Vụ bê bối tài chính lớn nhất thế giới được phanh phui như thế nào?

• Bê bối tài chính của Tổng thống Jacob Zuma
• Bê bối tài chính tại Ngân hàng Puskino gây chấn động nước Nga

Xavier Justo, 48 tuổi, một nhân viên cũ của Tập đoàn dầu khí PetroSaudi đã lấy trộm 90 GB dữ liệu mật dài hàng ngàn trang A4 từ máy chủ của tập đoàn này rồi sau đó dùng nó để “tống tiền” chủ cũ của mình trước khi tuồn cho báo chí, gây nên cơn chấn động lan truyền khắp thế giới. Sau đó, Justo bị cảnh sát Thái Lan bắt và bị kết án tù vì tội tống tiền tập đoàn PetroSaudi.

Cặp đôi không hoàn hảo

Vụ bê bối 1MDB bắt đầu đổ bể vào đầu năm 2015, sau khi Xavier Justo trao cho nữ nhà báo Anh Clare Rewcastle Brown hàng ngàn trang tài liệu, trong đó bao gồm 227.000 e-mail giao dịch của Tập đoàn PetroSaudi của Arập Xêút, nơi anh ta từng làm việc. Sau khi nhà báo Rewcastle Brown cho đăng các tài liệu của Justo, đã phơi bày ra ánh sáng hàng tỉ USD bị đánh cắp từ quỹ đầu tư quốc doanh 1MDB của Malaysia. Vụ vịêc sau đó tạo nên cơn chấn động lan khắp thế giới, một loạt cuộc điều tra đã được tiến hành tại hơn chục quốc gia.

Sau hơn 1 năm điều tra, đến tháng 7-2016, Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Loretta Lynch quyết định truy tố vụ án gian lận tài chính mà bà mô tả là một “vụ trộm cắp lớn nhất” trong lịch sử nước Mỹ. Theo hồ sơ điều tra của Mỹ, quỹ đầu tư 1MDB - do Thủ tướng Malaysia Najib Razak sáng lập vào năm 2009 nhằm mục đích đầu tư phát triển đất nước Malaysia - đã bị rút ruột ít nhất 3,5 tỉ USD. 

Bộ Tư pháp Mỹ phân chia vụ trộm 3,5 tỉ USD tại 1MDB thành 3 phần: Phần thứ nhất, khoảng 1 tỉ USD được bòn rút dưới hình thức hợp đồng liên doanh giả tạo giữa 1MDB và PetroSaudi; kế đến là khoảng 1,4 tỉ USD bị chiếm dụng và chuyển trái phép vào một công ty bình phong hải ngoại ở Thụy Sĩ; và phần thứ ba là 1,3 tỉ USD được chuyển trái phép vào một tài khoản ở Singapore.

Xavier và Laura Justo.

Ngoài ra, cuộc điều tra của Bộ Tư pháp Mỹ cũng phát hiện ra số tiền bị lấy cắp từ 1MDB có liên quan đến nhiều người có quan hệ với Thủ tướng Najib Razak. Bộ này cũng kết luận Thủ tướng Najib Razak bỏ túi riêng 681 triệu USD từ 1MDB, và dùng số tiền này để chi tiêu xa hoa, mua sắm căn hộ sang trọng ở Manhattan, New York, biệt thự ở Los Angeles, mua máy bay riêng, một bức tranh của danh họa Monet. Tuy hồ sơ cáo trạng tại tòa án Mỹ không nêu đích danh ông Najib Razak, nhưng người cố vấn thân cận của ông thì có: đó là Jho Low, 29 tuổi, bạn thân của Riza Aziz, con trai nuôi của ông Najib Razak.

Đối với Tập đoàn PetroSaudi, Justo có thể được xem là một “bà đỡ” quan trọng, vì không có mối quan hệ bạn bè thân thiết giữa ông với một người Arập Xêút tên là Tarek Obaid, thì đã không có tập đoàn này. Justo và Obaid đã từng gặp nhau lần đầu vào những năm 90. Năm 2006, hai người đã trở nên hết sức thân thiết. Lúc này, Justo đã là một doanh nhân, điều hành công ty dịch vụ tài chính lớn có tên là Fininfor và là chủ của hộp đêm ở Geneva có tên là Platinum Club.

Justo và Obaid có vẻ là một “cặp đôi không hoàn hảo”, khác biệt nhau nhiều thứ, chỉ giống nhau ở khoản ăn chơi. Justo là con của người di cư từ Tây Ban Nha đến Thụy Sĩ, không học đại học. Còn Obaid tốt nghiệp trường Đối ngoại thuộc Đại học Georgetown. Người anh trai Nawaf của Obaid là cố vấn đặc biệt của Đại sứ Arập Xêút tại Anh.

Justo xem Obaid như một người “em trai”, năm 2008 đã cho anh này vay số tiền 30.000 USD và cấp cho một bàn làm việc ở Fininfor để khởi lập PetroSaudi. Cùng tham gia sáng lập PetroSaudi còn có Hoàng tử Turki bin Abdullah, con trai thứ 7 của Vua Abdullah bin Abdulaziz (đã qua đời năm 2015). Khi Justo rời Geneva vào năm 2009, PetroSaudi mới chỉ là một công ty nhỏ, chưa ai biết đến, có trụ sở hoạt động tại London.

Hai năm sau, công ty có doanh thu 1,83 tỉ USD. Với ngành nghề kinh doanh trong lĩnh vực dầu mỏ, PetroSaudi tạo được mối quan hệ làm ăn với nhiều người có máu mặt ở London. PetroSaudi nuôi tham vọng “ăn” miếng bánh ngon ở các quốc gia đang phát triển, đặc biệt là những quốc gia châu Á có mối quan hệ mật thiết với Hoàng gia Arập Xêút.

Hợp đồng tỉ đô sau chuyến ngao du

Từ mối quan hệ hoàng gia này, những nhà sáng lập PetroSaudi có được những cuộc tiếp xúc thân mật với Thủ tướng Malaysia vào tháng 8-2009. Obaid và Hoàng thân Arập Xêút Turki bin Abdullah cùng Thủ tướng Malaysia Najib Razak, cố vấn Jho Low và các thành viên khác của gia đình ông Razak đã cùng ngao du trên chiếc du thuyền dài 92 mét ngoài khơi Monaco. Bề ngoài trông có vẻ như một cuộc ngao du, nghỉ mát, nhưng bên trong là cuộc bàn bạc làm ăn nghiêm túc. Sau cuộc bàn bạc đó, Obaid và Low cùng nhau dự thảo một hợp đồng làm ăn béo bở giữa đôi bên.

Cùng thời gian đó, Chính phủ Malaysia đã nắm quyền kiểm soát 1MDB - quỹ đầu tư phát triển do Thủ tướng Najib Razak sáng lập năm 2009, và giao trọng trách phát triển đất nước cho quỹ này. Số vốn ban đầu của quỹ khoảng 1 tỉ USD, Thủ tướng Najib Razak có toàn quyền quyết định việc đầu tư cũng như thuê mướn nhân sự quản lý, làm việc cho quỹ. Low đóng vai trò như một trợ lý đặc biệt, có thể thay mặt Thủ tướng Razak tại các cuộc họp Hội đồng quản trị của 1MDB.

Jho Low thường xuyên xuất hiện bên cạnh các ngôi sao điện ảnh Hollywood, như Paris Hilton tại một sự kiện ở Paris.

Hợp đồng lớn đầu tiên giữa 1MDB với PetroSaudi đã được ký kết chỉ vài tuần sau cuộc gặp gỡ trên du thuyền giữa Thủ tướng Razak với lãnh đạo PetroSaudi. Đó là hợp đồng liên doanh trị giá 2,5 tỉ USD, được ký kết trong chuyến thăm Arập Xêút của Thủ tướng Najib Razak vào tháng 9-2009.

Thông cáo báo chí nói rằng liên doanh sẽ “đầu tư mạnh vào các dự án lớn”, thể hiện sự tin tưởng của Arập Xêút đối với Malaysia. Tuy nhiên, hồ sơ điều tra của Bộ Tư pháp Mỹ chứng minh rằng vụ giao dịch đó chỉ là vỏ bọc cho một vụ chuyển vốn trái phép trị giá hơn 1 tỉ USD từ 1MDB vào một tài khoản ngân hàng ở Thụy Sĩ do Low làm chủ tài khoản.

Không lâu sau cụôc gặp trên du thuyền, ngày 28-8-2009, Obaid giới thiệu Low với Patrick Mahony - giám đốc phụ trách kinh doanh của PetroSaudi. Theo tài liệu Justo cung cấp, Low và Mahony đã gặp nhau tại New York vào ngày 9-9-2009 để thảo luận thành lập liên doanh.

Những hợp đồng rút ruột 1MDB

3 tuần sau cuộc gặp đó, thỏa thuận hợp đồng được ký kết, PetroSaudi góp 1,5 tỉ USD bằng giá trị tài sản dầu mỏ và khí đốt, còn 1MDB bỏ 1 tỉ USD tiền mặt góp vốn vào liên doanh.

Theo tài liệu điều tra của Bộ Tư pháp Mỹ, 1MDB chỉ chuyển 300 triệu USD vào tài khoản của liên doanh với PetroSaudi, còn 700 triệu USD còn lại được chuyển vào một tài khoản ở Ngân hàng RBS Coutts ở Thụy Sĩ thuộc sở hữu của một công ty bình phong Good Star đăng ký tại đảo quốc Seychelles. Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc Jho Low là kẻ thụ hưởng và là chủ sở hữu duy nhất của công ty này.

Hồ sơ điều tra cho thấy các giao dịch chằng chịt giữa Công ty PetroSaudi với Ngân hàng RBS Coutts để biến hóa hàng chục triệu tiền mặt từ giao dịch của công ty liên doanh vào tài khoản của hai kẻ thụ hưởng là Low và Obaid.

Cụ thể, vào ngày 30-9-2009, công ty liên doanh Good Star đã chuyển số tiền 85 triệu USD vào tài khoản của Obaid tại Ngân hàng JP Morgan ở Thụy Sĩ. Mahony cũng được “thưởng” một khoản tiền mặt trị giá 33 triệu USD chuyển vào tài khoản tại Ngân hàng JP Morgan.

Vài ngày sau khi nhận tiền, Mahony bắt đầu tìm cách thành lập một công ty bình phong hải ngoại tại British Virgin Islands để mua một ngôi nhà sang trọng ở Notting Hill, Anh, trị giá khoảng 10 triệu USD. Ngày 12-11-2009, hợp đồng mua bán được ký kết. Mahony tạo một tài khoản nặc danh tại một ngân hàng ở Thụy Sĩ để giao dịch.

Tháng 12-2009, Justo cùng vợ là Laura đang nghỉ mát tại miền nam Thái Lan, Obaid gọi điện đề nghị cho làm giám đốc tại chi nhánh PetroSaudi ở London. Obaid khoe rằng, công ty đang “ăn nên làm ra”, nhưng Justo không hề biết những gì đang diễn ra tại công ty là những sai lầm trượt dài của Obaid. Ban đầu, Justo khước từ đề nghị nghe có vẻ hấp dẫn đó, nhưng cuối cùng cũng chấp nhận do không cưỡng lại được mức lương quá cao: 600.000 USD mỗi năm, kèm theo khoản thưởng hàng triệu USD và một căn hộ sang trọng ở khu Mayfair, London.

Mùa xuân năm 2010, Justo cùng vợ đến London, và tháng 6-2010, chính thức nhận việc. Nhưng, Justo không được nhúng tay vào mảng làm ăn béo bở ở châu Á, mà chỉ được quản lý khu vực nói tiếng Tây Ban Nha, được giao nhiệm vụ phát triển thị trường ở Venezuela.

Trong khi đó, từ tháng 9-2010 đến tháng 5-2011, 1MDB tiếp tục đồng ý rót thêm 830 triệu USD vào PetroSaudi, nâng tổng giá trị vốn góp lên 1,83 tỉ USD. Tuy nhiên, 330 triệu USD trong khoản vay mới này không vào tài khoản của công ty mà chui thẳng vào tài khoản của Low. Tiếp theo, các e-mail trong cùng thời gian trên cũng cho thấy Obaid đã chuyển 77 triệu USD từ tài khoản ở ngân hàng JP Morgan ở Thụy Sĩ vào tài khoản của Turki bin Abdullah.

Chứng từ ngân hàng cho thấy vào đầu năm 2011, Hoàng tử Turki cũng nhận 24 triệu USD từ tài khoản của Công ty Good Star, và vài ngày sau 20 triệu USD từ những khoản tiền này đã được chuyển vào tài khoản thuộc sở hữu của Thủ tướng Malaysia Najib Razak.

Bức tranh của danh hoạ Claude Monet được cho là mua bằng tiền lấy trộm từ 1MDB.

Low ngày càng trở nên nổi tiếng ở New York trong vai trò một “quản gia” của các đại gia siêu giàu, được giới chụp ảnh lén bắt gặp thường xuyên cặp kè với các ngôi sao ca nhạc và điện ảnh Hollywood. Theo hồ sơ của cơ quan điều tra Mỹ, từ tiền của công ty liên doanh, Low đã chi tiêu khoảng 100 triệu USD mua các bất động sản ở Hollywood và 40 triệu USD mua các căn hộ đắt tiền ở New York. Tiền từ 1MDB rót vào PetroSaudi cũng có thể được Low bòn rút để đầu tư vào các dự án phim ảnh ở Hollywood.

Trong khi đó, Justo ngày càng bất mãn với điều kiện làm việc ở PetroSaudi khi Justo phát hiện tiền lương mình thực nhận chỉ bằng một nửa số mà Obaid đã hứa lúc ban đầu. Sự bất mãn tăng lên khi Justo biết thêm rằng số tiền thưởng trị giá hàng triệu USD cũng bị cắt xén xuống còn chỉ vài trăm ngàn USD.

Rồi chuyện nhận lương trễ và thậm chí có tháng không có đồng lương nào xảy ra ngày càng thường xuyên hơn. Đã vậy, Obaid ngày càng trở nên cao ngạo, bẳn tính, dễ nổi cáu và gắt gỏng một cách vô lý. Tình bạn lâu năm giữa Justo và Obaid đã trở nên căng thẳng và đi đến chấm dứt chỉ sau một năm Justo làm việc cho công ty của Obaid.

Tháng 3-2011, Justo quyết định nghỉ việc. Mahony và Justo đã thỏa thuận khoản tiền trợ cấp nghỉ việc 7,5 triệu USD. Tuy nhiên, giữa chừng, Obaid điện thoại ra lệnh cho Mahony giảm xuống còn khoảng 6 triệu USD, nhưng con số này còn tiếp tục giảm xuống, cuối cùng còn 4,5 triệu USD. Tuyệt vọng vì bị Obaid liên tục chèn ép, Justo đã lén sao chép tài liệu mật lưu trong máy chủ của Công ty PetroSaudi.

Sau khi nghỉ việc tại PetroSaudi, Justo và bạn gái Laura đến Thái Lan du lịch và tìm nơi định cư. Hai người đã tìm được một chỗ để đầu tư trong ngành du lịch tại đảo Koh Samui, miền nam Thái Lan. Hai năm sau, tháng 9-2013, Justo gửi cho Mahony một e-mail, yêu cầu phải trả nốt số tiền đã bị cắt xén mà lẽ anh ta phải được nhận. Justo đưa ra điều kiện trao đổi là toàn bộ dữ liệu về các giao dịch bất chính của PetroSaudi mà anh ta sao chép từ máy chủ của công ty này. Sau nhiều lần giao dịch không thành công, cuối cùng Justo quyết định tung thông tin lên báo chí.

Đầu năm 2015, Justo trao cho nữ nhà báo Anh Clare Rewcastle Brown toàn bộ dữ liệu hàng ngàn trang anh ta thu thập từ Công ty PetroSaudi. Tháng 6-2015, sau khi những thông tin về các giao dịch gian lận của PetroSaudi bị phanh phui, Justo bị cảnh sát Thái Lan bắt giữ và đưa ra tòa xét xử với cáo buộc “tống tiền”.