Từ điển bách khoa toàn thư về các chương trình gián điệp

Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ đang tập hợp tư liệu để xây dựng một từ điển bách khoa toàn thư bí mật về các chương trình tình báo do thám của cộng đồng tình báo Mỹ. Đây sẽ là một tập hợp gần như đầy đủ nhất những hoạt động gián điệp của nước Mỹ trên toàn thế giới từ trước đến nay.

Dự án tập hợp Từ điển Bách khoa toàn thư tình báo là một phần trong nỗ lực chung của Quốc hội Mỹ trong việc giám sát, kiểm soát hoạt động tình báo của Chính phủ  Mỹ trên phạm vi toàn cầu.

Thượng nghị sĩ (TNS) Dianne Feinstein là người đầu tiên khởi xướng dự án xây dựng bách khoa toàn thư này từ tháng 10/2013. Bà đã bắt đầu xem xét, kiểm điểm lại các chương trình tình báo cũ và mới.

Theo Feinstein, bà bắt đầu triển khai ý tưởng làm bách khoa toàn thư sau khi đổ bể vụ cựu nhân viên tình báo NSA Edward Snowden tiết lộ trên báo chí hàng trăm ngàn trang tài liệu mật về các chương trình gián điệp nghe lén, đọc trộm khổng lồ của NSA vào tháng 5/2013.

Thượng nghị sĩ Dianne Feinstein.
Thượng nghị sĩ Dianne Feinstein.

Những tiết lộ ban đầu của Snowden cho thấy nước Mỹ nghe lén hầu như toàn bộ các cuộc gọi điện thoại của người Mỹ và người nước ngoài và những giao tiếp viễn thông điện tử. Nhưng phải đến khi thông tin mật do Snowden tiết lộ cho thấy tình báo Mỹ đã nghe lén điện thoại của Thủ tướng Đức Angela Merkel và nhiều đồng minh khác khiến nước Mỹ mất mặt thì TNS Feinstein mới quyết định triển khai dự án.

Bà Feinstein cho biết, mục đích của Ủy ban Tình báo khi thực hiện dự án này là nắm rõ mọi chương trình tình báo. Động cơ chủ yếu thúc đẩy thực hiện dự án là việc NSA đã thiếu minh bạch trong các hoạt động của mình.

Mặc dù được các cơ quan tình báo thường xuyên báo cáo (tóm tắt) về các hoạt động tình báo, nhưng hoạt động do thám tín hiệu của NSA không được báo cáo đầy đủ khiến các thành viên Ủy ban này nắm thông tin không chính xác về các chương trình. Vì thế, Ủy ban quyết định cần phải tăng cường và nâng cao việc giám sát hoạt động tình báo.

Cho đến nay, Ủy ban Tình báo đã tìm kiếm, thu thập được hàng trăm chương trình rải rác khắp nơi. Những chương trình gián điệp gây tranh cãi nhất được Snowden tiết lộ đã được các cơ quan tình báo liên quan giải trình đầy đủ cho Ủy ban, như việc NSA thu thập dữ liệu lưu trữ các cuộc gọi điện thoại của người Mỹ, và việc NSA dùng chương trình PRISM thâm nhập vào cơ sở dữ liệu các công ty cung cấp dịch vụ viễn thông để thu thập dữ liệu người dùng nước ngoài. Đây là những chương trình được Quốc hội cho phép thực hiện với sự giám sát của một tòa án bí mật.

Chỉ thị hành pháp 12333 cho phép thu thập thông tin tình báo hải ngoại mà không cần lệnh của tòa án. Từ đó dẫn đến việc các cơ quan tình báo triển khai quá nhiều chương trình gián điệp, đến nỗi ngay cả các cơ quan Chính phủ Mỹ cũng gặp khó khăn khi theo dõi, giám sát thực hiện chúng. Trong số đó có nhiều chương trình nhạy cảm mà chỉ một số ít người được phép biết thông tin chi tiết, vì vậy đã gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước.

Các nghị sĩ thành viên Ủy ban Tình báo đôi khi cũng gặp khó khăn khi phải cố hiểu các thông tin báo cáo mà họ nhận được từ các cơ quan tình báo, trong đó có một số thông tin họ không thể mang ra trao đổi, chia sẻ hay thảo luận (để cùng nhau tìm hiểu) với ngay cả nhân viên văn phòng của mình.

Giám đốc Tình báo Quốc gia James Clapper cũng từng phải thốt lên một câu ví von khôi hài rằng, "trên thế gian này chỉ có trời mới biết rõ hết tất cả các chương trình tình báo bí mật của Chính phủ Mỹ"!

Việc xây dựng Từ điển Bách khoa toàn thư về tình báo Mỹ là một nỗ lực lớn của bản thân bà Feinstein. TNS kể, lúc đầu bà không chắc ông Richard Burr - Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện, là người của đảng Cộng hòa - có đồng ý tiếp tục theo đuổi dự án của bà hay không, khi ông tiếp quản chức Chủ tịch Ủy ban vào đầu năm nay. Nhưng cuối cùng, TNS Feinstein đã đạt một thỏa thuận với TNS Burr nên dự án được tiếp tục, và sẽ hoàn tất vào tháng 9 năm nay, khi đó một từ điển bách khoa toàn thư có một không hai về tình báo thế giới sẽ chính thức ra đời.

Nguyên Khang (tổng hợp)

Các tin khác

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.

Giải mật vũ khí “Vòm Sáng” của Liên Xô

Giải mật vũ khí “Vòm Sáng” của Liên Xô

Vào mùa thu 1988, một máy bay do thám Mỹ phát hiện một hiện tượng độc lạ: “Vòm Sáng” sau khi tên lửa đạn đạo tầm trung SS-20 Saber của Liên Xô (cũ) được phóng đi. Quá trình trên tạo ra cực quang gây tranh cãi trong suốt thập kỷ, thậm chí còn bị nhầm là UFO.

Mỹ đầu tư hàng tỷ USD cho tình báo phát triển AI

Mỹ đầu tư hàng tỷ USD cho tình báo phát triển AI

Theo các quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Mỹ, Nhà Trắng đã phê duyệt một đề xuất ngân sách mật trị giá 9 tỷ USD để mua các chip máy tính tiên tiến. Đây là những linh kiện cần thiết để các cơ quan tình báo Mỹ có thể khai thác tối đa tiềm năng của các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới nhất.

Cuộc truy lùng “kẻ sát nhân bị quỷ ám”

Cuộc truy lùng “kẻ sát nhân bị quỷ ám”

Suốt gần hai năm, lực lượng điều tra Tây Ban Nha lần theo những dấu vết mong manh từ các hiện trường, rà soát hơn 3.000 hồ sơ và chờ kết quả đối chiếu ADN quốc tế để xác định danh tính kẻ gây ra chuỗi án mạng ở Alicante.

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Mùa hè năm 1950, tại vĩ tuyến 38, đường phân giới giữa hai miền Triều Tiên được thiết lập sau Thế chiến II bất ngờ bùng phát cuộc khủng hoảng chiến lược. Những rạn nứt của trật tự hậu chiến tại Đông Bắc Á hiện rõ, buộc nước Mỹ phải đối diện với thách thức quyền lực của thời Chiến tranh lạnh.

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Ngày 19/6, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã ký quyết định tước Huân chương Đại bàng Trắng trao tặng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky năm 2023. Đáp lại, ông Zelensky cùng nhiều cựu tổng thống và thành viên chính phủ Ukraine đã gửi trả các huân chương do Ba Lan trao tặng. Xin trân trọng giới thiệu bài trả lời phỏng vấn của Giáo sư Lukasz Tomasz Sroka, chuyên gia về lịch sử Trung và Đông Âu, trên tờ DW, về nguyên nhân căng thẳng giữa Ba Lan - Ukraine.

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Không còn bó hẹp trong hệ thống hồ sơ chính thức, thông tin mật ngày nay có thể hiện diện ngay trong những ghi chép cá nhân tưởng như riêng tư. Vụ việc gần đây cho thấy, khi các “nhật ký công vụ” chứa nội dung nhạy cảm, việc lưu giữ, chia sẻ hoặc bảo quản không đúng quy định đều có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro rò rỉ thông tin.

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

Cuối thập niên 1950, khi Fidel Castro lên nắm quyền ở Cuba, Liên Xô vẫn thận trọng trong việc đánh giá chế độ mới vì hiểu biết còn hạn chế về ban lãnh đạo Cuba và lo ngại ảnh hưởng đến quan hệ với Mỹ. Tuy nhiên, sau Khủng hoảng Caribe đưa thế giới đến bờ vực chiến tranh hạt nhân, Liên Xô nhận ra những hạn chế trong hoạt động tình báo đối với Mỹ. Từ đó, GRU chuyển hướng tăng cường triển khai các lực lượng và phương tiện tình báo vô tuyến điện tử ở Cuba.

Thất bại của những “khung trời hẹp”

Thất bại của những “khung trời hẹp”

9 năm tiêu tốn khoảng 4 tỷ euro mà không một nguyên mẫu nào được chế tạo. Đó là tổng kết của chương trình máy bay chiến đấu thế hệ mới FCAS - dự án quốc phòng tham vọng nhất trong lịch sử châu Âu - khi Pháp và Đức chính thức tuyên bố khai tử nó ngày 8/6/2026. Vì sao siêu dự án này đổ vỡ?

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Bản án đối với Ahmad Abouammo được điều chỉnh một phần về mặt pháp lý. Tuy nhiên, các cáo buộc cốt lõi liên quan đến việc thu thập và chuyển giao dữ liệu người dùng vẫn tiếp tục được duy trì.

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Năm 1946, một nhóm học sinh Liên Xô đã tặng Đại sứ Mỹ tại Liên Xô William Harriman bức phù điêu quốc huy Hoa Kỳ bằng gỗ, biểu tượng của tình hữu nghị giữa hai nước trong Thế chiến II. Được treo trong phòng làm việc của Đại sứ tại Moscow suốt 7 năm, món quà tưởng như vô hại này sau đó được phát hiện là “con ngựa thành Troy”, bên trong chứa một thiết bị nghe lén tinh vi do Liên Xô chế tạo.