Vụ án José Irizarry và mặt tối của DEA

Chân dung kẻ hai mang

Trước khi José Irizarry trở thành đặc vụ DEA, hắn ta từng dành nhiều năm làm việc cho cục quản lý hàng không và lực lượng tuần tra biên giới Mỹ. Khi đấy Irizarry đã có quan hệ với trùm ma túy Diego Marín, kẻ được người dân Colombia gọi là “vua buôn lậu”. DEA lựa chọn Irizarry vì hắn có kiến thức sâu rộng về thị trường chợ đen dùng đồng peso được các cartel ma túy Trung và Nam Mỹ sử dụng rộng rãi. Họ không biết rằng những kiến thức đó chính do Diego Marín dạy cho Irizarry.

Ngoài việc nhắm mắt làm ngơ cho đường dây buôn lậu của Diego Marín, Irizarry còn lấy làm của riêng 9 triệu USD từ số tiền buôn bán ma túy. Biên bản cáo trạng cho biết, Irizarry và các cấp dưới của mình đã làm giả hồ sơ để chuyển hướng số tiền vào một loạt các tài khoản ngân hàng nước ngoài. 9 triệu USD này còn chưa kể những khoản chi ngân sách sai mục đích mà Irizarry nói dối là để “phục vụ việc điều tra.”

Chẳng mấy chốc mà José Irizarry trở thành triệu phú. Hắn sở hữu bất động sản ở nhiều nước, trong đó có một căn nhà trị giá 767.000 USD ở thành phố nghỉ mát Cartagena ở Colombia. Trong gara nhà hắn luôn có xe hơi của những thương hiệu hạng sang như Ferrari, Lamboghini, Bugatti, v.v… Vợ của Irizarry đeo nhẫn kim cương Tiffany giá 30.000 USD và đồng hồ Hublot bằng vàng cũng đắt chừng ấy.

Theo lời khai của Irizarry, vào thời điểm ấy 90% chuyến công tác của hắn thực chất là để ăn chơi bằng tiền nhà nước: “Vào tháng 8-2014, chúng tôi đến Madrid để điều tra. Cuộc điều tra diễn ra trong một buổi sáng vì có mỗi việc gọi điện cho mấy đồn cảnh sát địa phương. Chúng tôi dành thời gian còn lại để ăn uống, nhậu nhẹt và xem siêu cúp Tây Ban Nha tại sân vận động Bernabéu.”

Nhà chức trách chỉ bắt đầu chú ý đến José Irizarry sau khi một công tố viên người Mỹ tố cáo hắn ta thường xuyên tổ chức những bữa tiệc tại Cartagena với mục đích “xúc tiến” mối quan hệ giữa tội phạm Colombia và các quan chức hành pháp Mỹ. Vị công tố viên kia còn cho biết có rất nhiều người dự tiệc sử dụng thuốc lắc.

Sau một cuộc điều tra và xét xử kéo dài bốn năm, José Irizarry đã bị kết án 12 năm tù hồi tháng 12/2021. Và phải đến tháng 12 sắp tới hắn mới được chuyển đến nhà tù để thi hành án. Các nhà điều tra Mỹ đang kéo dài quá trình này vì họ coi Irizarry là một đầu mối quan trọng trong cuộc chiến nhằm vạch trần “góc khuất” trong lòng DEA.

Bàn tay nhúng chàm

Theo lời Irizarry thì đang tồn tại một mạng lưới rửa tiền trải khắp hai châu lục Mỹ –  Âu. Tham gia mạng lưới này ngoài các cartel Trung và Nam Mỹ còn có không ít đặc vụ DEA, công tố viên, nội gián, v.v… Nhờ mạng lưới rửa tiền mà các đối tượng đang chịu sự truy nã của Interpol vẫn có thể tiếp cận những thứ xa xỉ như vé xem trận thi đấu của Real Madrid, phòng khách sạn thương gia ở Amsterdam, hay du thuyền ở Panama.

“Chúng tôi sống như những ông hoàng” – Irizarry thú nhận – “Tôi có thể đi đến bất kỳ đâu trên đất  Âu mà không có một đồng dính túi. Tôi đến đâu là sẽ có người đem tiền đến đó.”

Điều gì có thể khiến những đặc vụ DEA như Irizarry phản bội lời thề của mình? Đa phần họ nhúng chàm sau khi nhận ra chiến thắng là không thể trong cuộc chiến chống ma túy: “Tất cả mọi người làm cho DEA đều hiểu điều này, rằng có quá nhiều ma túy, quá nhiều tiền đang ra vào Colombia. Cho dù chúng tôi cố gắng đến nhường nào cũng chẳng thể thay đổi được điều gì… Nhiều người ở DEA còn coi cuộc chiến ma túy như một trò chơi vui mà tất cả mọi người đều tham gia”.

Đáp lại những lời Irizarry khai ra gần đây, nhiều đồng nghiệp cũ của hắn cho rằng kẻ tội phạm chỉ đang tìm cách chối tội. Điều này khó chối cãi được, nhưng vấn đề nằm ở chỗ thông tin của Irizarry có đáng tin cậy không? Có thông tin nội bộ từ Bộ Tư pháp Mỹ rằng cơ quan này đang dựa trên lời khai của Irizarry mà mở cuộc điều tra hơn 20 đặc vụ đã và đang làm việc cho DEA. Những cá nhân này được cho là đã nắm được lối sống xa hoa và mối quan hệ giữa Irizarry và cartel Colombia nhưng lại giữ im lặng trong nhiều năm liền.

Tên tuổi của những cá nhân được điều tra hiện vẫn chưa được công bố, nhưng một quan chức cấp cao của Bộ Tư pháp Mỹ trả lời phỏng vấn giấu tên với hãng tin Reuters: “Đa phần trong số họ đã xin nghỉ hưu sớm. Họ làm đủ thứ ngành nghề khác nhau sau khi rời khỏi DEA, từ ngôi sao truyền hình thực tế trong chương trình “The Bachelorette” đến công tố viên thành phố Cleveland. Cuộc điều tra đang tập trung vào việc tìm hiểu về những tài sản ở nước ngoài của các đối tượng này”.

DEA không còn lạ gì với những cáo buộc tham nhũng. Đội ngũ 4.600 đặc vụ của họ từng bị điều tra về những tội như nhận hối lộ, làm rò rỉ thông tin mật, buôn bán ma túy, v.v… Vậy nhưng Irizarry vẫn là trường hợp nghiêm trọng nhất. Hắn là thành viên chủ chốt của Đơn vị số 4 đóng tại Miami. Irizarry tố cáo các đồng đội cũ của mình đang sở hữu “quỹ đen” trị giá nhiều triệu USD từ những khoản tiền “hoa hồng” cartel Colombia trả cho hành động “nới lỏng” việc tuần tra vùng duyên hải bang Flordia – một trong các “cửa ngõ” chính cho ma túy vào Mỹ. Quỹ đen được dùng cho việc đặc vụ ăn chơi hoặc hối lộ nhà chức trách, chẳng hạn như khi Irizarry đưa cho một nhân viên hải quan 20.000  USD chỉ để làm ngơ cho một việc khuất tất.

Irizarry phải đối mặt những lời cáo buộc về tầm quan trọng của mình: “Tôi đã phạm tội, nhưng tôi không phải là kẻ chủ mưu. Bản cáo trạng nói rằng tôi là người đứng đằng sau mọi chuyện. Sự thật không phải vậy!”

Thẩm phán Charlene Honeywell, người đưa ra phán quyết kết án Irizarry trước tòa án Tampa, cùng chung ý kiến với kẻ phạm tội: “Không chỉ mình Irizzary bị cám dỗ bởi đồng tiền. Hắn chỉ là kẻ bị bắt. Chắc chắn có một số lượng lớn đặc vụ DEA cần được điều tra ngay xem liệu họ đã nhúng chàm hay không”.

Một cái tên được những người trong cuộc nhắc nhiều đến là đặc vụ DEA phụ trách điều tra rửa tiền George Zoumberos. Theo lời khai của Irizarry, Zoumberos là một trong những người “cầm chìa khóa” quỹ đen. Đối tượng thường xuyên lấy danh nghĩa điều tra để ra nước ngoài du lịch, mua sắm thả ga, sau đó dựng lên tên tuổi những đặc vụ và nội gián không có thật để che đậy giấu vết giấy tờ.

Vào năm 2018, Zoumberos bị cảnh sát Tây Ban Nha bắt tạm giam vì chịu cáo buộc quấy rối tình dục một người phụ nữ ở Madrid. DEA không hề nhắc đến việc này trong hồ sơ, và Zoumberos vẫn được tiếp tục làm đặc vụ. Hắn ta chỉ bị cách chức sau khi từ chối khai ra trước tòa án trong vụ xét xử Irizarry. Cả em trai của Zoumberos cũng đang bị điều tra. Anh này là nhiếp ảnh gia từng đi khắp thế giới với các đặc vụ. Trong số những bức ảnh toà án lấy được từ người này có không ít bức hình chụp lối sống xa hoa ở châu  Âu của Zoumberos.

Vào năm 2015, văn phòng tổng thanh tra Mỹ đưa ra báo cáo cho biết có không ít đặc vụ DEA từng tham gia vào những bữa tiệc được cho là do các ông trùm   cartel tổ chức và quan hệ tình dục với gái điếm do cartel thuê. Sau khi bản báo cáo được công bố, đã có một loạt các đặc vụ DEA bị cách chức còn giám đốc đương nhiệm Michele Leonhart phải xin nghỉ hưu sớm. Vậy nhưng theo lời một cựu nhân viên DEA, đây có thể là cách họ trốn tránh trách nhiệm: “Không ai muốn “đứng mũi chịu sào” khi Bộ Tư pháp mở cuộc điều tra rửa tiền cả”.

Cuộc điều tra mà người này nhắc đến là chiến dịch White Wash nhằm tìm ra và bắt giữ các nhân viên DEA tham gia mạng lưới rửa tiền. Chiến dịch đã đi đến thành công khi bắt giữ được hơn 100 đối tượng phạm tội và thu giữ được 100 triệu USD và một tấn cocaine. Điều quan trọng hơn nữa là White Wash đã đưa ra bằng chứng không thể chối cãi về mạng lưới rửa tiền ngay trong lòng DEA.

Nguyên công tố viên liên bang Bonnie Klapper nhận xét: “DEA trễ nải trong công việc là để phục vụ lợi ích của họ. Họ để quá nhiều tiền bẩn lọt lưới sau mỗi chiến dịch điều tra thay vì thu giữ tiền lại ngay từ đầu. Họ không giữ sổ sách chi tiết mà để cho các khoản quỹ bị rút ruột chi cho những việc sai trái.”

DEA đang phải chịu búa rìu dư luận lẫn áp lực từ các nhà lập pháp yêu cầu cơ quan này phải có hành động cải tổ bộ máy thật mạnh tay. Giám đốc DEA Anne Milgram đã buộc phải mở cuộc “đại thanh tra” bộ máy tổ chức nhân sự và quản lý tài chính. Cuộc điều tra vẫn đang diễn ra, nên vẫn còn quá sớm để dự đoán rằng sẽ lại có thêm những nhân vật như Irizarry bị đưa ra ánh sáng hay không. Điều duy nhất công chúng Mỹ có thể chắc chắn vào lúc này là cuộc chiến chống ma túy  không thể thành công nếu như vấn đề tham nhũng tại DEA không được trị tận gốc ngay lập tức.