Vai trò bí ẩn của CIA trong vụ bắt cóc Nelson Mandela

Nelson Mandela là tổng thống da màu đầu tiên của Nam Phi, một thủ lĩnh chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc apartheid, và là chủ nhân giải Nobel Hòa bình. Ông đã sống 27 năm trong tù sau khi bị bắt vào đầu những năm 1960. Suốt hàng chục năm qua, người ta đồn đoán Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã đóng một vai trò quan trọng trong vụ bắt giữ ông Mandela. Giờ đây, những đồn đoán đó đã có người xác nhận.

Tờ Sunday Times của Anh dẫn lời cựu đặc vụ CIA Donald Rickard nói rằng chính ông là người đã báo tin cho chính quyền apartheid ở Nam Phi về nơi ông Mandela có mặt để họ bắt ông này năm 1962. Ông Rickard đưa ra tuyên bố trên trong một lần trả lời phỏng vấn John Irvin, đạo diễn một bộ phim tài liệu mới về thời gian ông Mandela còn là một thành phần chống đối chính quyền apartheid. Mặc dù về mặt chính thức, ông Rickard không thuộc CIA nhưng ông này là một đặc vụ làm việc cho CIA khi sống ở Nam Phi với tư cách là một nhà ngoại giao.

Ông Mandela năm 1994.
Ông Mandela năm 1994.

Ông Rickard nghỉ hưu ở CIA năm 1978 và sống phần đời còn lại ở một khu vực hẻo lánh tại bang Colorado. Cách đây ba năm, một nhà nghiên cứu bộ phim "Mandela's Gun" (Khẩu súng của Mandela) của ông Irvin đã tìm ra ông Rickard. Khi ông Irvin tới thăm ông Rickard hồi tháng 3-2016, cựu điệp viên này đã chia sẻ cởi mở về vai trò của mình trong vụ bắt ông Mandela.

Ông Rickard kể: "Tôi phát hiện ra thời điểm ông Mandela sẽ tới và tới bằng cách nào… Đó là lúc tôi tham gia vào và đó là nơi ông Mandela bị bắt". Ông Rickard đánh giá ông Mandela là "người cộng sản nguy hiểm nhất thế giới ngoài Liên Xô" tại thời điểm bị bắt, rằng ông Mandela "hoàn toàn do Liên Xô kiểm soát" và chuẩn bị "kích động cộng đồng Ấn Độ ở Natal tham gia phong trào phản kháng rầm rộ chống chế độ apartheid, dọn đường cho người Nga can thiệp”.

Do đó, ông Rickard cũng đề xuất chính quyền Mỹ coi ông Mandela là một mục tiêu để đề phòng Liên Xô và Mỹ sẽ dấn vào một xung đột lớn hơn nếu Nam Phi rơi vào nội chiến. Ông Rickard tỏ ra không hối tiếc: "Chúng tôi đang mấp mé tới khả năng đó và điều này phải được ngăn chặn, có nghĩa là ông Mandela phải bị ngăn chặn. Và tôi đã đặt dấu chấm hết cho chuyện đó". CIA chưa bình luận gì về những lời ông Rickard đưa ra và ông Rickard đã chết sau khi trả lời phỏng vấn đạo diễn Irvin hai tuần.

Ông Rickard - người báo tin cho chính quyền Apartheid Nam Phi bắt ông Mandela.
Ông Rickard - người báo tin cho chính quyền Apartheid Nam Phi bắt ông Mandela.

Thực ra, từ lâu dư luận đã đồn đoán về sự dính líu của CIA trong vụ bắt giữ ông Mandela. Năm 1990, theo tờ Atlanta Journal-Constitution, một người được cho là nhân viên tình báo Mỹ nói rằng một nguồn tin ăn tiền của CIA nằm trong số những người thân cận với ông Mandela đã cung cấp cho CIA thông tin về vị trí của ông Mandela. Động thái này gây lo ngại trong giới ngoại giao Mỹ. Theo quy định, Bộ Ngoại giao Mỹ yêu cầu phải xin phép nếu muốn nhằm vào những người bất đồng chính kiến Nam Phi.

Về sau, báo chí Nam Phi không thống nhất ở điểm liệu thông tin dẫn tới vụ bắt ông Mandela là do một đặc vụ CIA hay là một nhà ngoại giao Mỹ cấp thấp cung cấp. Lúc đó, ông Rickard đã bị báo chí coi là nhà ngoại giao đó nhưng ông này bác bỏ khi trả lời phỏng vấn tờ Wall Street Journal năm 2012.

Sau khi ra tù năm 1990, ông Mandela đã trở thành biểu tượng thế giới không chỉ vì cam kết với phong trào chống chủ nghĩa apartheid mà còn nhờ quan điểm hòa giải dân tộc sau thời apartheid. Thời điểm bị bắt, ông lãnh đạo một cánh vũ trang của đảng ANC tên là Umkhonto-we-Sizwe và đã hỗ trợ thúc đẩy phong trào đấu tranh vũ trang. Đối với ông Mandela, vũ trang bạo lực là biện pháp có thể chấp nhận khi mà mọi lựa chọn khác đều đã thất bại.

Cánh vũ trang này tháng 12-1961 quyết định chấm dứt chính sách phi bạo lực của ANC và bắt đầu đấu tranh vũ trang. Sau đó, ông Mandela bị đưa ra khỏi Nam Phi tháng 1-1961 nhưng bí mật quay trở lại tháng 6 năm đó. Lúc bấy giờ, ông Mandela là người bị truy nã gắt gao nhất Nam Phi.

Đến tháng 8-1961, ông Mandela tới Durban cùng một người bạn cũ. Vào đêm thứ 7 ngày 4-8, ông tham dự một bữa tiệc tối ở Durban với hơn chục cộng sự lâu năm thuộc chi nhánh Durban của đảng ANC. Ngày hôm sau, ông rời Durban trong bộ đồng phục của một lái xe, ngồi ghế sau ôtô do một cộng sự da trắng lái. Đột nhiên, xe bị chặn lại ở một chốt kiểm soát của cảnh sát gần Howick Falls ở tỉnh Natal, cách Durban 128km. Rõ ràng ông Rickard đã có tay trong ở ANC và đã cung cấp cho cảnh sát chi tiết về hành trình từ Durban về Johannesburg của ông Mandela.

Đảng ANC đã được không chỉ Liên Xô mà còn các đối thủ của thế giới phương Tây hỗ trợ như Cuba và Libya. Trong thời Chiến tranh Lạnh, Mỹ đã coi chính phủ apartheid Nam Phi là đồng minh chống chủ nghĩa cộng sản. Tổng thống Mỹ Ronald Reagan khi đó  từng gọi đây là điều cần thiết để giải phóng thế giới. Mãi sau này, Chính phủ Mỹ vẫn liệt ông Mandela vào danh sách theo dõi khủng bố tới tận năm 2008. Ông Mandela trở thành Tổng thống Nam Phi năm 1994, rời bỏ chính trường năm 1999 khi 80 tuổi và qua đời năm 2013.

Về phía Nam Phi, đảng cầm quyền đã phản ứng giận dữ với tuyên bố của ông Rickard. Phát ngôn viên của đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) Zizi Kodwa nói: "Tiết lộ này xác nhận điều mà chúng tôi luôn luôn biết rõ, rằng họ đang chống lại chúng tôi, thậm chí cả bây giờ". Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là bản thân ông Mandela lại không mảy may nghi ngờ rằng CIA có dính líu đến vụ bắt giữ mình.

Trong cuốn tự truyện "Long Walk to Freedom", ông Mandela đã nói rằng ông không có bằng chứng nào để chứng minh tin đồn nhân viên lãnh sự quán Mỹ có liên hệ với CIA báo tin cho chính quyền Nam Phi bắt ông.

Nhật Minh (tổng hợp)

Các tin khác

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Mùa hè năm 1950, tại vĩ tuyến 38, đường phân giới giữa hai miền Triều Tiên được thiết lập sau Thế chiến II bất ngờ bùng phát cuộc khủng hoảng chiến lược. Những rạn nứt của trật tự hậu chiến tại Đông Bắc Á hiện rõ, buộc nước Mỹ phải đối diện với thách thức quyền lực của thời Chiến tranh lạnh.

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Ngày 19/6, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã ký quyết định tước Huân chương Đại bàng Trắng trao tặng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky năm 2023. Đáp lại, ông Zelensky cùng nhiều cựu tổng thống và thành viên chính phủ Ukraine đã gửi trả các huân chương do Ba Lan trao tặng. Xin trân trọng giới thiệu bài trả lời phỏng vấn của Giáo sư Lukasz Tomasz Sroka, chuyên gia về lịch sử Trung và Đông Âu, trên tờ DW, về nguyên nhân căng thẳng giữa Ba Lan - Ukraine.

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Không còn bó hẹp trong hệ thống hồ sơ chính thức, thông tin mật ngày nay có thể hiện diện ngay trong những ghi chép cá nhân tưởng như riêng tư. Vụ việc gần đây cho thấy, khi các “nhật ký công vụ” chứa nội dung nhạy cảm, việc lưu giữ, chia sẻ hoặc bảo quản không đúng quy định đều có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro rò rỉ thông tin.

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

Cuối thập niên 1950, khi Fidel Castro lên nắm quyền ở Cuba, Liên Xô vẫn thận trọng trong việc đánh giá chế độ mới vì hiểu biết còn hạn chế về ban lãnh đạo Cuba và lo ngại ảnh hưởng đến quan hệ với Mỹ. Tuy nhiên, sau Khủng hoảng Caribe đưa thế giới đến bờ vực chiến tranh hạt nhân, Liên Xô nhận ra những hạn chế trong hoạt động tình báo đối với Mỹ. Từ đó, GRU chuyển hướng tăng cường triển khai các lực lượng và phương tiện tình báo vô tuyến điện tử ở Cuba.

Thất bại của những “khung trời hẹp”

Thất bại của những “khung trời hẹp”

9 năm tiêu tốn khoảng 4 tỷ euro mà không một nguyên mẫu nào được chế tạo. Đó là tổng kết của chương trình máy bay chiến đấu thế hệ mới FCAS - dự án quốc phòng tham vọng nhất trong lịch sử châu Âu - khi Pháp và Đức chính thức tuyên bố khai tử nó ngày 8/6/2026. Vì sao siêu dự án này đổ vỡ?

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Bản án đối với Ahmad Abouammo được điều chỉnh một phần về mặt pháp lý. Tuy nhiên, các cáo buộc cốt lõi liên quan đến việc thu thập và chuyển giao dữ liệu người dùng vẫn tiếp tục được duy trì.

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Năm 1946, một nhóm học sinh Liên Xô đã tặng Đại sứ Mỹ tại Liên Xô William Harriman bức phù điêu quốc huy Hoa Kỳ bằng gỗ, biểu tượng của tình hữu nghị giữa hai nước trong Thế chiến II. Được treo trong phòng làm việc của Đại sứ tại Moscow suốt 7 năm, món quà tưởng như vô hại này sau đó được phát hiện là “con ngựa thành Troy”, bên trong chứa một thiết bị nghe lén tinh vi do Liên Xô chế tạo.

Kế hoạch an ninh chưa từng có cho World Cup 2026 của người Mỹ

Kế hoạch an ninh chưa từng có cho World Cup 2026 của người Mỹ

Khi trái bóng Trionda chính thức lăn trên sân vào ngày 11/6/2026, World Cup lớn nhất trong lịch sử, trải dài trên 16 thành phố thuộc 3 quốc gia Bắc Mỹ, với 48 đội tuyển và 104 trận đấu đã chính thức khai mạc. Với tư cách là quốc gia chủ nhà chính đăng cai tới 78 trận đấu, nước Mỹ đã chuẩn bị một kế hoạch an ninh lớn chưa từng có để bảo vệ an toàn cho sự kiện lần này.

“Con mắt ma” của CIA trên bầu trời Liên Xô

“Con mắt ma” của CIA trên bầu trời Liên Xô

Trong Chiến tranh lạnh, có những vũ khí không cần khai hỏa vẫn làm rung chuyển thế giới. U-2 là một trường hợp như vậy. Nó không mang bom, không tên lửa, không được thiết kế để giao chiến trên không. Thứ nguy hiểm nhất là máy ảnh, cảm biến và độ cao tưởng như ngoài tầm với của phòng không Liên Xô.

Đại tá tình báo trong vai giám đốc hãng phim

Đại tá tình báo trong vai giám đốc hãng phim

Với tiêu đề Lights, Camera, Covert Action (Ánh sáng, máy quay và hoạt động bí mật) đăng trên tạp chí Lưu trữ lịch sử tình báo (EHA) trực tuyến Nga, tác giả, Đại tá KGB Stanislav Lekarev đã kể về những năm tháng hoạt động bí mật của ông tại Vương quốc Anh dưới vai giám đốc điều hành hãng phim SovExportFilm những thập niên 70 thế kỷ trước.

Nga ngăn chặn chiến dịch nghe lén điện thoại lớn nhất của tình báo Phương Tây

Nga ngăn chặn chiến dịch nghe lén điện thoại lớn nhất của tình báo Phương Tây

Trong thế kỷ XXI, những bí mật của chúng ta liên tục bị săn lùng bằng các phương tiện điện tử. Vì vậy, yêu cầu thận trọng trong phát ngôn và chia sẻ thông tin ngày càng trở nên cấp thiết. Trao đổi với phóng viên Báo “Luận chứng tuần”, Đại tá Sergey Matveev, chuyên gia an ninh mạng từng công tác tại Cơ quan An ninh Liên bang Nga, đã chia sẻ một số ý kiến về những nguy cơ mà thời đại kỹ thuật số đang đặt ra. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

Lỗ hổng của nước Anh

Lỗ hổng của nước Anh

Hai lá đơn từ chức được gửi đi gần như đồng thời của hai bộ trưởng đứng đầu lực lượng quân đội Anh hôm 11/6/2026 vừa qua không chỉ bộc lộ những bất đồng trong chính phủ. Nghiêm trọng hơn, nó đã phơi bày một lỗ hổng an ninh nghiêm trọng đe dọa vị thế của Anh trên bản đồ thế giới.

Số phận người phụ nữ ám sát hụt Tổng thống Gerald Ford

Số phận người phụ nữ ám sát hụt Tổng thống Gerald Ford

Ngày 15/1/1976, bồi thẩm đoàn tại Tòa án Liên bang khu vực Bắc California đã kết án tù chung thân đối với Sara Moore. Bản án có thể được xem là quá nghiêm khắc, bởi vì Moore không giết ai, mà chỉ thực hiện một vụ ám sát bất thành. Tuy nhiên, mục tiêu của bà ta là Tổng thống Hoa Kỳ Gerald Ford.

Bí mật về tàu ngầm Mỹ đắt giá nhất Thế chiến II

Bí mật về tàu ngầm Mỹ đắt giá nhất Thế chiến II

Ngày 10/2/1942, tàu ngầm Mỹ US Trout (SS-202) đã đánh chìm hai tàu vận tải của Nhật Bản. Thoạt nhìn, điều này dường như chẳng có gì đặc biệt, bởi trong suốt cuộc chiến ở Thái Bình Dương, có hàng trăm cuộc tấn công tương tự. Tuy nhiên, cuộc tấn công lần này được thực hiện bởi một tàu ngầm đang chở trên khoang một kho báu trị giá hàng triệu USD.

60 con thuyền trong bóng tối và sai số chết người của tình báo Ottoman

60 con thuyền trong bóng tối và sai số chết người của tình báo Ottoman

Từ Công đồng Trent đến vùng biển Lepanto, tình báo Ottoman thế kỷ XVI từng len qua những lối mà châu Âu ít nghi ngờ nhất: áo giáo sĩ, thương nhân, hải tặc, người cải đạo, tù binh được thả. Nhưng một đế chế có thể thu được rất nhiều tin tức mà vẫn thua, nếu thông tin khi về đến trung tâm quyền lực bị che khuất bởi nỗi sợ nói thật.

Đằng sau vụ bắt giữ nhân sự quốc phòng tại Ba Lan

Đằng sau vụ bắt giữ nhân sự quốc phòng tại Ba Lan

Vụ bắt giữ một nhân sự trong lĩnh vực quốc phòng tại Ba Lan công bố hôm 30/5/2026 đang đặt ra những câu hỏi về mức độ an toàn của thông tin chiến lược, nhất là trong bối cảnh chuỗi cung ứng quân sự ngày càng trở nên nhạy cảm.

“Trạm rửa tiền” của Mafia trong vỏ bọc cửa hàng kem

“Trạm rửa tiền” của Mafia trong vỏ bọc cửa hàng kem

Giữa miền Tây nước Đức, một cửa hàng kem Ý trở thành tâm điểm của chiến dịch truy quét mafia lớn nhất châu Âu. Không phải vì những tiếng súng hay một vụ giết người công khai, mà vì một thứ tinh vi hơn nhiều: dòng tiền mua bán ma túy từ Nam Mỹ được hợp thức hóa qua những doanh nghiệp bề ngoài rất bình thường.

AI và cuộc chiến quyền kiểm soát

AI và cuộc chiến quyền kiểm soát

Một cuộc kiểm thử đối với chatbot AI đã làm dấy lên những lo ngại mới về nguy cơ công nghệ này có thể bị lợi dụng để tiếp cận và phổ biến các tri thức liên quan đến vũ khí sinh học.