Xây dựng pháp luật phục vụ phát triển đất nước

Đây là khối lượng công việc rất lớn, đặc biệt là số lượng các luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo được thông qua trong một năm nhiều nhất từ trước đến nay. Trong đó, nhiều văn bản có nội dung khó, phức tạp, phạm vi điều chỉnh mới, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, được xã hội quan tâm, nên quá trình xây dựng, lấy ý kiến, thẩm định, thẩm tra, chỉnh lý kỹ thuật phải tổ chức nhiều cuộc họp để thống nhất tiếp thu, giải trình, hoàn thiện các dự thảo văn bản trước khi được ban hành.

Phục vụ xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp

Tham gia hầu hết các phiên trình các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, từ hội thảo, thẩm tra của các Ủy ban và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đến trình Quốc hội, thảo luận tại tổ và tại hội trường, chúng tôi cảm nhận rõ rệt nhất là sự ghi nhận, đánh giá cao của lãnh đạo Quốc hội và các đại biểu đối với hồ sơ các dự án luật. Các dự án luật đã thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương của Đảng; bảo đảm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp trơn tru, hiệu quả; phục vụ hiệu quả công tác tấn công, trấn áp các loại tội phạm; hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tội phạm; tiếp tục đẩy mạnh cải cách tư pháp, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm.

Trung tướng Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) cho biết, Đảng ủy Công an Trung ương và lãnh đạo Bộ Công an đã đặc biệt quan tâm, chỉ đạo sát sao, quyết liệt công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế. Chính vì vậy, lực lượng pháp chế CAND đã triển khai hiệu quả công tác xây dựng, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật về an ninh, trật tự để kịp thời thể chế hóa các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước; đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác; góp phần xây dựng lực lượng CAND chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; tăng cường phân cấp, phân quyền, thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; phục vụ việc tiếp nhận các nhiệm vụ quản lý nhà nước từ các bộ, ngành khác về Bộ Công an và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, xây dựng nền kinh tế số, xã hội số, công dân số, đơn giản hóa, cắt giảm mạnh mẽ thủ tục hành chính trong CAND.

Các nội dung này được thể hiện rõ trong các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình Quốc hội thông qua. Tiêu biểu như Luật Dữ liệu - dự án luật được đánh giá là văn bản quan trọng nhất thể hiện vai trò của Bộ Công an trong việc phục vụ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Luật cho phép xây dựng Trung tâm dữ liệu quốc gia do Bộ Công an quản lý. Đây được ví như “trái tim” để vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Khi dữ liệu được tập trung và chia sẻ thông suốt, chính quyền cấp tỉnh có thể quản lý, chỉ đạo trực tiếp xuống cấp xã mà không cần qua khâu trung gian (cấp huyện) để tổng hợp báo cáo thủ công.

Bên cạnh đó, dữ liệu số cho phép người dân thực hiện thủ tục hành chính tại bất cứ đâu hoặc trực tuyến, giảm tải áp lực cho bộ máy hành chính cấp huyện trong lộ trình tinh giản. Đồng thời, việc chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Công an với các bộ, ngành và địa phương giúp bảo đảm khi bộ máy được tinh gọn, dòng chảy thông tin vẫn không bị đứt gãy.

Dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến an ninh, trật tự (bao gồm sửa đổi Luật Cư trú, Luật Căn cước, Luật Phòng cháy, chữa cháy, Luật Giao thông đường bộ...) cũng nhằm đồng bộ hóa với việc sắp xếp đơn vị hành chính. Trong đó, sửa đổi các quy định để chuyển thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính (đăng ký xe; cư trú; phòng cháy, chữa cháy...) từ cấp huyện về cấp xã hoặc phân cấp mạnh hơn cho lực lượng cơ sở; quy định các cơ chế để lực lượng Công an thích ứng với việc sáp nhập huyện, xã, bảo đảm an ninh, trật tự tại các địa bàn sau sắp xếp; bãi bỏ các yêu cầu xuất trình giấy tờ giấy, thay bằng khai thác dữ liệu điện tử, giúp bộ máy hành chính mới (vốn ít người hơn) vẫn xử lý được khối lượng công việc lớn.

Nhấn mạnh tại các phiên trình dự án luật, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an khẳng định, việc Bộ Công an đề xuất xây dựng, sửa đổi các dự án luật nhằm mục tiêu “tinh gọn bộ máy, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”. Đây cũng là mục tiêu chính trị xuyên suốt mà các dự luật của Bộ Công an hướng tới phục vụ. Bên cạnh đó là mục tiêu “kết nối, chia sẻ dữ liệu dùng chung” - giải pháp kỹ thuật để xóa bỏ tầng nấc trung gian, kiên trì mục tiêu “lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm”, bảo đảm dù mô hình chính quyền địa phương thay đổi (2 cấp) thì dữ liệu của Bộ Công an vẫn giúp người dân không bị phiền hà.

Đánh giá về các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, đại biểu Nguyễn Huy Thái, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau, bày tỏ sự thống nhất cao, khẳng định đây là những dự án luật, pháp lệnh có ý nghĩa chính trị, pháp lý rất quan trọng, tạo cơ sở vững chắc giúp lực lượng Công an chủ động tham mưu với Đảng, Nhà nước các chủ trương, chính sách về bảo đảm an ninh, trật tự; triển khai hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp thực hiện chiến lược bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Việc sửa đổi, bổ sung, xây dựng các dự án luật này không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý về an ninh, trật tự mà còn đáp ứng yêu cầu cấp bách từ thực tiễn sắp xếp, tinh gọn bộ máy ngành Công an, triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, qua đó góp phần phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.

Ứng dụng khoa học, kỹ thuật phục vụ công tác

Trong những nội dung quan trọng Bộ Công an hướng tới trong xây dựng pháp luật là ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào thực hiện nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới, thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị và thực tiễn phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Một trong những quy định rất mới được Bộ Công an đưa vào Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi) là thiết bị giám sát điện tử đối với người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện và người sau cai. Hệ thống giám sát vị trí theo thời gian thực 24/7 giúp lực lượng chức năng quản lý cư trú và di biến động của người nghiện, đặc biệt là những người không có nơi cư trú ổn định. Dữ liệu phân tích còn hỗ trợ sớm phát hiện dấu hiệu tụ tập bất thường, khoanh vùng các địa điểm nghi vấn dễ hình thành điểm tổ chức, chứa chấp, sử dụng trái phép chất ma túy. Hệ thống cũng có thể tự phát hiện các dấu hiệu bất thường như sốc thuốc và lập tức gửi cảnh báo đến cơ quan chức năng.

Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, Bộ Công an rất trăn trở trong công tác quản lý sau cai nghiện ma túy nên đã nghiên cứu, chế tạo thiết bị vừa giám sát vừa theo dõi sức khỏe. Biện pháp giám sát điện tử này không áp dụng đại trà, nhưng dự kiến khoảng 100.000 người sẽ được áp dụng sau khi Luật Phòng, chống ma túy (sửa đổi) có hiệu lực thi hành. Vòng đeo tay thông minh do người Việt Nam làm chủ hoàn toàn về công nghệ và bảo mật dữ liệu; được sản xuất với kích thước nhỏ gọn, tích hợp hệ thống cảm biến sinh học hiện đại, định vị GPS; có khả năng chống tháo gỡ, chống cháy nổ, chống nước, chống va đập...

“Thông qua ứng dụng trên điện thoại, người đeo có thể tự theo dõi các chỉ số sức khỏe, tạo thêm động lực tinh thần để sống tích cực, tuân thủ pháp luật và nỗ lực đóng góp giá trị cho cộng đồng xã hội” - Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.

Thảo luận tại các phiên họp của Quốc hội, lãnh đạo Quốc hội và các đại biểu đều đánh giá việc Bộ Công an tiên phong đưa khoa học, kỹ thuật vào các dự án luật không chỉ để xây dựng Chính phủ điện tử mà còn phục vụ sự phát triển của đất nước, đáp ứng nhu cầu chính đáng của người dân.

Như trong dự án Luật Dữ liệu (dự án luật trọng điểm về hạ tầng số) đã quy định việc xây dựng một hạ tầng kỹ thuật tập trung, sử dụng công nghệ điện toán đám mây (Cloud) và dữ liệu lớn (Big Data) để lưu trữ, phối hợp, phân tích dữ liệu từ tất cả các bộ, ngành. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu cho phép sử dụng các thuật toán trí tuệ nhân tạo để phân tích xu hướng xã hội, dự báo tình hình an ninh và hỗ trợ ra quyết định chính sách dựa trên dữ liệu thực (data-driven). Đặc biệt, lần đầu tiên luật quy định việc ứng dụng công nghệ để định giá và giao dịch dữ liệu như một loại tài sản mới, bảo đảm tính bảo mật bằng công nghệ mã hóa tiên tiến.

Nói về nội dung này, Trung tướng Nguyễn Minh Đức, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, cho rằng: “Việc xây dựng Luật Dữ liệu là bước đi đột phá để tận dụng ‘mỏ dầu’ của kỷ nguyên số”.

Trong Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, phương thức quản lý đã được thay đổi từ “con người tuần tra” sang “công nghệ giám sát”, trong đó quy định: “Ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo để thu thập, phân tích, xử lý dữ liệu giao thông từ hệ thống camera giám sát, cảm biến và các thiết bị kỹ thuật khác...” nhằm điều khiển đèn tín hiệu và tự động phát hiện vi phạm; bắt buộc xe kinh doanh vận tải phải lắp thiết bị giám sát, dữ liệu được truyền trực tiếp về trung tâm chỉ huy để kiểm soát tốc độ và thời gian lái xe của tài xế.

Đặc biệt, với quy định số hóa giấy tờ giao thông, công nhận giá trị pháp lý của giấy phép lái xe trên VNeID, ứng dụng quét mã QR để kiểm tra thông tin thay vì giữ giấy phép lái xe bản cứng. Ủng hộ quy định này, đại biểu Lê Tất Hiếu (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Phúc) nhấn mạnh: “Ủng hộ việc hiện đại hóa thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, nhưng cần có tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất để dữ liệu từ camera của địa phương này có thể sử dụng làm chứng cứ xử phạt ở địa phương khác”.

Trong Luật Căn cước, Quốc hội đã cho phép thu thập mống mắt cùng các đặc điểm nhận dạng khác như: khuôn mặt, vân tay... hiện nay. Đây là ứng dụng công nghệ nhận diện có độ chính xác cao hơn nhiều so với vân tay. Căn cước điện tử ứng dụng công nghệ xác thực mạnh để thay thế các loại giấy tờ truyền thống bằng dữ liệu được mã hóa trên chip và ứng dụng di động...

Với những kết quả nêu trên, công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế đã đóng góp tích cực vào những thành tích nổi bật của lực lượng CAND đạt được trong năm 2025 và đóng góp rất quan trọng vào việc hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đối ngoại của đất nước, bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân.