Tám thập niên đã trôi qua và rất nhiều sự dâu bể đã xảy ra, Liên bang Xôviêt không còn nữa nhưng thực sự là những tư tưởng của Lênin vẫn tiếp tục là ngọn đèn soi sáng con đường đi tới tương lai của nhiều dân tộc. Trong bối cảnh tình hình mới, những điều tâm huyết của Người về một xã hội phát triển và công bằng vẫn còn nguyên giá trị.
Mọi cuộc cách mạng đều được bắt đầu một cách oai hùng và hào sảng. Nhưng, như thực tế đã không chỉ một lần cho thấy, một cuộc cách mạng chỉ trở nên có ý nghĩa khi nó biết tự bảo vệ mình, không chỉ bằng vũ lực để giữ chính quyền, mà bằng cả cách tổ chức và quản lý xã hội tối ưu nhất, vừa không dồn nén hiện tại vào “bước đường cùng”, vừa mở ra được triển vọng tươi sáng cho nhân dân.
Sinh thời, trên cương vị một nhà lý thuyết đắm mình vào thực tiễn của cuộc cách mạng vô sản ở nước Nga, V.I.Lê-nin đã rất tinh tường nhìn ra nhiệm vụ này của những người cách mạng muốn biến thành hiện thực các nguyên lý của CNXH. Trong bài báo Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xôviết (viết trong thời gian từ 13 tới 26/4/1918 và đăng lần đầu trên báo Sự thật số 83 ra ngày 28/4/1918), Người nhấn mạnh: “Trong lịch sử thế giới, đây là lần đầu tiên mà một đảng XHCN đã có thể trực tiếp đảm nhận lấy nhiệm vụ quản lý. Chúng ta phải tỏ ra là những người xứng đáng để cáng đáng nhiệm vụ rất gay go (và rất cao cả) ấy của cuộc cách mạng XHCN. Chúng ta phải hiểu rằng, muốn quản lý được tốt, mà chỉ biết thuyết phục, biết chiến thắng trong cuộc nội chiến thôi thì chưa đủ, mà còn cần tổ chức về mặt thực tiễn nữa”.
Làm cách mạng, nhất là cách mạng XHCN, đề ra những đường hướng đúng mới chỉ là một nửa của công việc, cái quan trọng hơn nữa là phải tổ chức thực hiện làm sao để những đường hướng đó được đưa vào thực tế một cách đúng đắn. Điều này đòi hỏi các nhà lãnh đạo cách mạng vừa phải hết sức đúng nguyên tắc trên cơ sở nắm vững các nguyên lý căn bản của chủ nghĩa Mác-Lênin và đặc thù tư tưởng chủ đạo của dân tộc và quốc gia mình, vừa hết sức mềm dẻo và nhạy bén với các trào lưu và xu thế chính yếu của thời đại và khu vực, kết hợp các yếu tố trên theo những bài bản tối ưu thường là không có trước để tạo thành động lực to lớn nhất đưa xã hội đi lên.
Nhìn lại cuộc đời hoạt động cách mạng của vị lãnh tụ của giai cấp vô sản Nga và thế giới có thể đúc rút được nhiều bài học về phương diện này. Người đã không coi cách mạng vô sản như một sự đoạn tuyệt với mọi di sản của quá khứ, mà biết tận dụng tất cả những gì hữu lý đã có (kể cả trong hành trang của giai cấp bóc lột thống trị vừa bị lật đổ) để phục vụ cho sự nghiệp xây dựng CNXH.
Trong bài báo đã dẫn, Người viết: “Hãy tính toán tiền nong cho cẩn thận và thành thực, hãy làm ăn một cách căn cơ, đừng lười biếng, đừng tham ô, hãy triệt để tuân theo kỷ luật trong công tác - những khẩu hiệu này đã bị những người vô sản cách mạng chế giễu một cách có lý, khi giai cấp tư sản đã dùng những luận điệu đó để che đậy sự thống trị giai cấp của bọn bóc lột, nhưng ngày nay, sau khi lật đổ giai cấp tư sản rồi, thì cũng chính những khẩu hiệu này lại trở thành chủ yếu trước mắt...”.
Xin nói thêm rằng, đó không chỉ là khẩu hiệu chủ yếu trước mắt, mà là những khẩu hiệu lâu dài đối với những người cộng sản khi làm chủ được chính quyền. Cách mạng XHCN khác tất cả những biến chuyển xã hội diễn ra trước đó không phải chỉ ở khát vọng xây dựng một xã hội phát triển và cũng không chỉ ở ước mơ tạo nên phương thức sống nhân bản với những cơ hội và điều kiện bình đẳng cho tất cả các thành viên... Cách mạng XHCN có ý nghĩa vĩ đại trong lịch sử nhân loại ở chỗ nó có thể chứng minh được rằng, những khát vọng và ước mơ đó không phải là không tưởng. Muốn hào phóng thì phải xây dựng đủ tiềm lực vật chất tương ứng. Muốn công bằng thì phải tạo nên được các điều kiện để các điều luật công bằng được thực hiện nghiêm túc. Muốn cái đẹp được tôn vinh duy nhất thì phải triệt mọi địa thế mà cái ác có thể nảy nở... Không có một nếp sống thích ứng, không có một năng lượng thích ứng, người gieo hạt giống nhân nghĩa có thể sẽ không chỉ bị phá sản bởi chính thiện tâm của mình, mà còn vô tình tạo cơ hội cho các tà đạo trỗi dậy... Vì thế, trong bất cứ giai đoạn phát triển nào của cách mạng XHCN, khâu tổ chức thực hiện các nhiệm vụ đã được đề ra bao giờ cũng phải được chú trọng đặc biệt.
Nhân loại đã có quá nhiều kinh nghiệm về việc không ít tư tưởng hay ho đã bị phá sản vì cách chuyển thành hiện thực vụng về. Thậm chí, những tư tưởng tốt đẹp còn có thể bị lợi dụng để làm bung xung cho những việc rất phi nghĩa. Điều này cũng thực dễ thấy nếu nhìn thẳng vào lịch sử thế giới hiện đại. Kinh nghiệm trong việc chế độ XHCN bị sụp đổ ở Liên Xô cũ và Đông Âu cho thấy, ngoài việc đề cao hơn nữa tinh thần cảnh giác chống lại mọi xung lực của “diễn biến hòa bình” do các đối thủ của chủ nghĩa xã hội bày đặt, còn phải kịp thời phát hiện những triệu chứng giáo điều, lệch hướng trong chính bản thân các xã hội đang phấn đấu để tiến ngày một gần hơn tới thuộc tính XHCN. Không thể theo đuổi những mục tiêu mang tính tuyên truyền quá cao để đến nỗi lực bất tòng tâm. Nhưng cũng không thể làm ngơ những bất công hiện hữu trong lòng chế độ tư bản để chỉ nhìn thấy ánh hào quang của các tủ kính đầy hàng. Những nét vẽ trước đây về một xã hội XHCN có thể chưa hiện hình rõ nét ở các nước Đông Âu và Liên Xô cũ, thậm chí có thể đã bị bóp méo, nhưng những nhận định về CNTB từ không chỉ một thế kỷ nay đến giờ vẫn đúng. CNTB hiện đại có thể dư dả vật chất hơn, nhưng bản chất thì không hề thay đổi. Và sẽ không thể thay đổi.
Những người cộng sản không chỉ lôi kéo quần chúng bằng các viễn cảnh xán lạn, mà cả ở cách tạo nên con đường đi tới tương lai với cái giá nhân bản nhất. Chúng ta cần chứng minh rằng, lại nói bằng lời của Lênin, chúng ta sẽ “thiết lập một chế độ xã hội cao hơn CNTB”. Cái cao hơn ở đây không chỉ là năng suất lao động cao hơn như một số người trong chúng ta từ trước tới nay vẫn hiểu. Thực ra, có thể tạo nên một năng suất lao động rất cao trong nền sản xuất vị lợi nhuận bằng phương thức sản xuất TBCN. Mục tiêu mà chế độ XHCN muốn vươn tới là một năng suất lao động cao trong các điều kiện nhân đạo nhất đối với người lao động! Chúng ta cần phải tổ chức sao cho xã hội vừa phát triển vừa công bằng, đó dường như là hai chân cân đối để mô hình xã hội XHCN đứng vững lâu dài và vĩnh viễn. Chính vì thế mà chúng ta chấp nhận cơ chế kinh tế thị trường, nhưng ở đây, không phải là một nền kinh tế thị trường theo kiểu “miền Tây hoang dã” mà trong đó, chiến thắng và “phần sư tử” luôn chỉ về tay những kẻ mạnh nhất.
Cơ chế kinh tế thị trường trong xã hội chúng ta cần theo định hướng XHCN, nhằm giảm thiểu những hậu quả tiêu cực đến người lao động. Nói cho cùng, một nền sản xuất lành mạnh là phải vị con người trước hết, chứ không phải vị những thành tựu và sự tích cóp của cải vô độ, đến mức xã hội trở thành không có mục đích như xã hội TBCN, như chính lời George Soros, một tỉ phú cá mập người Mỹ gốc Hungari, nhà tư bản tài chính có lúc đã có uy thế nghiêng địa cầu, phải thú nhận. Cái nhân loại cần không phải là một nếp sống vật chất thuần túy với vai trò chúa tể duy nhất của đồng tiền, mà ở sự hài hòa cả về vật chất lẫn tinh thần, điều kiện tối cần thiết để con người có thể cảm thấy hạnh phúc. Xã hội XHCN phải vươn tới hình mẫu đó. Và đây là một nhiệm vụ khó khăn đối với những người cộng sản vì đó chính là con đường mới mẻ, luôn phải cân nhắc mọi dữ kiện bất thường trong hiện trạng thế giới hiện đại chủ yếu vẫn còn nằm trong mô hình phát triển TBCN, để tổ chức tốt nhất các mặt hoạt động của xã hội mình theo định hướng XHCN. Nhưng nói như Lênin, “duy chỉ có giai cấp nào đi theo con đường của mình mà không do dự, không chán nản, không sa vào tuyệt vọng trước những bước ngoặt khó khăn nhất, gay go nhất và nguy hiểm nhất, thì mới có thể lãnh đạo được quần chúng cần lao và bị bóc lột. Chúng ta không cần những sự hăm hở điên cuồng. Điều cần thiết cho chúng ta chính là bước đi đều nhịp của những đoàn quân thép của giai cấp vô sản”
