VAPE - Thú chơi “chết người”

Song, nhiều người trẻ không biết rằng nhiều loại thuốc lá cũng như tinh dầu được bán trôi nổi trên thị trường tiềm ẩn những nguy hiểm tới sức khỏe người sử dụng…

Sành điệu là phải “chơi” vape?

Chỉ cần lượn tại một số địa điểm tập trung giới trẻ như quán cà phê, bar/lounge hay rạp chiếu phim, quán trà đá vỉa hè... người ta có thể dễ dàng bắt gặp những thanh thiếu niên mặt còn "búng ra sữa", trên miệng ngậm vape đang say sưa mơ màng nhả khói.

Minh Tuấn, sinh viên năm thứ nhất trường đại học C., sau khi đỗ đại học, thoát khỏi vòng tay cha mẹ thì em bắt đầu "nhập cuộc ăn chơi" với chúng bạn bốn phương. Từ khi là học sinh THPT, Tuấn chỉ biết đường từ nhà đến trường và từ trường về nhà thì nay, Tuấn biết thêm nhiều địa điểm ăn chơi ở Hà Nội. Ban đầu là những quán cà phê, quán ăn uống. Cuối tuần, Tuấn thường theo bạn lên bar, lounge trên địa bàn quận Hoàn Kiếm để "chill". Cũng từ đây, cậu biết đến một "món mới" của thế hệ GenZ, đó là thuốc lá điện tử.

"Ban đầu bạn em cho thử một vài hơi, thấy thơm, dễ chịu và cũng rất phong cách nên em cũng đầu tư một chiếc vape. Giá cũng khá hợp túi tiền khi chỉ 100-300 ngàn đồng là đã có thể mua một chiếc vape với nhiều tính năng như sạc nhanh, có thể thay đổi độ công suất sử dụng, có đèn báo...". Và rồi Tuấn trở thành con nghiện của vape lúc nào không biết. Ở nhà, đi đâu, lúc nào Tuấn cũng kè kè cái vape trên miệng. Lên lớp, nhiều khi Tuấn thèm đến nỗi phải xin cô giáo đi vệ sinh để "làm vài hơi" mới có thể vào học tiếp.

Còn Thu Hương, học sinh trường THPT V. thì biết tới vape qua anh người yêu là sinh viên hơn cô 4 tuổi. Ban đầu, Hương muốn thể hiện mình là người lớn nên tập phì phèo thuốc lá. Sau đó thấy người yêu hút thuốc lá điện tử thì cũng chuyển sang theo. Hương bảo hút vape nhẹ lắm, lại thơm miệng, không độc hại như thuốc lá thường. Hơn nữa, khi ngồi uống cà phê, lên bar mà bập bập thanh vape trên môi thấy tự nhiên sành điệu và cá tính hơn tỷ lần. Dù vậy, Hương bảo phải nhờ bạn bè ở nước ngoài ship dot (đầu đốt) hoặc tinh dầu loại xịn về Việt Nam để dùng, song vẫn có lần say "ngất ngây con gà tây".

Cũng có một số trung niên dùng vape để cai nghiện thuốc lá. Song, đơn giản họ chỉ chuyển từ nghiện thứ này sang nghiện thứ kia, cũng độc hại không kém.

Có thể thấy thuốc lá điện tử hiện đang được bán tràn lan trên các group, fanpage trên mạng xã hội có mẫu mã đa dạng, cuốn hút, thu hút giới trẻ. Những loại này thiết kế theo hình thức có bộ phận sạc pin và bộ phận chứa chất lỏng, dung dịch làm nguyên liệu đốt có thể thay thế tùy thích. Đây chính là nguyên nhân khiến một số thành phần biến tướng, trộn ma túy vào sử dụng.

Theo đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, thuốc lá điện tử có tới 15.000 loại hương vị và luôn tiềm ẩn nguy cơ trộn shisha và các loại ma túy tổng hợp.

Người hút dễ phơi nhiễm các chất độc gây bệnh ung thư, tim mạch, hô hấp, ảnh hưởng đến phát triển trí não. Các chất độc được tìm thấy trong dung dịch thuốc lá điện tử và trong khói. Vì vậy, thuốc lá điện tử có hại cho cả người dùng và người xung quanh. Ngoài ra người dùng còn có nguy cơ chấn thương nghiêm trọng do cháy nổ pin.

Còn theo Bộ Y tế, tỷ lệ người Việt sử dụng thuốc lá điện tử tăng lên 2,6% vào năm 2019, trước đó chỉ 0,2%. Loại thuốc này đang nhắm đến đối tượng là giới trẻ và cả người chưa hút. Hiện, tỉ lệ sử dụng vape ở Việt Nam chưa cao nhưng có xu hướng gia tăng. Do đó, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần khung pháp lý nhằm kiểm soát các sản phẩm này, xem xét cấm bán, sản xuất, quảng cáo thuốc lá điện tử.

Nguy cơ loạn thần, tử vong

Theo bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, thời gian gần đây trung tâm đã tiếp nhận ít nhất 2 trường hợp bệnh nhân bị ngộ độc, loạn thần điển hình sau khi hút thuốc lá điện tử có trộn lẫn cần sa, ma túy tổng hợp.

Đó là một nam thanh niên 22 tuổi, hút thuốc lá điện tử, sau đó rối loạn tâm thần, rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp. Xét nghiệm tinh chất mà bệnh nhân này sử dụng trong thuốc lá điện tử, các bác sĩ phát hiện thành phần có chứa 5-fluoro-adbica - một dạng ma túy tổng hợp thế hệ mới. Sau khi được cấp cứu ổn định sức khỏe tại Trung tâm Chống độc, bệnh nhân chuyển sang Viện Sức khỏe tâm thần Quốc gia tiếp tục điều trị.

Một học sinh THPT cũng mất kiểm soát, kích thích vật vã, loạn thần, xuất hiện ảo giác sau khi hút thuốc lá điện tử do bạn mời. "Tất cả bệnh nhân này đều sử dụng ma túy làm vật liệu thay thế các loại tinh chất đốt thông thường trong thuốc lá điện tử", bác sĩ Nguyên nói.

Bệnh viện Saint Paul cũng từng tiếp nhận điều trị cho một thiếu niên 15 tuổi (thường trú tại huyện Thạch Thất, Hà Nội) sau khi hút thuốc lá điện tử bơm tinh dầu thì ngã, co giật, hôn mê, đồng tử giãn.

Theo người nhà bệnh nhân, cậu thiếu niên đột ngột ngã từ trên ghế đập đầu xuống nền cứng, co giật 3-4 lần, mỗi cơn kéo dài 3-5 phút, sau đó hôn mê, đồng tử giãn. Khi tỉnh lại, em nói rằng đã hút thuốc lá điện tử bơm tinh dầu, rồi lơ mơ, không biết gì nữa. Các bác sĩ chẩn đoán thiếu niên bị ngộ độc khi hút thuốc lá điện tử bơm tinh dầu trôi nổi có thể chứa ma túy.

Mới đây nhất, ngày 29-9- 2022 Bệnh viện Đa khoa Lạng Sơn (tỉnh Lạng Sơn) tiếp nhận một nữ sinh 14 tuổi nhập viện trong tình trạng hôn mê, tím tái, suy hô hấp, nguy cơ tử vong sau khi hút thuốc lá điện tử. Bác sĩ chẩn đoán ngộ độc và phơi nhiễm hóa chất, nghi ngộ độc nico[1]tine. Trước đó, nữ sinh hút thử thuốc lá điện tử của bạn học, không rõ nguồn gốc. Sau đó, em co giật, mất ý thức, kích thích, tím tái, đồng tử giãn. Các bác sĩ xử trí cấp cứu, truyền dịch, thở oxy...

Bệnh nhân tạm thời qua cơn nguy kịch song vẫn cần theo dõi tích cực.

Cũng theo bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Lạng Sơn, đây là trường hợp thứ 5 phải nhập viện do ngộ độc nico[1]tine (sau khi hút thuốc lá điện tử) mà bệnh việp tiếp nhận trong hơn một tháng gần đây.

Không được may mắn như những trường hợp trên, em N.V.Đ (sinh năm 1995, thường trú tại huyện Ba Vì, Hà Nội) đã tử vong sau khi hút vape. Trước đó Đ. Cùng bạn đi ăn tối, có uống rượu bia, sau đó về hát karaoke tại một quán ở phường Yết Kiêu (quận Hà Đông, Hà Nội).

Tại đây, nhân viên của quán đưa thuốc lá điện tử cho Đ. và hai người bạn cùng hút, sau đó Đ. và một người bạn có dấu hiệu nôn mửa nên được đưa về nhà nghỉ. Do có dấu hiệu chuyển nặng nên Đ. được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Hà Đông cấp cứu nhưng đã tử vong ngoại viện.

Có thể thấy rằng, thuốc lá điện tử hấp dẫn giới trẻ với hình dáng, mẫu mã và mùi hương đặc biệt. Tuy nhiên, các sản phẩm này đều có chất nicotine là chất gây nghiện, rất có hại cho sức khỏe cả người hút và người xung quanh.

Đây cũng là nguyên nhân của nhiều trường hợp ngộ độc nicotine, gây các bệnh về tim mạch, hô hấp, tiêu hóa..., thậm chí rối loạn nhận thức và cảm xúc, giảm khả năng học tập, rối loạn tâm thần. Một lọ dung dịch nhỏ tinh dầu chứa hàm lượng nicotine tương đương 3 bao thuốc lá truyền thống.

Đặc biệt, trẻ vị thành niên hút thuốc lá sớm có nguy cơ nghiện, ảnh hưởng nghiêm trọng đến phổi và khả năngsinh sản. Trẻ em, phụ nữ có thai hít khói thuốc thụ động sẽ bị ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ.

Cũng theo bác sĩ Nguyên ngộ độc chất ma túy trong thuốc lá điện tử là hiện tượng mới xuất hiện, bệnh viện bắt đầu ghi nhận từ năm 2019 đến nay. Người sử dụng loại thuốc lá này hầu hết trẻ, độ tuổi khoảng 20. Các bệnh nhân này khi nhập viện đều có đặc điểm chung là bị sốc, co giật, từ đó ảnh hưởng nặng nề tới hệ thần kinh, tâm thần, tim mạch. "Đây là hiểm họa mới, thách thức xã hội và để lại hậu quả khôn lường cho người sử dụng", bác sĩ Nguyên nhấn mạnh.

Theo bác sĩ Nguyên, bản thân dung dịch hút của thuốc lá điện tử đã chứa nicotine và nhiều chất gây hại cho cơ thể. Khi phối trộn thêm các loại chất lạ, chất kích thích, ma túy thì tổng các thành phần gây hậu quả không thể lường trước được và có thể mang lại những hệ lụy.

Đặc biệt, theo bác sĩ Nguyên, hàng trăm chất cần sa, ma túy tổng hợp được tạo mới, song năng lực xét nghiệm chẩn đoán y tế lại luôn đi sau.

Tại các phòng xét nghiệm lớn của TP Hà Nội, năng lực xét nghiệm cũng chỉ xác định được khoảng 180 chất trong thành phần gây độc. Đó là nguyên nhân khiến nhiều trường hợp sau khi nhập viện, dù có những triệu chứng điển hình của ngộ độc ma túy nhưng kết quả xét nghiệm không thể xác định được đó là loại chất gì. "Điều này gây khó khăn cho công tác điều trị", bác sĩ Nguyên nói và cho rằng đây cũng là thách thức trong việc quản lý, kiểm soát thuốc lá điện tử.

Trước các nguy cơ từ thuốc lá điện tử, người tiêu dùng cần có cách nhìn đầy đủ, chính xác về loại sản phẩm này. Để bảo vệ sức khỏe của người dân, các cơ quan chức năng cần có chế tài xử lý cụ thế những cá nhân, tổ chức buôn bán và sử dụng thuốc lá điện tử. Bên cạnh đó, gia đình, nhà trường nên tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền về phòng, chống tác hại của thuốc lá điện tử để các bạn học sinh, thanh, thiếu niên nâng cao nhận thức, chủ động bảo vệ sức khỏe của bản thân và cộng đồng.