Vì sao Israel không chặt đứt huyết mạch tài chính của Hamas?

Phát hiện giá trị của Harpoon

Theo tiết lộ của báo New York Times, đây là chiến công do các đặc vụ Harpoon, lực lượng tình báo kinh tế của Israel thực hiện. Lực lượng điều tra tài chính khủng bố này đặt mọi thành viên từ khắp các lĩnh vực - gián điệp, quân nhân, cảnh sát, kế toán, luật sư - dưới cùng một chiếc ô và báo cáo trực tiếp cho thủ tướng. Harpoon thậm chí còn có một đơn vị chiến tranh kinh tế trong Cơ quan Tình báo đối ngoại (Mossad) có thể bí mật hành động dựa trên thông tin mà lực lượng này thu thập được.

Tamir Pardo, người đứng đầu Mossad vào thời điểm đó, cho biết Harpoon là “một trong những công cụ quan trọng nhất mà Mossad có”. Lực lượng này cung cấp thông tin tình báo cho các cơ quan quản lý tài chính, cơ quan thực thi pháp luật, chính trị gia và đồng minh của Israel, giúp nước này vận động thành công các lệnh trừng phạt tài chính nhắm vào Iran và lực lượng Hezbollah.

Trở lại với chiến dịch truy tìm dòng tiền của Hamas, báo cáo từ Harpoon cho hay, Hamas đã kiểm soát một số công ty khai thác mỏ, chăn nuôi gà và làm đường ở Sudan, sở hữu hai tòa nhà chọc trời ở Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), một doanh nghiệp phát triển bất động sản ở Algeria và một công ty bất động sản ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Thường thì các tổ chức như Al Qaeda hay Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) thường sử dụng những công ty bình phong để “rửa tiền”. Nhưng với Hamas, các đặc vụ Israel nhìn thấy một điều gì đó khác biệt, tham vọng hơn: một mạng lưới đa quốc gia gồm các doanh nghiệp thực sự tạo ra lợi nhuận thực sự.

Trên giấy tờ, những công ty này trông như thể không có gì liên quan. Nhưng hết lần này đến lần khác, người Israel cho biết họ đã xác định được những nhân vật có liên hệ với Hamas trong vai trò cổ đông, giám đốc điều hành và thành viên hội đồng quản trị của các doanh nghiệp kể trên.

Nổi bật trong số đó có Hisham Qafisheh, một người Jordan từng học ở Saudi Arabia và có tài tìm kiếm sự ủng hộ chính trị. Một trong những công ty của ông này đã giành được hợp đồng xây dựng đường cao tốc trị giá 500 triệu USD ở Sudan. Ngoài ra, có Amer Al-Shawa, một người Thổ Nhĩ Kỳ gốc Palestine học ngành kỹ thuật điện ở Ohio (Mỹ) và gần đây đã bị thẩm vấn 5 tháng trong một nhà tù ở UAE vì nghi ngờ tài trợ cho Hamas.

Đứng đầu mạng lưới tài chính này là Ahmed Odeh, một doanh nhân người Jordan từng có nhiều năm kinh nghiệm làm việc ở Saudi Arabia. Người Israel đã biết - và người Mỹ giờ đây đã công khai nói nhiều về điều này -

rằng Hội đồng Shura cầm quyền của Hamas đã cấp nguồn vốn ban đầu cho Odeh để xây dựng và quản lý danh mục đầu tư vào các công ty. Vào thời kỳ đỉnh cao, các quan chức Israel và Mỹ cho biết, danh mục này có giá trị khoảng nửa tỷ USD.

Lời cảnh báo đã được gửi đi

Hiện chưa rõ chiến dịch truy tìm huyết mạch tài chính của Hamas được Israel khởi động từ khi nào, chỉ biết rằng sau nhiều năm theo dõi, Harpoon bắt đầu tiếp cận được cái mà họ gọi là “danh mục đầu tư bí mật” của Hamas vào năm 2015. Một năm sau, bước ngoặt đã xảy ra khi họ lấy trộm được sổ cái từ máy tính của một quan chức cấp cao Hamas, trong đó liệt kê những tài sản và những doanh nghiệp trị giá hàng trăm triệu USD.

Các sổ cái được tạo ra bởi Mahmoud Ghazal, người mà an ninh Israel xác định là kế toán phụ trách danh mục đầu tư của Hamas. Những ghi chép kéo dài từ năm 2012 đến năm 2018 thể hiện danh mục và mức định giá của nhiều công ty ở Saudi Arabia, Sudan, Thổ Nhĩ Kỳ và các nơi khác. Hồ sơ này cũng ghi lại nhiều cái tên quen thuộc với các đặc vụ Harpoon, trong đó có Hisham Qafisheh và Amer Al-Shawa, hai nhân vật hàng đầu trong đường dây tài chính của Hamas được đề cập ở phần trên của bài viết.

Khi ấy, các sổ cái còn chứa thư mục được mã hóa khiến các nhà điều tra bối rối, nhưng có một số tài liệu rất giá trị được đánh dấu theo cách không mấy khó hiểu đối với Harpoon: ví dụ, “QG”, ám chỉ Qitaa Ghaza, hay Dải Gaza còn “D” ám chỉ Daffa, hay Bờ Tây. Bên cạnh mỗi ký hiệu này là hình ảnh một đồng USD lớn. Từ đó, người Israel suy ra Hamas gửi tiền đến đâu.

Phát hiện của Harpoon năm 2016 sau đó được củng cố bởi thông tin tình báo từ Saudi Arabia. Vào giữa năm 2018, an ninh Saudi Arabia đã bắt giữ Ghazal, kế toán của Hamas và hai người đàn ông khác, những người mà hồ sơ cho thấy họ nắm giữ các vị trí tại 18 công ty trong danh mục đầu tư.

Nhật báo New York Times cho hay, khi bị thẩm vấn, Ghazal đã thú nhận rằng danh mục đầu tư tồn tại để chuyển tiền cho Hamas. Ông này cũng cho biết, đúng như tình báo Israel đã nghi ngờ từ lâu, Ahmed Odeh là người chỉ đạo số tiền sẽ đi đâu. Hai người bị bắt cùng với Ghazal thì khai rằng họ chỉ là cổ đông trên danh nghĩa. Cổ phần của họ thực ra thuộc sở hữu của Qafisheh, một người Jordan vốn cũng đã lọt vào tầm ngắm của Israel trong nhiều năm. Những người này cho biết Qafisheh là một thành viên của Hamas.

Một số quan chức hiểu biết trực tiếp về vấn đề này tiết lộ với New York Times, phía Saudi Arabia khi ấy đã chia sẻ tài liệu với Washington và biết rằng Mỹ sẽ chia sẻ chúng với đồng minh thân cận là Israel. Các quan chức cho biết, chế độ quân chủ Saudi Arabia không khoan nhượng với Hamas và hy vọng rằng Washington sẽ đưa các công ty này vào “danh sách đen”.

Trong khi đó, lực lượng Harpoon của Israel cũng chia sẻ sổ cái và thông tin tình báo của mình với các quan chức Mỹ vào đầu năm 2019, với hy vọng khuyến khích các biện pháp trừng phạt tài chính nhằm vào những công ty của Hamas.

Phản ứng không tương xứng

Trái với mong muốn của Harpoon, chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump đã không hành động. Các quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho biết việc đưa ra các biện pháp trừng phạt là một quá trình phức tạp. Và những nhà lãnh đạo Israel, vốn đang tập trung nhiều hơn vào việc thuyết phục Mỹ ban hành các lệnh trừng phạt đối với Iran, đã không gây sức ép để có những hành động khẩn cấp hơn nhằm lập tức bóp nghẹt dòng tiền của Hamas.

Trong nhiều năm, không có công ty nào có tên trong sổ cái phải đối mặt với lệnh trừng phạt từ Mỹ hoặc Israel. Không ai công khai chỉ trích các công ty này hoặc gây áp lực buộc các nước sở tại đóng cửa chúng. Theo một số cựu quan chức an ninh Israel có liên quan đến lực lượng Harpoon, Israel và Mỹ đã không ưu tiên thông tin tài chính quý giá này vào đúng thời điểm Hamas đang tăng cường mua vũ khí mới, qua đó đặt nền móng cho cuộc tấn công vào lãnh thổ Israel hôm 7/10/2023.

Udi Levy, người điều hành Harpoon và đơn vị chiến tranh kinh tế chuyên trách của lực lượng này, phát biểu với New York Times: “Mọi người đang nói về những thất bại của hoạt động tình báo vào ngày 7/10, nhưng không ai nói về việc không ngăn được tiền. Chính tiền đã cho phép điều này (tức cuộc tấn công ngày 7/10) xảy ra”.

Vào năm 2016, giám đốc mới của Mossad, Yossi Cohen, đã giải tán Harpoon như một phần của kế hoạch tái tổ chức cơ quan tình báo đối ngoại Israel. Udi Levy cũng rời khỏi lực lượng vào năm đó. Một nhóm đặc vụ và chuyên gia mới từ một số cơ quan khác tiếp tục nhiệm vụ theo dõi dòng tiền của Hamas, nhưng nhóm này không có cơ cấu tổ chức và khả năng tiếp cận trực tiếp với các nhà hoạch định chính sách cấp cao như Harpoon.

Dù không còn là một lực lượng lớn như Harpoon song nhóm tình báo mới này cũng nhanh chóng thực hiện được một khám phá đáng báo động khác. Các thông tin họ thu thập được cho biết Hamas vẫn đều đặn kiếm về khoảng 10 triệu đến 15 triệu USD hàng năm từ lợi nhuận của các công ty. Ngoài ra, Hamas cũng đã bán bớt một số tài sản của danh mục đầu tư bí mật để huy động được hơn 75 triệu USD. Số tiền đó, theo đánh giá của tình báo Israel, đã được gửi đến Dải Gaza, nơi nó được sử dụng để xây dựng cơ sở hạ tầng quân sự của Hamas.

Hiện chưa rõ chính xác số tiền đó kể trên ý nghĩa như thế nào đối với vụ tấn công vào lãnh thổ Isreal mà Hamas tiến hành vào ngày 7/10 vừa qua. Nhưng nhật báo New York Times cho hay, các quan chức Israel đã hứa sẽ tiến hành một cuộc điều tra về những sai sót tình báo dẫn đến các cuộc tấn công và cập nhật những tình tiết mới có thể xuất hiện liên quan đến vấn đề này.

Phát biểu với New York Times, Tamir Pardo - cựu giám đốc Mossad, cho biết ông không biết chuyện gì đã xảy ra sau khi ông rời đi vào năm 2016. Nhưng “từ kết quả,” ông Pardo nói, “bạn có thể đánh giá rằng Hamas có rất nhiều tiền”. Ông nói thêm: “Tôi tin rằng nếu ai đó đuổi theo tiền và ngăn chặn nó, thì chúng ta sẽ không nhìn thấy kết quả như những gì chúng ta thấy ngày nay”.