhằm kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược và kiềm chế tham vọng công nghệ của Trung Quốc.

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Gián rít Madagascar - trinh sát toàn năng trong tương lai?

Công nghệ điện tử - tự động hóa và trí tuệ nhân tạo phát triển, nhiều sản phẩm viễn tưởng bước ra khỏi phim ảnh để vào đời thực. Tiên phong có gián rít Madagascar “côn trùng người máy” đầu tiên của các nhà khoa học Đức.

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Số phận của chiếc MQ1-Predator

Nhiệm vụ chính của máy bay không người lái MQ-1 Predator là ngăn chặn và tiến hành trinh sát vũ trang chống lại mục tiêu quan trọng, dễ bị phá hủy. Khi không thực hiện nhiệm vụ chính, MQ-1 sẽ cung cấp hoạt động trinh sát, giám sát và xác định mục tiêu để hỗ trợ chỉ huy Lực lượng Liên hợp.

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Thế giới không thể lơ là trước cuộc chiến chống Ebola

Một “con bệnh” từ những cánh rừng châu Phi lại trỗi dậy, gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự mong manh của an ninh y tế toàn cầu. Virus Ebola, với tỷ lệ tử vong cao và khả năng gieo rắc nỗi kinh hoàng đang bùng phát trở lại. Một cuộc chiến mới với ngành y tế thế giới lại bắt đầu.

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Nhân tố con người trong kỷ nguyên AI quân sự

Xu hướng đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lĩnh vực quân sự ngày càng tăng, nhưng cơ chế quản lý vẫn chưa rõ ràng. Dù mang lại nhiều lợi ích cho ngành tình báo và hậu cần, việc quá phóng đại năng lực AI dễ đẩy cao căng thẳng toàn cầu và gây ra những sai sót hệ thống. Trước thực trạng đó, bà Jacquelyn Schneider, Giám đốc Sáng kiến Mô phỏng Chiến tranh và Khủng hoảng tại Viện Hoover (Đại học Stanford), nhận định rằng kiểm soát an toàn từ khâu phát triển và nâng cao tư duy phản biện cho quân nhân là giải pháp cốt lõi.