Venezuela: Không đem lại kết quả tốt cho một cuộc thay đổi

Mới đây, trang Foreign Affairs (Mỹ) có bài phân tích về “những cám dỗ” trong hoạt động của chính quyền Washington trong việc thay đổi chế độ ở Venezuela, trong đó đưa ra nhận định rằng nỗ lực của Mỹ nếu muốn lật đổ Tổng thống đương nhiệm Nicolas Maduro sẽ không đem lại kết quả tốt đẹp nào.

Theo phân tích, ngay cả khi một chiến dịch thay đổi chế độ thành công ban đầu, thì lịch sử một lần nữa sẽ cho thấy kết quả lâu dài thường gây thất vọng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng những nỗ lực thúc đẩy dân chủ sau những lần thay đổi chế độ do nước ngoài áp đặt hiếm khi thành công - và điều này được thể hiện rõ nhất qua các cuộc can thiệp gần đây của Mỹ vào Afghanistan, Iraq và Libya.

Venezuela: Không đem lại kết quả tốt cho một cuộc thay đổi -0
Với lý do chống tội phạm ma túy, các lực lượng Mỹ đã kiểm soát mọi hoạt động ngoài khơi từ Venezuela.

Ngược lại, sự thay đổi chế độ thường gây thêm bạo lực, làm tăng đáng kể khả năng xảy ra nội chiến ở các quốc gia mục tiêu. Ngay cả những sự thay đổi chế độ xuất phát từ những chiến thắng trên bộ mang tính quyết định cũng có thể trở nên tồi tệ nếu lực lượng vũ trang của các quốc gia mục tiêu phân tán thay vì đầu hàng, tạo điều kiện cho các cuộc nổi dậy chống lại chế độ mới, như đã xảy ra ở Iraq.

Tình hình nội bộ Venezuela cho thấy đây là khả năng thực sự. Như chuyên gia phân tích về Mỹ Latinh Juan David Rojas đã lưu ý, Venezuela có nhiều nhóm vũ trang khác nhau, được tổ chức tốt và trang bị hiện đại, bao gồm lực lượng dân quân ủng hộ chế độ và các nhóm vũ trang xuyên quốc gia như Quân giải phóng quốc gia (ELN) và tàn dư của Lực lượng vũ trang cách mạng Colombia (FARC).

Phil Gunson, chuyên gia phân tích của Nhóm khủng hoảng quốc tế làm việc tại Caracas, chia sẻ với tờ The Guardian hồi đầu tháng 10 rằng Venezuela có rất nhiều nhóm vũ trang khác nhau, nhưng không nhóm nào trong số đó có đủ động lực để đầu hàng hoặc ngừng làm những gì họ đang làm. Khả năng - và hậu quả có thể xảy ra - cho những bước đi sai lầm của Mỹ là rất cao.

Bất cứ ai lên thay thế ông Maduro vào lúc này cũng sẽ phải đối mặt với những trở ngại đáng kể - đặc biệt là nếu Mỹ đặt họ vào đó. Các nhà lãnh đạo được các tác nhân bên ngoài đưa lên nắm quyền nhiều khả năng bị lật đổ bằng bạo lực hơn các nhà lãnh đạo khác.

Quả thật, dù công khai hay bí mật, nghiên cứu cho thấy gần một nửa số nhà lãnh đạo do các thế lực bên ngoài đưa lên sau đó đều bị loại bỏ bằng vũ lực. Thường bị cho là yếu kém hoặc bất hợp pháp - vì thiếu sự ủng hộ rộng rãi trong nước hoặc bị xem là con rối của một chính phủ nước ngoài -  những nhà lãnh đạo này phải chật vật tìm cách củng cố quyền lực. Năm 2023, một nghiên cứu của Tập đoàn RAND cảnh báo rằng sự can thiệp quân sự của Mỹ vào Venezuela sẽ kéo dài và Mỹ khó có thể rút lui một khi đã bắt đầu can dự.

Tất cả những điều này chỉ ra một bài học lớn hơn: Các cuộc cách mạng dân chủ dễ thành công nhất khi chúng được thực hiện trong nước. Nếu phe đối lập ở Venezuela thực sự nhận được sự ủng hộ rộng rãi và chiếm được cảm tình của đa số, thì cơ hội thành công tốt nhất của họ là biến sự ủng hộ đó thành quyền lực từ bên trong. Việc liên kết phong trào của họ với quân đội nước ngoài, dù có khéo léo đến đâu, thì cũng sẽ có nguy cơ làm mất tính chính danh của sự nghiệp mà họ đang tiến hành và khơi dậy làn sóng phản kháng dân tộc chủ nghĩa.

Hơn nữa, việc phe đối lập đang tìm cách thu hút sự viện trợ quân sự của Mỹ sẽ khiến các nhà hoạch định chính sách Mỹ phải cảnh giác. Nếu cán cân chính trị thực sự nghiêng về phía họ, thì tại sao họ lại cần sự giúp đỡ từ bên ngoài để lật đổ ông Maduro? Tất nhiên, câu trả lời là chế độ Maduro vẫn đang nắm quyền kiểm soát mọi mặt. Nhưng, nếu phe đối lập cần sự hậu thuẫn của nước ngoài để nắm quyền thì họ cũng sẽ có thể gặp khó khăn trong việc duy trì quyền lực sau đó.

Lịch sử không thiếu những câu chuyện mang tính cảnh báo. Những kẻ muốn thay đổi chế độ đã nhiều lần dựa vào thông tin sai lệch và những suy đoán lạc quan thái quá về hậu quả của những hành động tương tự.

Ví dụ, khi đánh giá triển vọng lập nên một chế độ bù nhìn ở Mexico vào những năm 1860, Napoleon III của Pháp đã tin tưởng vào lời khuyên của những người bảo thủ Mexico lưu vong, những người đã đảm bảo với ông rằng đồng bào của họ sẽ hoan nghênh sự cai trị của một đại công tước người Áo - cũng giống như việc chính quyền Tổng thống Mỹ George W. Bush từng tin vào lời đảm bảo của Ahmed Chalabi, một người Iraq lưu vong, rằng mọi thứ sẽ tốt đẹp sau khi ông Saddam Hussein bị lật đổ.

Cả hai bên can thiệp đều phải đối mặt với các cuộc nổi dậy phản kháng mạnh mẽ. Vấn đề gốc rễ là những bên can thiệp có xu hướng tập trung một cách thiển cận vào cách lật đổ một chế độ, mà không suy nghĩ nhiều về những gì xảy ra sau đó. Như Benjamin Franklin từng nói: “Nếu bạn không lập kế hoạch, bạn đang lên kế hoạch cho sự thất bại”. Với Venezuela hiện tại, chính quyền Tổng thống Trump có nguy cơ lặp lại những thảm họa ở Iraq và Libya.

Và, trong khi những sức ép đang có vẻ như có hiệu quả, thì có lẽ Washington lại càng cần phải cân nhắc kỹ hơn cho những hành động tiếp theo. Tháng 10 vừa qua, tờ New York Times đưa tin, theo một thỏa thuận từng được thảo luận từ hồi mùa hè, Tổng thống Maduro đã đề xuất mở cửa tất cả các dự án dầu mỏ và vàng hiện tại cũng như trong tương lai cho các công ty Mỹ, trao cho doanh nghiệp Mỹ các hợp đồng ưu đãi, đảo ngược dòng xuất khẩu dầu của Venezuela từ Trung Quốc sang Mỹ và cắt giảm các hợp đồng năng lượng, khai thác mỏ của Venezuela với các công ty Trung Quốc, Iran và Nga. Đây có thể được coi là gói nhượng bộ hào phóng nhất mà một đối thủ nước ngoài đưa ra cho Mỹ trong nhiều thập kỷ.

Nếu mục tiêu của chính quyền Tổng thống Trump là bảo vệ lợi ích Mỹ trong khu vực, thì việc quay lại bàn đàm phán thay vì đánh cược vào tình trạng hỗn loạn mà sự thay đổi chế độ có thể gây ra sẽ là hành động khôn ngoan hơn nhiều.

Ngọc Lan

Các tin khác

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Từ ngày 1/5, Các tiểu vương quốc Arab Thống Nhất (UAE) thống báo rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và cơ chế OPEC+. Việc lựa chọn rút khỏi tổ chức sau gần 60 năm là thành viên ở thời điểm này được coi là cú sốc với “cartel dầu mỏ” do Saudi Arabia dẫn đầu bấy lâu nay, và cả với hệ thống cung ứng năng lượng thế giới.

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Những ngày qua, Tổng thống Mỹ liên tục đưa ra nhiều thay đổi bất ngờ trong nỗ lực tháo gỡ bế tắc ở Iran. Sau khi cho rằng Iran vẫn chưa “trả giá đủ lớn”, ngày 5/5, ông đưa ra cái gọi là Dự án Tự do, để giúp các tàu và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt thoát khỏi Vịnh Persic, nhưng cũng nhằm làm suy yếu sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Bình minh ngày 24/2/2022 không chỉ được đánh dấu bằng tiếng xích xe tăng Nga gầm rú vượt qua biên giới Ukraine, mà còn bởi một “cú đánh bồi” lạnh lùng và vô hình trên không gian mạng. Đúng một giờ trước khi phát súng đầu tiên nổ ra, mã độc AcidRain đã âm thầm đánh sập mạng vệ tinh của Viasat, khiến hàng nghìn modem trở thành những khối nhựa vô dụng. Một phần hệ thống liên lạc chỉ huy của Ukraine lập tức tê liệt, 5.800 turbine điện gió ở Đức mất kết nối điều khiển từ xa, hàng chục nghìn thuê bao internet ở Pháp, Hungary, Hy Lạp và Ba Lan mất kết nối. Đó là buổi sáng khiến thế giới hiểu ra: bầu trời thấp không còn là vùng trung lập, mà đã trở thành chiến trường.

Vịnh Aden lại dậy sóng

Vịnh Aden lại dậy sóng

Một loạt tàu thương mại bị cướp biển khống chế trên vùng biển Somalia và vịnh Aden chỉ trong khoảng 2 tuần, từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2026. Đây là tốc độ leo thang chưa từng thấy kể từ thập kỷ trước - thời điểm hành lang hàng hải này trở thành nỗi kinh hoàng của ngành vận tải biển toàn cầu. Điều gì đã kéo “bóng ma hải tặc” trở lại, và tại sao đúng vào lúc này?

Những thông điệp từ nước Anh

Những thông điệp từ nước Anh

Giữa lúc quan hệ Anh - Mỹ đang trải qua thử thách nghiêm trọng, chuyến thăm kéo dài 4 ngày của Quốc vương Charles III tới Washington nhân kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập đã mang theo nhiều thông điệp quan trọng về “mối quan hệ đặc biệt” giữa hai bên.

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Ngày 21 và 22/4 vừa qua, 4 ứng cử viên cho chức Tổng Thư ký Liên hợp quốc đã trải qua các phiên đối thoại trực tiếp trước Đại Hội đồng - sự kiện được ví như “một trong những cuộc phỏng vấn xin việc khắt khe nhất thế giới”. Cuộc đua thay thế ông Antonio Guterres, người kết thúc nhiệm kỳ ngày 31/12/2026, đang bước vào giai đoạn quyết định.

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Thỏa thuận hòa bình mang tính bước ngoặt năm 2016 giữa Chính phủ Colombia và lực lượng nổi dậy lớn nhất ở Mỹ Latin đã thành công ở một số khía cạnh: Lực lượng vũ trang Cách mạng Colombia (FARC) đồng ý hạ vũ khí và bạo lực từng tàn phá đất nước đã giảm đáng kể.

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Cuộc xung đột diễn ra tại Trung Đông cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng cao của quân đội Mỹ và Israel vào trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự, đặc biệt là trong việc xác định mục tiêu và lập kế hoạch tấn công.

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Hormuz bị phong tỏa đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu vào thế đảo lộn, khiến các hãng vận tải đổ dồn qua kênh đào Panama và chấp nhận trả phí ưu tiên cao chưa từng có để tránh rủi ro chậm trễ.

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo, kể từ ngày 1/5, nước này rời khỏi Tổ chức Các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sau 60 năm là thành viên, giáng một đòn nặng nề vào tổ chức này, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nguồn cung lớn nhất lịch sử.

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Chỉ với 12 ngày làm việc, nhưng Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quan trọng: đó là, tập trung kiện toàn bộ máy Nhà nước, bầu các chức danh lãnh đạo cao cấp; kịp thời thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách thành pháp luật để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; đồng thời, quyết định các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trong đó có nhiều nhiệm vụ gấp rút, cấp bách; thông qua 9 luật và 31 nghị quyết.

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Cuộc bầu cử đầu tiên của người Gaza sau hơn 2 thập kỷ, diễn ra tại thành phố Deir al-Balah hôm 26/4, đã chứng kiến thắng lợi nghiêng về những ứng viên được cho là có liên hệ với Chính quyền Palestine (PA). Nhưng, đằng sau kết quả ấy vẫn là những câu hỏi thực chất chưa có lời đáp về năng lực quản trị và vai trò của PA trong một cục diện mà họ hầu như bị gạt ra ngoài lề.

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Những chuyến tàu dầu bắt đầu khựng lại ở eo biển Hormuz, khi cuộc xung đột Iran nổ ra đang khiến cả thế giới như nín thở. “Chúng ta đang đối mặt với mối đe dọa an ninh năng lượng lớn nhất trong lịch sử”, ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã thốt lên như vậy và nó không phải là lời nói quá.

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

Liên minh châu Âu (EU) hôm 23/4 đã phê duyệt gói vay 90 tỷ euro để giúp Ukraine đáp ứng các nhu cầu kinh tế và quân sự trong 2 năm, theo tuyên bố của Síp, Chủ tịch luân phiên của EU. Đồng thời, phê duyệt một loạt biện pháp trừng phạt mới đối với Nga.

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu đang ở vị thế vô cùng khó xử trong cuộc xung đột Mỹ/Israel - Iran. Họ vừa không phải là bên ra quyết định có ảnh hưởng đến cuộc chiến, vừa không phải là bên trung gian hòa giải có ảnh hưởng đáng kể. Châu Âu chỉ là bên ngoài cuộc, bất lực trong việc can thiệp và là nạn nhân gánh chịu những tổn thất không ngừng lan rộng.

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

10 năm sau “cuộc ly hôn” thế kỷ, nước Anh vẫn chưa tìm thấy bình yên hậu Brexit. Giữa những hệ lụy kinh tế kéo dài và một nghịch lý là làn sóng mong muốn quay lại EU ngày càng dâng cao trong dư luận, Thủ tướng Keir Starmer đứng trước bài toán nan giải: làm sao để thực hiện lời hứa về một “nước Anh toàn cầu” mà không làm ngơ trước sự đảo chiều tư tưởng của công chúng.

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Những dấu hiệu mệt mỏi, mất kiên nhẫn đang len lỏi trong hàng ngũ Đảng Cộng hòa trước diễn biến ngày càng khó kiểm soát của cuộc chiến với Iran. Giữa áp lực kinh tế, sức ép cử tri và toan tính chính trị, liệu tín hiệu từ các nghị sĩ có thể thúc đẩy Nhà Trắng tiến nhanh hơn đến thỏa thuận chấm dứt chiến sự?

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Cùng với thỏa thuận ngừng bắn, cả Washington và Tehran đã đưa ra những tuyên bố chiến thắng trái ngược nhau. Kể từ ngày 28/2, ước tính Mỹ và Israel đã thực hiện hơn 13.000 cuộc tấn công vào các mục tiêu tại Iran, ban đầu chủ yếu nhắm vào các đơn vị quân sự, sau đó mở rộng thành 800 cuộc không kích nhằm vào các cơ sở hạ tầng công nghiệp quốc phòng trọng yếu, bao gồm đường sắt, đường bộ và cầu.

Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

0 giờ ngày 17/4, lệnh ngừng bắn tạm thời 10 ngày giữa Israel và Lebanon có hiệu lực. Dù rất mong manh nhưng lệnh ngừng bắn được xem là một trong những nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh, mang lại hòa bình lâu dài cho khu vực Trung Đông.

“Cây cầu Islamabad” và triển vọng hòa bình cuộc xung đột Mỹ - Iran

“Cây cầu Islamabad” và triển vọng hòa bình cuộc xung đột Mỹ - Iran

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng Iran gây ra hiệu ứng khốc liệt với kinh tế thế giới, việc Washington và Tehran cùng chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn tạm thời hôm 8/4 là “khoảng thở” quý giá cho toàn cầu. Đứng sau sự kiện này không phải những cường quốc phương Tây hay các nước Vùng Vịnh giàu có, mà là Pakistan - quốc gia đã khéo léo sử dụng vị thế đặc thù để kết nối hai đối thủ.