Xung quanh chuyến công du châu Á của Tổng thống Mỹ Donald Trump

Thỏa thuận khung về thương mại

Mặc dù cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chưa diễn ra, nhưng ngay ngày đầu tiên, bên cạnh việc tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN 47, ông Trump đã tạo ra được loạt kết quả trước mắt đáng chú ý.

Đầu tiên là kết quả khả quan về một thỏa thuận thương mại giữa 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới Mỹ-Trung Quốc. Sau nhiều nỗ lực đàm phán không mệt mỏi, các nhà đàm phán thương mại từ Washington và Bắc Kinh đã đạt được một thỏa thuận khung giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới, trong đó bao gồm các vấn đề chủ yếu.

Về fentanyl, nhà đàm phán thương mại hàng đầu của Trung Quốc Lý Thành Cương cho biết hai nước đã đạt được sự đồng thuận về các nỗ lực chống lại việc sản xuất fentanyl, một loại thuốc mà trong những năm gần đây đã trở thành nguyên nhân hàng đầu gây tử vong cho trẻ vị thành niên Mỹ. Mỹ có thể dỡ bỏ hoặc giảm mức thuế 20% mà chính quyền ông Trump đã áp đặt lên Trung Quốc vào tháng 4 nhằm ngăn chặn việc xuất khẩu các hóa chất tiền chất của fentanyl.

Về mặt hàng đậu nành, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Trung Quốc sẽ mua "một lượng đáng kể" đậu nành Mỹ. Nông dân trồng đậu nành ở các bang như Illinois, Iowa, Minnesota và Indiana đã thu hoạch vào mùa thu này mà không cần đơn đặt hàng từ Trung Quốc, quốc gia từng là khách hàng lớn nhất của đậu nành Mỹ (12,5 tỷ USD).

Về đất hiếm, khung thỏa thuận này cũng có thể trì hoãn việc hạn chế xuất khẩu khoáng sản đất hiếm, vốn đe dọa làm giảm khả năng tiếp cận của Mỹ đối với các vật liệu được sử dụng trong thiết bị quân sự, điện thoại thông minh, tivi và pin dùng trong xe điện.

Đối với TikTok, ông Trump và ông Tập Cận Bình dự kiến sẽ hoàn tất thỏa thuận chuyển giao quyền sở hữu TikTok, ứng dụng video ngắn phổ biến, ban đầu bị cấm vào ngày 20/1/2025 nhưng đã được gia hạn nhiều lần. Nhà Trắng đã thông báo vào tháng 9 rằng một nhóm nhà đầu tư Mỹ do Larry Ellison của hãng Oracle dẫn đầu sẽ vận hành thuật toán của ứng dụng, cho phép nó tiếp tục hoạt động tại Mỹ cho hơn 170 triệu người dùng.

Việc ký kết thỏa thuận khung thương mại đã phần nào giải tỏa được những khó khăn, căng thẳng cho kinh tế Mỹ cũng như kinh tế toàn cầu, khi nhiều vấn đề đe dọa đẩy nền kinh tế đi đến bờ vực suy thoái sẽ tạm thời được gỡ bỏ. Gần đây ông Trump đã đề nghị giảm thuế đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ nhưng nhấn mạnh rằng Bắc Kinh cũng phải nhượng bộ, bao gồm việc nối lại việc mua đậu nành của Mỹ, hạn chế dòng chảy các thành phần được sử dụng để sản xuất thuốc phiện fentanyl - nguyên nhân gây ra nạn dịch quá liều ở Mỹ - và dỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu sang Mỹ các khoáng chất đất hiếm, vốn cần thiết để sản xuất các sản phẩm công nghệ cao.

Việc không thể hạ nhiệt căng thẳng thương mại có thể gây thiệt hại thêm cho các ngành công nghiệp của Mỹ vốn đang phải đối mặt với hậu quả từ thuế quan của ông Trump. Tổng thống Trump tỏ ra lạc quan trước thềm cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình, nói với các phóng viên: "Tôi nghĩ rằng, cuối cùng chúng ta sẽ có một thỏa thuận tuyệt vời với Trung Quốc... nó sẽ tuyệt vời cho toàn thế giới". Tuy nhiên, thời gian là yếu tố then chốt: Cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập, vẫn chưa được Bắc Kinh xác nhận, sẽ diễn ra ngay khi mức thuế bổ sung 100% đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ sắp có hiệu lực.

Vấn đề được nhiều nông dân ở Mỹ quan tâm nhất là vấn đề xuất khẩu đậu nành. Ngành hàng này đã thiệt hại nặng nề do ảnh hưởng của thương chiến. “Thực ra, tôi là một người nông dân trồng đậu nành, nên tôi cũng cảm nhận được nỗi đau này”, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu trên chương trình “This Week” của đài ABC, đáp lại việc Trung Quốc tẩy chay đậu nành Mỹ.

Theo báo cáo công khai tài chính của ông Bessent, cập nhật vào tháng 8, ông sở hữu khoảng 25 triệu USD đất trồng đậu nành và ngô ở Bắc Dakota, tạo ra thu nhập từ 100.000 đến 1 triệu USD tiền thuê đất. Ông gọi gánh nặng đối với nông dân trồng đậu nành Mỹ là “một cơn bão hoàn hảo”, với việc Trung Quốc giảm lượng mua xuống gần bằng 0 tại một trong những vụ mùa đậu nành lớn nhất trong 20 hoặc 30 năm. Bộ trưởng Bessent cho biết với khuôn khổ một thỏa thuận đã được ký kết, hy vọng sẽ ngăn chặn các biện pháp trả đũa thương mại tiếp theo của các nền kinh tế hàng đầu thế giới.

Ký Hiệp định Hòa bình với Thái Lan, Campuchia

Trước khi thỏa thuận khung về thương mại Mỹ-Trung được công bố, ông Trump cũng đã tham gia ký kết Hiệp định Hòa bình giữa Campuchia và Thái Lan tại Hội nghị cấp cao các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) tại Malaysia. Ông Trump đã cùng với Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim ký hiệp định trong một buổi lễ trên sân khấu có cụm từ "mang lại hòa bình".

Căng thẳng biên giới giữa hai nước Thái Lan - Campuchia đã bùng phát thành một cuộc xung đột kéo dài 5 ngày vào tháng 7/2025, khiến hàng chục thường dân thiệt mạng và hàng trăm nghìn người phải di dời. Ông Trump đã nhận công lao trong việc giải quyết xung đột. Một lệnh ngừng bắn ban đầu do Malaysia làm trung gian đã được ký kết ngày 28/7, sau khi Tổng thống Trump gọi điện cho các nhà lãnh đạo của cả hai bên và cảnh báo cả hai bên rằng ông sẽ không ký kết thỏa thuận thương mại với bất kỳ bên nào nếu xung đột tiếp diễn.

Tổng thống Trump đã ca ngợi các nhà lãnh đạo Thái Lan và Campuchia khi ông mô tả những nỗ lực nhằm đạt được một thỏa thuận hòa bình giữa hai nước; khen ngợi lãnh đạo Thái Lan và Campuchia vì đã tôn trọng lẫn nhau, hoàn toàn trái ngược với cách ông mô tả xung đột ở Trung Đông và cuộc chiến của Nga ở Ukraine.

"Điều khiến tôi rất vui là hai quốc gia mà chúng ta đang hợp tác... họ thực sự quý mến nhau. Tôi không quen với điều đó. Khi tôi thực hiện những thỏa thuận này, thường có rất nhiều thù hận", ông Trump phát biểu khi các nhà lãnh đạo chuẩn bị ký Hiệp định Hòa bình Kuala Lumpur.

Liệu ông Trump sẽ gặp ông Kim Jong-Un?

Điểm nhấn quan trọng nhất trong giai đoạn còn lại của chuyến công du sẽ là cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị thượng đỉnh APEC tại Hàn Quốc. Cuộc gặp được kỳ vọng sẽ giúp giải quyết nhiều vấn đề gút mắc lớn nhất trong quan hệ Mỹ-Trung, cũng như sẽ làm sáng tỏ tương lai tình hình thế giới sẽ ổn định, hòa bình hay tiếp tục bất ổn như hiện nay.

Đài Loan dự kiến sẽ là một trong nững chủ đề thảo luận trong cuộc gặp của hai ông Trump-Tập. Nhưng, khi lên đường công du tới châu Á, ông Trump tỏ ra thận trọng khi trả lời các câu hỏi của phóng viên về một trong những vấn đề gai góc nhất trong quan hệ Mỹ-Trung là Đài Loan.

Ông Trump xác nhận rằng nền dân chủ tự trị sẽ là một trong những chủ đề được thảo luận trong cuộc gặp sắp tới với ông Tập, dự kiến diễn ra bên lề Hội nghị thượng đỉnh APEC tại Hàn Quốc vào 2 ngày 31/10 và 1/11. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ không nói nhiều về chủ đề này khi bị các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một gặng hỏi. Khi được hỏi liệu ông có cân nhắc thay đổi chính sách của Mỹ đối với Đài Loan hay không, ông Trump nói rằng: "Tôi không muốn tạo ra bất kỳ sự phức tạp nào. Chuyến đi đã đủ phức tạp”.

Mỹ duy trì mối quan hệ không chính thức chặt chẽ với Đài Loan và luôn mong muốn Mỹ cung cấp cho Đài Loan các phương tiện phòng thủ - một mối quan hệ khiến các quan chức Trung Quốc khó chịu và bị Bắc Kinh coi là vấn đề nhạy cảm nhất trong số rất nhiều bất đồng với Mỹ.

Theo chính sách "Một Trung Quốc" lâu đời của Washington, Mỹ thừa nhận lập trường của Trung Quốc rằng Đài Loan là một phần của Trung Quốc nhưng chưa bao giờ chính thức công nhận tuyên bố chủ quyền của Bắc Kinh đối với hòn đảo 23 triệu dân này. Washington từ lâu vẫn duy trì chính sách không ủng hộ nền độc lập của Đài Loan. Các nhà phân tích tin rằng ông Tập Cận Bình hy vọng một sự nhượng bộ quan trọng từ ông Trump: một sự thay đổi trong chính sách của Mỹ nhằm "phản đối nền độc lập của Đài Loan".

Ngoài ra, theo Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker, cuộc gặp Trump-Tập cũng "rất quan trọng" để gây áp lực lên Trung Quốc về Nga. Sáng 26/10, Đại sứ Whitaker cho biết cuộc gặp giữa hai ông sẽ "rất quan trọng" trong việc đảm bảo sự hợp tác của Trung Quốc về các lệnh trừng phạt đối với Nga. "Người Trung Quốc đang mua quá nhiều dầu khí của Nga", ông Whitaker nói trong một cuộc phỏng vấn với Fox News.

"Trung Quốc cần cùng với Mỹ và các đồng minh khác của chúng ta lên tiếng và nói rằng cuộc chiến vô nghĩa này cần phải chấm dứt", ông nói, ám chỉ đến cuộc chiến ở Ukraine. Ông Whitaker nói thêm rằng việc Trung Quốc tham gia chiến dịch gây áp lực của Mỹ lên Nga "sẽ là một bước tiến lớn để cuối cùng chấm dứt cuộc chiến".

Ông Whitaker cho biết: "Tổng thống Trump có thể thực hiện nhiều biện pháp hơn nữa, nhiều bước đi hơn nữa và nhiều động thái mạnh tay hơn nữa". Tuần trước, chính quyền Mỹ đã bất ngờ công bố "các lệnh trừng phạt lớn" đối với 2 nhà sản xuất dầu mỏ lớn nhất của Nga.

Cuối cùng là câu hỏi: Liệu ông Trump có dự kiến gặp Chủ tịch CHDCND Triều Tiên hay không? Đây là câu hỏi có ý nghĩa nhất, vì ý tưởng về cuộc gặp lần nữa giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ-Triều Tiên đã từng được đề xuất gần đây.

CNN đưa tin rằng các quan chức Mỹ đã thảo luận về việc sắp xếp một cuộc gặp trong chuyến thăm châu Á của ông và ông Trump đã nói vào tháng 8 rằng ông muốn gặp người đồng cấp Triều Tiên của mình "trong tương lai phù hợp".

Nhưng, 3 nỗ lực trước đó của ông nhằm thuyết phục ông Kim Jong-un kiềm chế tham vọng hạt nhân của mình - tại 2 hội nghị thượng đỉnh vào năm 2018, 2019 và trong một chuyến thăm được sắp xếp nhanh chóng tới khu phi quân sự ngăn cách CHDCND Triều Tiên và Hàn Quốc vào cuối năm đó - đã kết thúc trong thất bại.

Vài ngày trước khi ông Trump dự kiến đến Hàn Quốc tham dự Hội nghị thượng đỉnh APEC, CHDCND Triều Tiên đã phóng 2 tên lửa tầm ngắn, một động thái mà chính quyền Bình Nhưỡng mô tả là thử nghiệm thành công một "hệ thống siêu thanh" mới nhằm tăng cường khả năng răn đe hạt nhân.

Trong bối cảnh đó, nếu ông Trump tiếp tục gặp ông Kim Jong-un, sẽ có nhiều vấn đề mới để hai bên thảo luận hơn.