Yếu tố "thay đổi cuộc chơi" trong công nghệ phát hiện tàu ngầm

Tác chiến chống ngầm (ASW) luôn là một "trò chơi trốn tìm", với các quốc gia đối địch đang tìm cách áp dụng và triển khai các công nghệ mới nổi về tàng hình hoặc phát hiện tàu ngầm để mang lại lợi thế chiến lược cho họ. Lợi thế này thay đổi theo thời gian, nhưng nhìn chung, việc giấu một chiếc tàu ngầm vẫn dễ hơn phát hiện nó trong các đại dương rộng lớn và sâu thẳm.

Thay đổi công nghệ có thể làm thay đổi cán cân sức mạnh quân sự và các xu hướng công nghệ song song được thúc đẩy bởi "cuộc cách mạng kỹ thuật số" có thể dần dần khiến việc phát hiện tàu ngầm trở nên dễ dàng hơn. Các khoản đầu tư cũng như một số đột phá nhất định trong khoa học và kỹ thuật có thể trở thành yếu tố thay đổi cuộc chơi trong hoạt động phát hiện tàu ngầm.

Các công nghệ được đề cập dưới đây chủ yếu liên quan đến các năng lực ASW mới do Mỹ phát triển, quốc gia vốn minh bạch hơn về khả năng tàu ngầm tên lửa đạn đạo chạy bằng năng lượng hạt nhân (SSBN) và chiến lược hạt nhân so với các quốc gia khác, nhưng có thể cho rằng các công nghệ tương tự đang được phổ biến trong các lực lượng hải quân khác.

Các nền tảng cảm biến

ASW theo truyền thống dựa vào một số lượng hạn chế các phương tiện có người lái đắt tiền như tàu ngầm tấn công (SSN và SSK), tàu khu trục nhỏ và máy bay tuần tra hàng hải được trang bị nhiều loại cảm biến. 

Ngày nay, hiện có bằng chứng về sự chuyển hướng khỏi mô hình này sang các phương tiện bay không người lái (UAV), các tàu mặt nước không người lái (USV) và các thiết bị tự động dưới nước (UUV) được trang bị các cảm biến tương đương. Các phương tiện này có thể sử dụng nhiều hơn và ngày một trở nên rẻ hơn để phát triển, sản xuất, sửa đổi và triển khai trên quy mô lớn.

Một ví dụ điển hình là USV hạng trung của Hải quân Mỹ, hay gọi tắt là MDUSV. Nguyên mẫu ra mắt vào tháng 4-2016 mang tên "Sea Hunter" (Thợ săn biển) được cho là đã chứng minh khả năng phát hiện và theo dõi SSK tự động từ bề mặt đại dương cách xa 3,2 km, sử dụng kết hợp "công nghệ thủy âm tiên tiến , nhận dạng mẫu và các thuật toán".

Xử lý tín hiệu

ASW dựa vào việc tách các tín hiệu tàu ngầm cực nhỏ khỏi tiếng ồn xung quanh đại dương, chủ yếu bằng cách sử dụng cảm biến âm học chủ động và thụ động và phát hiện dị thường từ tính (MAD). Có vẻ như đây sẽ vẫn là những tín hiệu quan trọng nhất trong tương lai gần. 

Tuy nhiên, phạm vi tín hiệu có thể tăng lên khi độ phân giải của cảm biến, công suất xử lý và khả năng tự chủ của máy đạt đến ngưỡng cần thiết để phân tách các loại tín hiệu nhỏ khác.

Hiện vẫn chưa có bước đột phá nào được tiết lộ công khai, mặc dù một cuộc điều tra độc lập của Tổ chức các nhà khoa học British Pugwash vào năm 2016 đã xác định rằng công nghệ phát hiện ánh sáng và phạm vi (LIDAR); công nghệ phát hiện các hạt phản vật chất; và công nghệ phát hiện thời điểm chuyển trạng thái vệ tinh là các biện pháp đáng được nghiên cứu thêm. 

Công suất xử lý cao hơn cũng có thể cho phép kết hợp cảm biến kỹ thuật số, theo đó các loại tín hiệu khác nhau được tổng hợp và phân tích cùng nhau, và mô phỏng tốt hơn môi trường đại dương, điều sẽ hiển thị các dị thường với độ tương phản cao hơn.

Quan sát liên tục

Sea Hunter trở thành một chiến hạm đặc biệt trong lực lượng tàu không người lái của Mỹ để tìm kiếm và tiêu diệt các tàu nổi, tàu ngầm của đối phương.
Sea Hunter trở thành một chiến hạm đặc biệt trong lực lượng tàu không người lái của Mỹ để tìm kiếm và tiêu diệt các tàu nổi, tàu ngầm của đối phương.

Việc theo dõi tàu ngầm trên các khu vực đại dương rộng lớn vẫn là một thách thức chính đối với ASW. Các phương tiện có người lái thường có phạm vi hạn chế và trong khi hệ thống thủy âm (SOSUS) thụ động của Hải quân Mỹ vẫn đang hoạt động trong một số bộ phận, nó bị giới hạn về mặt địa lý và yêu cầu hiện đại hóa đáng kể để phát hiện các tàu ngầm không phát ra tiếng động ngày nay. 

Khoảng trống này đã được lấp đầy một phần bởi các mảng cảm biến âm thanh hiện đại như đường dẫn âm thanh cố định, nhưng về mặt tương đối, chúng chỉ bao phủ các khu vực rất nhỏ của đại dương.

Tuy nhiên, các mạng viễn thám phân tán, trong đó liên kết các nền tảng cảm biến có người lái và không người lái có thể tương tác với nhau trong một hệ thống lớn hơn, có thể được sử dụng để mở rộng quy mô quan sát liên tục trên các khu vực rộng lớn hơn. 

Các mạng lưới đang được phát triển bao gồm chương trình săn tìm tàu ngầm nhanh phân tán của Cơ quan Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Mỹ (DARPA), vốn đang phát triển "một số lượng lớn các nền tảng cảm biến cộng tác có thể mở rộng để phát hiện và theo dõi tàu ngầm trên các khu vực rộng lớn" và Mạng giám sát liên tục dưới biển (PLUSNet), nhằm mục đích tạo ra "một mạng lưới được điều khiển bán tự động gồm các cảm biến di động và cố định, có khả năng được gắn trên [nền tảng không người lái] thông minh" ở các vùng ven biển.

Độ phân giải cảm biến

Cảm biến âm thanh trong thời bình chủ yếu dựa vào thủy âm thụ động, vì việc sử dụng thủy âm chủ động đối với tàu ngầm đối phương có nguy cơ gây phản ứng thù địch và phá vỡ hệ động vật đại dương. Các kỹ thuật gần đây đang được phát triển tại Phòng thí nghiệm Viễn thám dưới biển của Viện Công nghệ Massachusetts sử dụng các đặc điểm cụ thể của đại dương làm ống dẫn sóng âm để lan truyền tầm xa hiệu quả, mang lại tiềm năng cho phạm vi lớn hơn đáng kể để phát hiện và phân loại tàu ngầm trong các điều kiện nhất định.

Trong khi các máy đo từ MAD ngày nay có thể phát hiện vỏ tàu ngầm bằng sắt từ ở phạm vi tối đa vài trăm mét thì việc sử dụng các máy đo từ nhạy hơn với phạm vi cường độ cao hơn, được gọi là thiết bị giao thoa lượng tử siêu dẫn, hoặc SQUID, lại bị hạn chế bởi độ nhạy của chúng với tiếng ồn xung quanh và nhu cầu siêu làm mát của chúng. 

Tuy nhiên, vào tháng 6/2017, một thông báo của Viện Khoa học Trung Quốc, sau đó đã bị gỡ xuống, tuyên bố rằng một nhóm nghiên cứu Trung Quốc đã sản xuất một "mảng phát hiện dị thường từ tính siêu dẫn", mà các chuyên gia kỹ thuật chỉ ra rằng có thể ứng dụng trong ASW và có thể đóng góp vào chiến lược rộng lớn hơn để tạo ra một "Bức tường thành dưới nước" để giám sát giao thông ở Biển Đông.

Tốc độ truyền dữ liệu

Thông tin liên lạc dưới biển thường khó khăn hơn trên bề mặt, vì sóng vô tuyến bị nước hấp thụ rất nhiều. Để giải quyết vấn đề này, chương trình Hệ thống định vị để điều hướng dưới đáy biển sâu (POSYDON) của DARPA sẽ chuyển tiếp dữ liệu giữa các UUV thông qua các tin nhắn âm tần số thấp tới USV và từ các USV đến các vệ tinh qua sóng radio.

Sự ra đời của các nền tảng tự hành được gắn với các cảm biến được hợp nhất trong các hệ thống sẽ cho phép giám sát đại dương ở quy mô rộng hơn. Những công nghệ này có thể trở thành yếu tố thay đổi cuộc chơi trong ASW. Tuy nhiên, do lịch sử khoa học và công nghệ có nhiều trở ngại không lường trước và những đột phá khó nắm bắt, và vì nhiều công nghệ này vẫn đang được phân loại, nên rất khó để đưa ra khung thời gian cụ thể cho các yếu tố thay đổi cuộc chơi trong ASW.

Bích Hạnh (tổng hợp)

Các tin khác

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Công ty khởi nghiệp của Đức SWARM Biotactics chế tạo côn trùng lai máy móc phục vụ mục đích quốc phòng - nhưng đây không phải là lần đầu tiên các nhà khoa học gắn camera lên những loài côn trùng. Các nhà nghiên cứu điều khiển côn trùng bằng cách gửi xung điện đến râu của chúng, khuyến khích gián di chuyển. Nếu thành công, các đàn robot này có thể được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ như trinh sát hoặc tìm kiếm cứu nạn.

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Thời gian vừa qua, trong khu vực cấm, hạn chế bay ở sân bay Tân Sơn Nhất, TP Hồ Chí Minh liên tục xuất hiện UAV hoạt động. Tình trạng này không những gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn của những chuyến bay ở cả hai chiều cất, hạ cánh; mà còn khiến nhiều chuyến bay phải tạm dừng nhiều giờ liền, nhiều chuyến phải hạ cánh gấp hoặc di chuyển đến sân bay khác để dừng chờ; gây thiệt hại hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng cho nhiều loại chi phí.

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Một khối băng và đá trên dãy Langtang bất ngờ sụp xuống, kéo theo lũ bùn đá tràn qua biên giới Trung Quốc và Nepal, phá hủy cửa khẩu, đường sá, nhà máy điện và nhiều khu dân cư. Nhưng Rasuwa không chỉ là câu chuyện về một thiên tai dữ dội, nó cảnh báo một thực tế rất đáng lo ngại. Himalaya,“mái nhà thế giới” và nguồn nước của phần lớn châu Á, đang biến đổi nhanh trong khi hạ tầng và các hành lang kết nối ngày càng tiến sâu vào những vùng núi dễ tổn thương. Khi băng, đá, nước và địa hình cùng mất ổn định, một biến cố trên sườn núi có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng xuyên biên giới.

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.

Cuộc chiến của niềm tin

Cuộc chiến của niềm tin

Có những thứ vũ khí không phát ra tiếng nổ. Nó không để lại hố bom, không làm rung cửa kính, cũng không hiện lên trên bản đồ quân sự. Nhưng, nó âm thầm đi vào điện thoại, bảng tin, nhóm chat, những cuộc tranh luận gia đình và cả lá phiếu của cử tri. Tin giả, trong hình hài mới của thời trí tuệ nhân tạo (AI), đang trở thành một thứ vũ khí như thế.

Phát động cao điểm thi đua 70 ngày đêm lập thành tích xuất sắc chào mừng kỉ niệm 70 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát kinh tế

Những người gác cửa vùng kinh tế Đông bắc

Suốt hơn 45 năm xây dựng và trưởng thành, từ 14 cán bộ, chiến sĩ đầu tiên đến đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ đổi mới, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ninh đã lặng lẽ giữ vững trận tuyến bảo vệ nền kinh tế, đấu tranh với tham nhũng, buôn lậu, hàng giả và tội phạm kinh tế, góp phần giữ gìn kỷ cương pháp luật, môi trường đầu tư và sự bình yên của nhân dân đất mỏ.