Vai trò bí ẩn của CIA trong vụ bắt cóc Nelson Mandela

Nelson Mandela là tổng thống da màu đầu tiên của Nam Phi, một thủ lĩnh chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc apartheid, và là chủ nhân giải Nobel Hòa bình. Ông đã sống 27 năm trong tù sau khi bị bắt vào đầu những năm 1960. Suốt hàng chục năm qua, người ta đồn đoán Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã đóng một vai trò quan trọng trong vụ bắt giữ ông Mandela. Giờ đây, những đồn đoán đó đã có người xác nhận.

Tờ Sunday Times của Anh dẫn lời cựu đặc vụ CIA Donald Rickard nói rằng chính ông là người đã báo tin cho chính quyền apartheid ở Nam Phi về nơi ông Mandela có mặt để họ bắt ông này năm 1962. Ông Rickard đưa ra tuyên bố trên trong một lần trả lời phỏng vấn John Irvin, đạo diễn một bộ phim tài liệu mới về thời gian ông Mandela còn là một thành phần chống đối chính quyền apartheid. Mặc dù về mặt chính thức, ông Rickard không thuộc CIA nhưng ông này là một đặc vụ làm việc cho CIA khi sống ở Nam Phi với tư cách là một nhà ngoại giao.

Ông Mandela năm 1994.
Ông Mandela năm 1994.

Ông Rickard nghỉ hưu ở CIA năm 1978 và sống phần đời còn lại ở một khu vực hẻo lánh tại bang Colorado. Cách đây ba năm, một nhà nghiên cứu bộ phim "Mandela's Gun" (Khẩu súng của Mandela) của ông Irvin đã tìm ra ông Rickard. Khi ông Irvin tới thăm ông Rickard hồi tháng 3-2016, cựu điệp viên này đã chia sẻ cởi mở về vai trò của mình trong vụ bắt ông Mandela.

Ông Rickard kể: "Tôi phát hiện ra thời điểm ông Mandela sẽ tới và tới bằng cách nào… Đó là lúc tôi tham gia vào và đó là nơi ông Mandela bị bắt". Ông Rickard đánh giá ông Mandela là "người cộng sản nguy hiểm nhất thế giới ngoài Liên Xô" tại thời điểm bị bắt, rằng ông Mandela "hoàn toàn do Liên Xô kiểm soát" và chuẩn bị "kích động cộng đồng Ấn Độ ở Natal tham gia phong trào phản kháng rầm rộ chống chế độ apartheid, dọn đường cho người Nga can thiệp”.

Do đó, ông Rickard cũng đề xuất chính quyền Mỹ coi ông Mandela là một mục tiêu để đề phòng Liên Xô và Mỹ sẽ dấn vào một xung đột lớn hơn nếu Nam Phi rơi vào nội chiến. Ông Rickard tỏ ra không hối tiếc: "Chúng tôi đang mấp mé tới khả năng đó và điều này phải được ngăn chặn, có nghĩa là ông Mandela phải bị ngăn chặn. Và tôi đã đặt dấu chấm hết cho chuyện đó". CIA chưa bình luận gì về những lời ông Rickard đưa ra và ông Rickard đã chết sau khi trả lời phỏng vấn đạo diễn Irvin hai tuần.

Ông Rickard - người báo tin cho chính quyền Apartheid Nam Phi bắt ông Mandela.
Ông Rickard - người báo tin cho chính quyền Apartheid Nam Phi bắt ông Mandela.

Thực ra, từ lâu dư luận đã đồn đoán về sự dính líu của CIA trong vụ bắt giữ ông Mandela. Năm 1990, theo tờ Atlanta Journal-Constitution, một người được cho là nhân viên tình báo Mỹ nói rằng một nguồn tin ăn tiền của CIA nằm trong số những người thân cận với ông Mandela đã cung cấp cho CIA thông tin về vị trí của ông Mandela. Động thái này gây lo ngại trong giới ngoại giao Mỹ. Theo quy định, Bộ Ngoại giao Mỹ yêu cầu phải xin phép nếu muốn nhằm vào những người bất đồng chính kiến Nam Phi.

Về sau, báo chí Nam Phi không thống nhất ở điểm liệu thông tin dẫn tới vụ bắt ông Mandela là do một đặc vụ CIA hay là một nhà ngoại giao Mỹ cấp thấp cung cấp. Lúc đó, ông Rickard đã bị báo chí coi là nhà ngoại giao đó nhưng ông này bác bỏ khi trả lời phỏng vấn tờ Wall Street Journal năm 2012.

Sau khi ra tù năm 1990, ông Mandela đã trở thành biểu tượng thế giới không chỉ vì cam kết với phong trào chống chủ nghĩa apartheid mà còn nhờ quan điểm hòa giải dân tộc sau thời apartheid. Thời điểm bị bắt, ông lãnh đạo một cánh vũ trang của đảng ANC tên là Umkhonto-we-Sizwe và đã hỗ trợ thúc đẩy phong trào đấu tranh vũ trang. Đối với ông Mandela, vũ trang bạo lực là biện pháp có thể chấp nhận khi mà mọi lựa chọn khác đều đã thất bại.

Cánh vũ trang này tháng 12-1961 quyết định chấm dứt chính sách phi bạo lực của ANC và bắt đầu đấu tranh vũ trang. Sau đó, ông Mandela bị đưa ra khỏi Nam Phi tháng 1-1961 nhưng bí mật quay trở lại tháng 6 năm đó. Lúc bấy giờ, ông Mandela là người bị truy nã gắt gao nhất Nam Phi.

Đến tháng 8-1961, ông Mandela tới Durban cùng một người bạn cũ. Vào đêm thứ 7 ngày 4-8, ông tham dự một bữa tiệc tối ở Durban với hơn chục cộng sự lâu năm thuộc chi nhánh Durban của đảng ANC. Ngày hôm sau, ông rời Durban trong bộ đồng phục của một lái xe, ngồi ghế sau ôtô do một cộng sự da trắng lái. Đột nhiên, xe bị chặn lại ở một chốt kiểm soát của cảnh sát gần Howick Falls ở tỉnh Natal, cách Durban 128km. Rõ ràng ông Rickard đã có tay trong ở ANC và đã cung cấp cho cảnh sát chi tiết về hành trình từ Durban về Johannesburg của ông Mandela.

Đảng ANC đã được không chỉ Liên Xô mà còn các đối thủ của thế giới phương Tây hỗ trợ như Cuba và Libya. Trong thời Chiến tranh Lạnh, Mỹ đã coi chính phủ apartheid Nam Phi là đồng minh chống chủ nghĩa cộng sản. Tổng thống Mỹ Ronald Reagan khi đó  từng gọi đây là điều cần thiết để giải phóng thế giới. Mãi sau này, Chính phủ Mỹ vẫn liệt ông Mandela vào danh sách theo dõi khủng bố tới tận năm 2008. Ông Mandela trở thành Tổng thống Nam Phi năm 1994, rời bỏ chính trường năm 1999 khi 80 tuổi và qua đời năm 2013.

Về phía Nam Phi, đảng cầm quyền đã phản ứng giận dữ với tuyên bố của ông Rickard. Phát ngôn viên của đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) Zizi Kodwa nói: "Tiết lộ này xác nhận điều mà chúng tôi luôn luôn biết rõ, rằng họ đang chống lại chúng tôi, thậm chí cả bây giờ". Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là bản thân ông Mandela lại không mảy may nghi ngờ rằng CIA có dính líu đến vụ bắt giữ mình.

Trong cuốn tự truyện "Long Walk to Freedom", ông Mandela đã nói rằng ông không có bằng chứng nào để chứng minh tin đồn nhân viên lãnh sự quán Mỹ có liên hệ với CIA báo tin cho chính quyền Nam Phi bắt ông.

Nhật Minh (tổng hợp)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.