Văn hào Mỹ Francis Scott Fitzgerald: Một đời lấy ngắn nuôi dài

Mặc dù có tác phẩm được dịch sang tiếng Việt từ lâu, song với bạn đọc nước ta, đến nay Francis Scott Fitzgerald vẫn là một tên tuổi chưa thực sự được nhiều người biết đến...

Cùng với Hemingway, Fitzgerald được xem là nhà văn tiêu biểu nhất của nước Mỹ nửa đầu thế kỷ XX. Sau ngày Fitzgerald qua đời, một bài viết đăng tải trên tờ Thời báo New York đã đưa ra nhận xét: "Tài năng của Fitzgerald lớn hơn ông tưởng. Trên thực tế và về mặt văn học, ông đã sáng tạo ra một thế hệ...". Nhân vật trứ danh Gatsby (trong tiểu thuyết "Gatsby vĩ đại") của Fitzgerald đã ám ảnh nhiều thế hệ bạn đọc. Không phải ngẫu nhiên mà một nhân vật trong tiểu thuyết "Bắt trẻ đồng xanh" của nhà văn Mỹ Salinger và một nhân vật trong tiểu thuyết "Rừng Nauy" của nhà văn Nhật Murakami đã phải nhắc tới Gatsby với một sự ngưỡng mộ đặc biệt. Năm 2007, trong cuộc bầu chọn do tạp chí Time tổ chức, tiểu thuyết "Gatsby vĩ đại" của Fitzgerald đã lọt vào danh sách 10 tác phẩm vĩ đại nhất mọi thời đại...

Francis Scott Fitzgerald sinh năm 1896 tại Saint Paul, thủ phủ bang Minnesota ở miền Trung - Bắc Mỹ. Bố ông là một thương nhân; mẹ là con gái một gia đình buôn bán giàu có.

Fitzgerald bắt đầu cầm bút từ ngày còn theo học tại trường St. Paul Academy . Năm 15 tuổi, ông đã có tác phẩm được giới thiệu trên tờ tạp chí của nhà trường. Năm 1913, Fitzgerald trở thành sinh viên Trường Đại học Princeton. Tại đây, phần vì vỡ mộng trở thành một người hùng trên sân bóng, phần vì kết quả học tập quá kém, năm 1917, khi sắp tốt nghiệp, nhà văn tương lai đã bỏ học để xung lính. Bởi đinh ninh rằng, số phận mình là sẽ hy sinh trong cuộc đại chiến thế giới lần thứ nhất nên vừa chân ướt chân ráo nhập ngũ, Fitzgerald đã hối hả viết một cuốn tiểu thuyết mang đậm yếu tố tự truyện, đặt tên là "Người vị kỷ lãng mạn". Bản thảo được gửi cho nhà xuất bản Charles Scribner's Sons. Tuy không được in nhưng lãnh đạo nhà xuất bản cũng khích lệ tác giả trẻ nên tiếp tục hiệu chỉnh bản thảo.

Nhà văn F.Scott Fitzgerald và vợ.
Nhà văn F.Scott Fitzgerald và vợ.

Một thời gian sau đó, anh lính Fitzgerald được thuyên chuyển đến đóng tại Trại Sheridan, gần Montgomery, Alabama . Và rồi, vào mùa hè 1918, trong một lần tham gia buổi khiêu vũ tại Câu lạc bộ Montgomery Country, Fitzgerald đã gặp và đem lòng yêu cô nàng xinh đẹp Zelda Sayre, bấy giờ mới 18 tuổi. Chỉ một thời gian ngắn sau đó, Fitzgerald chính thức ngỏ lời cầu hôn và được Zelda ưng thuận. Fitzgerald yên lòng xuống tàu sang châu Âu tham chiến. Tuy nhiên, chỉ hai tháng sau thì quân đội Đức đầu hàng và cuộc đại chiến kết thúc trong khi anh lính trẻ Fitzgerald chưa phải xung trận một lần nào. Về mặt này, Fitzgerald quả là "may mắn" hơn nhiều so với một nhà văn Mỹ cùng trang lứa là Hemingway.

Giải ngũ năm 1919, Fitzgerald một mặt xin vào làm tại một hãng quảng cáo ở New York để đảm bảo việc mưu sinh, mặt khác, ông tranh thủ sửa chữa lại cuốn tiểu thuyết đã viết trước đó. Cha của Zelda vốn là một thẩm phán có danh tiếng ở Alabama . Ông rất muốn chàng rể tương lai trở thành một nhà văn tên tuổi với mức thu nhập ổn định trước khi kết hôn với con gái mình. Fitzgerald rất bị áp lực về việc này. Ông tiếp tục gửi cuốn tiểu thuyết của mình tới nhà xuất bản cũ và một lần nữa, bản thảo bị từ chối.

Zelda dường như đã trở nên hết kiên nhẫn. Đặc biệt, sự xa cách về không gian sống giữa hai người khiến cho cuộc tình của họ ngày một thêm lỏng lẻo. Căng thẳng lên tới đỉnh điểm khi Zelda đòi hủy bỏ hôn ước. Sự thể buộc Fitzgerald phải bỏ về sống với bố mẹ đẻ tại St Paul . Ở đây, ông tự giam mình suốt 3 tháng liền trong phòng, tất cả chỉ để viết và… viết. Ít ngày trước sinh nhật lần thứ 23 của mình, Fitzgerald đã gửi cuốn tiểu thuyết (bấy giờ được đổi tên thành "Bên này thiên đường") đến nhà xuất bản Charles Scribner's Sons. Lần gửi thứ ba này, bản thảo đã được chấp nhận.

Tháng 3/1920, tiểu thuyết "Bên này thiên đường" được chính thức phát hành. Chỉ trong 24 giờ, sách bán hết veo. Đây là một thành công vượt trên sự mong đợi của cả nhà xuất bản và của chính tác giả. Fitzgerald đã tổ chức ăn mừng sự kiện này bằng những bữa tiệc tưng bừng mà ở đó, người ta thấy Zelda thường xuyên biểu hiện niềm vui thái quá của mình bằng những điệu khiêu vũ trên bàn ăn của các thực khách.

Cũng trong tháng 3 năm đó, nghĩa là chỉ sau khi cuốn tiểu thuyết "Bên này thiên đường" của Fitzgerald được phát hành một tuần, hôn lễ giữa cặp trai tài gái sắc Fitzgerald - Zelda đã được tổ chức trọng thể trong nhà thờ tại thánh đường St Patrick ở New York. Từ đây, Fitzgerald tiếp tục viết một số truyện ngắn và tiểu thuyết nổi tiếng. Các tạp chí văn học cũng thi nhau trải thảm đỏ đón rước những tác phẩm mới của ông.

Mặc dù tiền vào như nước, song với cách tiêu pha "vung tay quá trán"; tiệc tùng suốt ngày, hội hè liên miên của đôi vợ chồng trẻ, chẳng mấy chốc Fitzgerald rơi vào cảnh nợ nần. Năm 1921, Zelda sinh con đầu lòng. Một năm sau, Fitzgerald cho xuất bản cuốn tiểu thuyết thứ hai "Những kẻ tài sắc bị đọa đày". Nội dung cuốn sách kể về Anthony Patch, một chàng trai thông minh, nhạy cảm nhưng yếu đuối và có lối sống sa đà. Anh ta đã đánh đắm tất cả gia tài của tổ tiên vào rượu, trở thành một con ma men đáng sợ. Ở phần kết của sách, Patch đã bị người vợ xinh đẹp rẫy bỏ. Cuốn tiểu thuyết được xem là có nhiều yếu tố tự truyện. Năm 2008, bộ phim dựa trên nội dung cuốn tiểu thuyết đã được đạo diễn Nicker Cassavetes dàn dựng, trong đó, nữ diễn viên nổi tiếng Keira Knightley đã được mời vào vai nàng Zelda Sayre, vợ của Fitzgerald

Có thể nói, cuộc sống vợ chồng giữa Fitzgerald và Zelda không thực sự hạnh phúc.  Bản thân Fitzgerald từng phải tiết lộ với con gái rằng, ông đã sai lầm mặc dù khi cưới Zelda, ông đã biết trước đó cô là một người phụ nữ hư hỏng, từ năm 17 tuổi đã nổi tiếng khắp vùng Montgomery vì tật nghiện ngập. Ông biết bên ông, Zelda sẽ chẳng giúp ích gì nhiều ngoài việc đem lại những gánh nặng cho cuộc đời ông.

Thực tế đã diễn ra đúng như điều Fitzgerald tiên liệu. Để chi trả cho những khoản tiêu pha hoang toàng của Zelda, Fitzgerald đã phải "bóc ngắn cắn dài", thường xuyên gác lại kế hoạch viết những tác phẩm dài hơi để dành thời gian cho những truyện ngắn đem bán nhanh cho các tòa báo lấy tiền sinh sống. Cực chẳng đã, không hiếm lần nhà văn trẻ phải hét giá cao đối với các tòa báo khi in truyện của mình. Mối quan hệ căng thẳng, nặng nề giữa Fitzgerald và Zelda sau này đã được thể hiện rõ trong cuốn "Sụp đổ" (gồm những bài viết lẻ và hồi ức, thư từ của Fitzgerald được xuất bản sau khi ông mất).

Sau mấy năm xuất hiện chủ yếu bằng các truyện ngắn nhỏ lẻ, ngày 1/4/1925, Fitzgerald gửi đến nhà xuất bản Charles Scribner's Sons bản thảo cuốn "Gatsby vĩ đại", tác phẩm quan trọng nhất của đời ông hay - nói như nhận xét của nhà văn Nga Yuri Trifonov "Đó là một trong những cuốn tiểu thuyết lớn nhất của thế kỷ XX". 

Mặc dù rất kỳ vọng vào cuốn sách, cho rằng sau khi "Gatsby vĩ đại" được ấn hành, giới văn học trong và ngoài nước Mỹ sẽ phải thừa nhận mình là một nhà văn lớn, và thành công của cuốn sách sẽ là tiền đề để mình có được những gặt hái lớn hơn về tài chính, rốt cuộc, Fitzregald đã rất thất vọng khi nhận thấy, mặc dù cuốn sách vẫn nhận được lời ngợi khen này khác trên báo chí, song đa phần vẫn chỉ là những bài điểm sách vặt của các phóng viên (thay vì các nhà phê bình sành sỏi) và về cơ bản, các ý kiến đưa ra là khá hời hợt.

Sau khi cho xuất bản "Gatsby vĩ đại", Fitzregald chủ yếu viết truyện ngắn với mục đích sinh nhai. Ông từng viết thư tâm sự với giám đốc một nhà xuất bản: "Tôi sẽ tập trung viết một số truyện ngắn rẻ tiền cho đến khi tích lũy đủ cho cuốn tiểu thuyết sắp tới của tôi. Và nếu cuốn tiểu thuyết này nuôi nổi tôi để khỏi phải viết những cái nhảm nhí thì tôi sẽ lại quay sang viết tiểu thuyết…".

Mọi việc diễn ra không được như điều Fitzgerald mong ước. Cuốn tiểu thuyết tiếp theo của ông (Ban đêm êm đềm) cũng không khấy động được sự chú ý đáng kể của dư luận. Tiền nhuận bút của ông bị rớt giá tới hàng trăm lần so với thời điểm ông cho xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tay.

Những năm cuối đời, Fitzgerald có ý định sống bằng nghề viết kịch bản phim, nhưng rồi, trong khi đang viết dở cuốn tiểu thuyết "Nhà đại tư bản cuối cùng" (nói về một nhà đại tư bản phất lên trong lĩnh vực điện ảnh), vào ngày 20-10-1940, một cơn đau tim đột ngột đã vĩnh viễn cướp đi sinh mạng của một trong những tài năng văn chương kiệt xuất nhất mà nước Mỹ có được trong nửa đầu thế kỷ XX. Khi ấy, Fitzgerald còn rất trẻ, mới 44 tuổi.

Sau cuộc Đại chiến thế giới lần thứ II, Fitzgerald là một trong những nhà văn được  độc giả Mỹ tìm đọc nhiều nhất. Nếu như trong lần xuất bản đầu tiên, tiểu thuyết "Gatsby vĩ đại" bị rơi vào sự hờ hững thì tới năm 1945, tác phẩm này được in lại và chỉ một thời gian sau đã được ấn hành với số lượng ấn bản rất lớn. Thật đúng như G.Stein tiên đoán: "Fitzgerald sẽ vẫn còn nhiều người đọc, khi mà nhiều người trong số các nhà văn nổi tiếng cùng thời với ông đã bị rơi vào quên lãng".

Từ nhiều năm nay, "Gatsby vĩ đại" đã được đưa vào giảng dạy tại nhiều trường Đại học ở Mỹ và được nhiều bậc thức giả nhận xét là một trong những tiểu thuyết hay nhất của nước Mỹ từ trước tới nay

Trần Đắc Danh

Các tin khác

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan trên đất cố đô

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan trên đất cố đô

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan tọa lạc trên đường Đông Phương Hồng, phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, do Nhà nghiên cứu Lịch sử Văn hóa Nguyễn Tử Chương sáng lập từ năm 2020. Đó là một không gian nghiêm tĩnh, lưu giữ những tư liệu, kỷ vật thiêng liêng về cựu chiến binh - nhà giáo Nguyễn Tử Lan cùng đồng đội - những người đã tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ ngay từ những ngày đầu, và góp phần không nhỏ làm nên chiến thắng vĩ đại của dân tộc.

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, đình thần Thoại Ngọc Hầu vẫn giữ nguyên nét cổ kính, uy nghiêm và trở thành “linh hồn” của vùng đất Thoại Sơn. Năm 1990, Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận bia Thoại Sơn là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Một người lặng lẽ sống và viết

Một người lặng lẽ sống và viết

Văn chương Quách Liêu cũng giống như tính cách con người anh: không ồn ào, không phô trương, chỉ lặng lẽ cảm thông và chia sẻ với số phận của những con người bình dị.

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

Trong “Truyện Kiều”, đoạn tả Mã Giám Sinh trên đường đưa Kiều đi, có “độc thoại nội tâm” rất hay: “Về đây nước trước bẻ hoa/ Vương tôn, quý khách, ắt là đua nhau/ Hẳn ba trăm lạng kém đâu/ Cũng đà vừa vốn, còn sau thì lời/ Miếng ngon kề đến tận nơi/ Vốn nhà cũng tiếc, của trời cũng tham/ Đào tiên đã bén tay phàm/ Thì vin cành quýt cho cam sự đời”. Đây là “âm mưu” của Mã Giám Sinh sau khi mua Kiều “ba trăm lạng”.

Giá trị của hòa bình

Giá trị của hòa bình

Ngày ấy mẹ tôi tầm sáu tuổi, chưa biết chữ và sống dưới những tiếng nổ inh tai. Những tiếng nổ từ mấy loại vũ khí chiến tranh - thứ mà thời của chúng tôi ít khi chứng kiến. Mẹ kể, bầu trời dạo đó toàn bóng khói. Những làn khói từ thuốc súng, từ đạn bom, từ mấy ngôi nhà cháy trụi sau trận càn đột ngột.

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Bởi khí hậu nóng ẩm, thuận lợi cho loài mối phát triển – một đe doạ với sự đục phá nhà cửa, đồ dùng,… nên con mối không được thiện cảm trong văn hóa Việt. Nó thường bò vào ngụ ngôn, không được làm “nhân vật”, chỉ là cái cớ để cốt truyện phát triển.

Nghệ thuật tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Nghệ thuật tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Giữa nhịp sống gấp gáp của thời đại số, con người khỏe hơn về thể chất nhưng lại mong manh hơn về tinh thần. Khi y học chăm lo tuổi thọ sinh học, câu hỏi đặt ra là: ai nuôi dưỡng đời sống nội tâm? Trong bối cảnh ấy, nghệ thuật tạo hình không còn chỉ là lĩnh vực của cái đẹp, mà trở thành một phương thức chữa lành âm thầm nhưng bền bỉ.

Xuôi dòng An Sơn, phải lòng Lái Thiêu

Xuôi dòng An Sơn, phải lòng Lái Thiêu

Tôi ngồi bên dòng An Sơn một chiều tháng tư nghe hoàng hôn võ vàng sóng nước. Dòng An Sơn là một nhánh rẽ của con sông Sài Gòn chảy qua Lái Thiêu. Mười năm gá thân vào đất này, tôi thấy Lái Thiêu có quá nhiều câu chuyện để kể.

Hào khí Chu Hưng

Hào khí Chu Hưng

Hạ Hòa (Phú Thọ) vốn là vùng đất địa linh, sơn thủy hữu tình, nơi có Chiến khu 10 và thủ đô văn nghệ trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong đời sống văn hóa, tinh thần của vùng đất này, đền Chu Hưng là công trình tín ngưỡng tâm linh có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ; là điểm nhấn quan trọng trong tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương nói chung và văn hóa tâm linh của vùng đất Hạ Hòa nói riêng.

Không có gì hai lần Wislawa Szymborska

Không có gì hai lần Wislawa Szymborska

Không có gì xảy ra hai lần phản ánh đúng thực tế cuộc sống. Mỗi người chúng ta đều nằm trong quy luật vật đổi sao dời, mỗi người chỉ sống có một lần và chỉ có vậy, số phận con người không lập lại.

“Lao xao Yên Phụ tiếng hò gọi nhau...”

“Lao xao Yên Phụ tiếng hò gọi nhau...”

Đường Yên Phụ (Hà Nội) chạy dọc theo sông Hồng. Đây nguyên là một đoạn đê cổ, và một phần được sử dụng làm đường Yên Phụ. Đường dài khoảng gần 1,5 km, bắt đầu từ ô Yên Phụ (đầu dốc đường Thanh Niên) chạy cắt qua các phố Cửa Bắc, Hàng Bún, Hàng Than, Hòe Nhai và kết thúc tại phố Hàng Đậu (gần đầu cầu Long Biên). Từ xưa, tên gốc là Yên Hoa. Năm 1841, vì kỵ húy mẹ vua Thiệu Trị là Hồ Thị Hoa, nên đổi thành Yên Phụ.    

"Tung hoả mù" - trong đời sống, văn chương!

"Tung hoả mù" - trong đời sống, văn chương!

Theo nghĩa đen, "tung hỏa mù" là tung ra khói lửa khiến đối phương mất phương hướng, khó phát hiện được mục tiêu. Ban đầu được dùng phổ biến trong quân sự, như là một mưu kế để che giấu quân đội rút lui, di chuyển… Cách này rất thường gặp trong binh pháp cổ Trung Hoa.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Hải: Người giữ hồn quan họ

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Hải: Người giữ hồn quan họ

Thật không ngờ, trong đời sống văn hóa đương đại gấp gáp và bận rộn, đôi khi người ta chỉ lướt qua những giá trị truyền thống thì vẫn có những người lặng lẽ dành tâm sức và cả cuộc đời của mình để bảo tồn những giá trị văn hóa quý báu. Tôi vô tình có cuộc gặp gỡ quý giá với ông Nguyễn Trọng Hải, là người cung cấp nhiều tư liệu quý cho Thư viện điện tử Quan họ Bắc Ninh.

Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Thơ khiến cho cuộc đời đáng sống hơn

Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Thơ khiến cho cuộc đời đáng sống hơn

Giữa nhịp sống nhiều đổi thay, Lê Hồng Thiện vẫn lặng lẽ đi qua tuổi 85 bằng một tâm thế đáng ngưỡng mộ: lạc quan, yêu đời và bền bỉ sáng tạo. Thời gian dường như không làm cạn đi nguồn cảm xúc trong ông, trái lại càng lắng sâu, càng nồng cháy.

Huyền thoại Trung đội Mai Quốc Ca

Huyền thoại Trung đội Mai Quốc Ca

Tháng Tư, đứng bên bờ sông Thạch Hãn nhìn dòng nước lặng trôi, khó ai hình dung nơi đây từng là ranh giới của sự sống và cái chết. Năm 1972, dòng sông ấy chứng kiến một trong những cuộc chiến khốc liệt nhất của chiến tranh Việt Nam, khi đất trời bị xé nát bởi bom đạn, còn con người bừng lên như những ngọn lửa.

Ngọn gió rừng vẫn thổi nơi suối nguồn

Ngọn gió rừng vẫn thổi nơi suối nguồn

Có một vùng quê trung du yên bình nơi Chiến khu 10 xưa đã đi vào thế giới nghệ thuật, lấp lánh, ấm áp những trang thơ, nhật ký và lắng đọng những ân tình sâu nặng đối với nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Nơi đây, ông cất tiếng khóc chào đời và trở thành ngọn nguồn gieo mầm cho cảm hứng nghệ thuật. Vùng quê ấy đã trở thành “địa chỉ tâm hồn”, làm nên “suối nguồn” trong mát cho những tác phẩm để đời của nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ.

Tiếng hồn dân dã bên bờ Kiến Giang

Tiếng hồn dân dã bên bờ Kiến Giang

Giữa dải đất miền Trung nắng gió, Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) từ lâu được biết đến như cái nôi của những câu hò mộc mạc mà thấm đẫm tình người. Trong đó, Hò khoan Lệ Thủy với nhịp chèo khoan thai, với tiếng đáp tình tứ giữa đôi bờ sông Kiến Giang đã trở thành linh hồn của một vùng đất.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - đứng trên hai mặt của tình yêu

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - đứng trên hai mặt của tình yêu

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã mang đến cho chúng ta những bản tình ca thổn thức, nhưng ông không bao giờ có được hạnh phúc lứa đôi trọn vẹn. Nhiều bóng hồng lặng lẽ xuất hiện trong đời nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã để lại những giai điệu xao xuyến khôn nguôi.

Hai con ngựa "lạ đời" trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan!

Hai con ngựa "lạ đời" trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan!

Nhà văn lớn Nguyễn Công Hoan (1903 - 1977) để lại một gia tài tác phẩm văn học đồ sộ, với hơn 200 truyện ngắn, 30 truyện dài và nhiều tiểu luận văn học. Tài năng và phong cách của ông thể hiện chủ yếu ở thể truyện ngắn.