Tung tin giả, lãnh hậu quả thật

Tin giả gây nhiễu loạn

Do ảnh hưởng bão số 3 và hoàn lưu sau bão, mưa lớn cộng với việc các hồ thủy điện ở phía thượng nguồn xả lũ khiến trên địa bàn nhiều xã miền tây của tỉnh Nghệ An xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất. Trong lúc chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân nơi đây đang nỗ lực khắc phục hậu quả mưa lũ, sớm ổn định cuộc sống thì chiều 27/7, thông tin lan truyền trên mạng xã hội về việc Thủy điện Bản Vẽ bị vỡ đã khiến hàng nghìn người dân hoảng loạn, bỏ chạy lên các khu vực cao để sơ tán. Người lớn bế trẻ nhỏ, nhiều người cao tuổi cũng được con cháu cõng trên lưng để “vượt lũ”.

“Những ngày qua chúng tôi đã quá mệt mỏi và ám ảnh với tình hình lũ lụt đang diễn ra tại địa phương. Đến khi nghe tin “vỡ đập thủy điện” thì ai nấy đều hoảng loạn. Tất cả hô nhau chạy nhanh còn kịp, chỉ cần “còn người là còn của”, một người dân xã Tương Dương chia sẻ.

Trước tình hình trên, Giám đốc Công an tỉnh Nghệ An đã chỉ đạo các lực lượng nhanh chóng xác minh làm rõ, xử lý nghiêm các trường hợp tung tin đồn thất thiệt gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự.

Quá trình xác minh, Phòng An ninh chính trị nội bộ Công an tỉnh Nghệ An làm rõ, vào lúc 17 giờ 30 chiều cùng ngày, tài khoản Facebook có tên “Lô Thanh S.” phát trực tiếp đoạn video với nội dung: “Nghe tin vỡ đập thủy điện Bản Vẽ, dân chạy toán loạn. Mong bình an”.

Ngay lập tức, Phòng An ninh chính trị nội bộ phối hợp Công an xã Tương Dương tiến hành triệu tập Lô Thanh S. (sinh năm 1998, trú xã Yên Thắng, tỉnh Nghệ An), chủ tài khoản Facebook “Lô Thanh S.” lên làm việc.

Tại cơ quan Công an, S. cho biết vào thời gian trên đang ở nhà người thân tại khối Hòa Nam (xã Tương Dương, tỉnh Nghệ An) thì nghe một số người hô hoán đập thủy điện bị vỡ. Không kiểm chứng thông tin, S. cầm điện thoại phát trực tiếp để thông tin cho mọi người cùng biết. Sau khi biết được thông tin đó là sai sự thật, S. đã chủ động gỡ bỏ bài viết trên trang cá nhân. Thông tin sai sự thật này đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý của bà con Tương Dương trong thời kỳ ngập lũ.

Mới đây, vào ngày 30/7, một phụ nữ đã đăng tải trên trang Facebook cá nhân với nội dung: “Sáng 29/7, cháu B, ngụ phường Bình Trưng đi làm trên đường Cao Thắng, TP.HCM thì mất liên lạc. Đến khoảng 13 giờ, B gọi về nhà qua kết nối mạng, cho biết đang bị giữ tại một đồn biên phòng phía Campuchia, không có giấy tờ tùy thân và trong tình trạng hoảng loạn. B nói mình bị đưa qua biên giới trái phép, sau đó trốn thoát và được hai người bản địa giúp đỡ đến gần cửa khẩu. Đến chiều cùng ngày, ba của cháu B có liên lạc chị N để nhờ người giúp đỡ. Sau đó người phụ nữ và gia đình đến công an phường trình báo sự việc. Gia đình lập tức trình báo công an, đồng thời lên đường đến cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh) để phối hợp giải cứu.

Nhờ sự hỗ trợ kịp thời của cộng đồng mạng và bộ đội biên phòng, B đã được đưa về trạm kiểm soát phía Việt Nam vào chiều cùng ngày, trong trạng thái mệt mỏi, đói lả, điện thoại hết pin nhưng an toàn.

Theo bài viết chị N đăng tải, thì nguyên nhân khiến cháu B sang Campuchia là do đã uống một chai nước sâm.

Tuy nhiên, sau khi thông tin được đăng tải và lan truyền chóng mặt, một lãnh đạo thuộc Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh đã khẳng định với báo chí: Qua xác minh, không có trường hợp nào như thông tin mà Facebook đã đăng tải. Thậm chí, xác minh tại khu vực trên đường Cao Thắng, nơi mà bài viết trên Facebook đề cập là đã xảy ra chuyện “B đã mua chai nước sâm rồi bất tỉnh”, thì người dân khu vực cho biết chưa từng nghe nói về thông tin này.

Được biết, sau này bản thân chị N đã thừa nhận, thông tin đăng tải trên Facebook cũng chỉ được nghe kể qua lời cháu B chứ chưa hề kiểm chứng. Theo chị N chia sẻ, mục đích đăng bài của chị N chỉ muốn cảnh báo mọi người cảnh giác và mong cơ quan chức năng vào cuộc.

Có thể với nhiều người, việc đăng thông tin sai sự thật chỉ là việc làm bộc phát, thiếu hiểu biết nhưng bên cạnh đó thì có không ít người cố tình đăng thông tin sai lệch để định hướng dư luận, tạo “Drama” để nhiều người quan tâm, tăng lượng tương tác, mục đích để kinh doanh, trục lợi.

Mới đây, Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an tỉnh Nghệ An đã ra quyết định xử phạt một trường hợp đăng tải thông tin giả mạo, sai sự thật trên mạng xã hội. Trước đó qua công tác nắm tình hình, Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an Nghệ An phát hiện tài khoản TikTok “P.T.C” đăng tải hình ảnh, thông tin giả mạo được cho là phát biểu của Đại biểu Quốc hội Trương Trọng Nghĩa, đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh khóa XV. Nội dung bài phát biểu đề cập đến sự bất công trong việc chi trả tiền lương của các ngành nghề. Sau khi đăng tải, bài viết này đã thu hút hơn 11.100 lượt thích, gần 4.000 lượt bình luận. Lực lượng Công an xác định đây là hành vi giả mạo, sai sự thật gây ảnh hưởng, xúc phạm đến hình ảnh, danh dự, uy tín của cá nhân đại biểu Quốc hội, tạo dư luận trái chiều, phức tạp, gây mất ANTT.

Phòng An ninh chính trị nội bộ đã nhanh chóng xác minh chủ tài khoản TikTok để tiến hành xử lý theo quy định. Tại cơ quan Công an, chủ tài khoản TikTok “P.T.C” là ông H.T.B. (41 tuổi, trú tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An) khai báo qua nghe thông tin thời sự, thấy hình ảnh của đại biểu Quốc hội Trương Trọng Nghĩa tại nghị trường Quốc hội nên đã lấy hình ảnh của đại biểu này rồi tự biên soạn nội dung và chèn vào khiến độc giả tin rằng đây là phát biểu của đại biểu này rồi đăng tải lên mạng xã hội. Ông B. cho biết việc làm này nhằm tạo diễn đàn, tranh luận trên mạng xã hội để tăng tương tác cho tài khoản cá nhân, phục vụ bán hàng.

Mạng xã hội không phải là “vùng trắng” pháp lý

Có thể thấy, sự phát triển của mạng xã hội mang đến cơ hội chia sẻ, tiếp cận thông tin nhanh chóng và tiện lợi. Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích tích cực, môi trường mạng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là vấn đề lan truyền thông tin sai sự thật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Nhằm kiểm soát hành vi này, hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành đã quy định rõ các chế tài xử phạt ở cả mức hành chính, dân sự và hình sự.

Nói về vấn đề này, luật Sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám đốc Công Ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư T.P Hà Nội) cho biết, theo quy định tại Điều 101 Nghị định số 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP), người thực hiện hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin bịa đặt, sai sự thật, xuyên tạc, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của cá nhân hoặc uy tín của tổ chức, cơ quan nhà nước trên mạng xã hội có thể bị xử phạt hành chính từ 10 đến 20 triệu đồng. Nếu hành vi này gây ảnh hưởng xấu đến dư luận xã hội hoặc làm gián đoạn hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, mức phạt có thể lên đến 30 triệu đồng.

“Bên cạnh việc bị xử phạt bằng tiền, cá nhân vi phạm còn có thể bị buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả như gỡ bỏ nội dung vi phạm, cải chính công khai và xin lỗi bên bị ảnh hưởng. Đây là những biện pháp nhằm hạn chế tác động tiêu cực của thông tin sai lệch, đồng thời góp phần giáo dục, răn đe người sử dụng mạng xã hội”, luật sư Tuấn cho biết thêm.

Khi hành vi lan truyền thông tin sai sự thật vượt qua ngưỡng của vi phạm hành chính, gây hậu quả nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu cấu thành tội phạm, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này đặc biệt đúng trong những trường hợp hành vi gây hoang mang dư luận, cản trở hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc làm tổn hại nghiêm trọng đến danh dự, uy tín của tổ chức, cá nhân.

Ở góc độ này, luật sư Tuấn cho rằng, theo Điều 288 Bộ luật Hình sự 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017), người đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông có thể bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Trường hợp phạm tội có tổ chức, tái phạm nguy hiểm hoặc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, mức phạt tù có thể lên đến 7 năm.

Ngoài ra, Điều 331 Bộ luật Hình sự quy định hành vi lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có thể bị xử phạt tù từ 6 tháng đến 7 năm. Hành vi như vậy, nếu được thực hiện trên mạng xã hội, càng dễ lan rộng, gây hậu quả lớn hơn trong cộng đồng.

Bên cạnh xử phạt hành chính và truy cứu hình sự, người lan truyền thông tin sai lệch còn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự. Cụ thể, nếu hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin không đúng sự thật gây thiệt hại về vật chất hoặc tinh thần cho người khác, người vi phạm có thể bị buộc bồi thường theo quy định tại Điều 584 và Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015.

Thiệt hại có thể bao gồm: mất thu nhập, tổn thất uy tín, danh dự, nhân phẩm, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần hoặc thiệt hại do mất cơ hội kinh doanh… Ngoài việc bồi thường, người vi phạm có thể phải xin lỗi công khai, cải chính thông tin nhằm khắc phục hậu quả mà hành vi của mình đã gây ra.

Không phải mọi hành vi đăng tải thông tin sai sự thật trên mạng xã hội đều bị xử lý hình sự. Việc truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ được đặt ra khi hội tụ đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm theo luật định. Các yếu tố này bao gồm: Hành vi khách quan: Là việc cố ý đưa thông tin sai sự thật, bịa đặt, vu khống hoặc xúc phạm người khác thông qua nền tảng mạng xã hội. Nếu hành vi này dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, như gây rối loạn trật tự, ảnh hưởng đến an ninh xã hội, danh dự, tài sản… thì có thể bị xử lý hình sự.

Mức độ lan truyền: Sự lan rộng của thông tin, số lượng người tiếp cận, tương tác, chia sẻ là yếu tố phản ánh mức độ nguy hiểm. Thông tin sai sự thật được phát tán rộng rãi có thể làm gia tăng mức độ ảnh hưởng tiêu cực. Những thiệt hại cụ thể về tinh thần, vật chất, danh dự, nhân phẩm hoặc sự ổn định của tổ chức, cộng đồng là cơ sở để đánh giá mức độ nghiêm trọng của hành vi. Nếu hành vi xuất phát từ động cơ trả thù, bôi nhọ, xúc phạm hoặc trục lợi như nhằm tăng tương tác, kiếm tiền từ quảng cáo - sẽ bị xử lý nghiêm khắc hơn. Những hành vi có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp hoặc cố tình che giấu danh tính cũng là tình tiết tăng nặng. Người thực hiện hành vi phải từ đủ 16 tuổi (hoặc 14 tuổi đối với tội phạm nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng), có năng lực nhận thức và chịu trách nhiệm hình sự.

Không chỉ người dùng cá nhân, các nền tảng mạng xã hội cũng có thể bị xem xét trách nhiệm pháp lý nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kiểm duyệt, ngăn chặn thông tin sai sự thật. Theo Điều 26 Luật An ninh mạng 2018, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội tại Việt Nam - kể cả các nền tảng nước ngoài hoạt động xuyên biên giới, có trách nhiệm xác thực thông tin người dùng, ngăn chặn và gỡ bỏ nội dung vi phạm trong vòng 24 giờ sau khi nhận được yêu cầu từ cơ quan nhà nước.

Ông Tuấn nhấn mạnh: “Theo Điều 5 Nghị định 53/2022/NĐ-CP, các nền tảng như Facebook, TikTok, YouTube... phải thiết lập cơ chế kiểm soát nội dung, hợp tác với các cơ quan chức năng để xử lý vi phạm. Nếu không tuân thủ, họ có thể bị xử phạt hành chính từ 50 triệu đến 70 triệu đồng hoặc bị ngắt kết nối truy cập tại Việt Nam trong trường hợp nghiêm trọng”.