Umberto Eco - “Nhà văn bác học”

Cả thế giới bàng hoàng khi hay tin nhà văn huyền thoại người Italia Umberto Eco (1932-2016), người được công chúng ngưỡng mộ tôn vinh qua danh hiệu “Nhà văn bác học” đã từ trần vào ngày 19-2 vừa qua, để lại niềm tiếc nuối khôn nguôi trong lòng bạn đọc năm châu. Chúng tôi muốn lưu ý độc giả rằng trong tiếng Italia “Eco” có nghĩa là “Tiếng vang”, “Tiếng vọng”, “Dư âm”, hay “Lời hiệu triệu”.

Sinh ngày 5-1-1932 tại thành phố Alessandria, miền Bắc Italia, trong một gia đình có cha mẹ đều là nhân viên ngành hỏa xa. Sau khi tốt nghiệp trung học, bất chấp lòng mong mỏi của gia đình muốn con trai trở thành luật sư, Umberto Eco lại theo ngành triết học. Umberto từng là thành viên của Tổ chức Thanh niên Công giáo, sau đó xin ra vì bất đồng với đường lối bảo thủ cố hữu của Tòa thánh Vatican. Tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Torino, U. Eco làm việc tại Đài Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Italia (RAI). Tuy đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm nghề nghiệp, nhưng Ban lãnh đạo RAI lại đánh giá: "U. Eco không hoàn thành công việc một cách xuất sắc", khiến ông bất mãn bỏ ngang rồi chuyển sang hành nghề sư phạm và viết sách từ đó.

Giáo sư Umberto Eco tại phòng làm việc Trường Đại học Tổng hợp Bologna.
Giáo sư Umberto Eco tại phòng làm việc Trường Đại học Tổng hợp Bologna.

Sau 30 năm tham gia giảng dạy ở bậc cao học, giáo sư U. Eco đã được tín nhiệm cử làm Trưởng Khoa Semiotica (Ký hiệu học) Trường đại học Tổng hợp Bologna. Eco đã từng nói: "Thực ra chỉ có độ 100 người trên hành tinh này là hiểu rõ những luận điểm của tôi". Nhiều chuyên gia tiên đoán cuộc sống ngắn ngủi của "cơn sốt semiotica" hiện nay; số khác thì cho rằng đó sẽ là ngành khoa học cơ bản trong tương lai. Semiotica là bộ môn khoa học về những hệ thống từ các ký hiệu - được khám phá ra trong ngôn ngữ, kiến trúc, âm nhạc v.v… nhằm mục đích phân tích và giải đáp các mã số sinh ra từ mọi hệ thống ký hiệu.

Chúng ta có thể cho rằng U. Eco là một nhà bác học kiểu mẫu vốn đóng khung trong cái "tháp ngà" của khoa học thuần túy và niềm đam mê lớn nhất trong ông là việc nghiên cứu châu Âu thời Trung cổ. Nhưng Eco đã tự nguyện đi ra khỏi "tháp" để xem xét nó bằng cách lật lại mọi vấn đề. Trước đây ông từng cho công bố một luận văn có tựa đề "Latratus", theo tiếng Latinh có nghĩa là "Tiếng chó sủa", đầy chất hài hước, trong đó Eco phân tích: "Tại sao, bằng cách nào và bao nhiêu lần chó đã sủa trong thời Trung cổ, và tiếng sủa có liên quan thế nào với giới khoa học thời ấy?". Chính kiến của U. Eco thiên về tả khuynh pha với một chút hài hước. Ông từng viết: "Vai trò của người công dân trong xã hội là biết phê phán giới chức quản lý, một dạng đối lập được vũ trang bởi tính hài hước - chí ít có thể hướng vào các uy tín lớn lao…".

Bìa cuốn tiểu thuyết bất hủ "Tên của đóa hồng" bản in lần đầu tiên.
Bìa cuốn tiểu thuyết bất hủ "Tên của đóa hồng" bản in lần đầu tiên.

Eco thường đi sâu nghiên cứu với mối quan hệ giữa xã hội và nền văn hóa phổ thông đại chúng. Trong nhiều năm liền ông luôn quan tâm đến cấu trúc của loài cá voi, hoặc là những nguyên nhân bạo lực trong giới cổ động viên bóng đá. Ông thường viết bài cho các báo cười,  tạp chí Playboy, chuyên san Disneyland, cho số chuyên đề của Bảo tàng Tượng sáp Madame Tussauds… Về người Mỹ đương đại, ông viết: "Họ thích nhìn hành động thực tế của mình qua một lăng kính siêu nhiên. Giới trí thức Mỹ cho đến bây giờ vẫn chưa nhận ra điều đó, bởi họ quá mực khuôn mẫu để có thể hòa đồng với quan niệm của công chúng".

Kể từ năm 1980, khi cuốn tiểu thuyết đầu tiên "Il nome della rosa" (Tên của đóa hồng) của ông phát hành, chỉ một thời gian ngắn sau tên tuổi của tác giả đã lan truyền khắp thế giới. Bí quyết của cây bút được tôn vinh danh hiệu "Nhà văn bác học" này là đã cho ra đời tác phẩm có khả năng chinh phục hoàn toàn mọi giới độc giả, mọi tầng lớp cũng như trình độ học vấn khác nhau. Cuốn tiểu thuyết bất hủ cũng được dịch ra gần 40 thứ tiếng, với hơn 10 triệu bản đã được bán ra trở thành một trong những đầu sách bán chạy nhất mọi thời. Bộ phim cùng tên của đạo diễn người Pháp Jean-Jacques Annaud cũng gặt hái được thành công rực rỡ. Và tất nhiên mối lưu tâm của độc giả toàn cầu với "Nhà văn bác học" ngày một tăng.

Còn U. Eco chấp nhận sự vinh quang của mình như thế nào? "Giờ đây tôi có thể mua tất cả mọi cuốn sách mà mình muốn - ông nói - Ngay cả các ấn phẩm hiếm nhất; và tôi cũng có thể đi bất cứ nơi đâu tùy thích". Còn các nhà phê bình thì cho rằng, cách viết của ông quá trừu tượng. Eco đáp lại: "Tất cả những điều tôi làm đều hướng tới một mục đích duy nhất là để hiểu được thứ cơ cấu, mà chúng ta đặt tên và ý niệm cho thế giới này".

U. Eco giải thích về nỗi đam mê thời Trung cổ trong ông: "Cội nguồn của châu Âu hiện đại chính là thời Trung cổ. Đó chính là lý do khiến chúng ta xem xét giai đoạn này đặc biệt hơn. Dù rằng lịch sử đã đi qua lâu rồi, chúng ta có thể cất giữ nó vào các kho lưu trữ… Nhưng cho tới giờ chúng ta vẫn sống trong những ngôi nhà của thời Trung cổ - theo cả nghĩa bóng lẫn nghĩa đen. Tất cả những vấn đề hiện nay đều phát sinh từ thời ấy: các quốc gia cùng quân đội của họ và cuộc đấu tranh giai cấp, hệ thống ngân hàng tân kỳ, các cơ sở cao học v.v… Với chúng ta, thời Trung cổ xa xưa ấy hầu như chưa kết thúc".

6 cuốn tiểu thuyết kế tiếp do ông viết, tất cả đều thuộc dạng bán chạy nhất ngay sau khi phát hành.

Tang lễ của Umberto Eco đã được cử hành tại tư gia ở thành phố Milano vào ngày 23-2 vừa qua. Thi hài ông được hỏa táng theo đúng ý nguyện của "Nhà văn bác học".

Quang Long (theo L'Unità)

Các tin khác

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.