Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: "Tác phẩm là điều còn lại cuối cùng"

Trong căn phòng làm việc quen thuộc ở trụ sở 100 Yết Kiêu, nơi ông đã có những năm tháng lẫy lừng khi vừa làm chủ một "tập đoàn báo chí" hùng hậu, vừa là người tổ chức nhiều chương trình văn học - nghệ thuật ấn tượng, xung quanh vẫn là chồng bản thảo cao ngất cùng màu, toan và những bức tranh đang vẽ. Trong câu chuyện với phóng viên Chuyên đề ANTG Giữa tháng - Cuối tháng, ông say sưa nói về văn chương và những dự định sắp tới...

PV: Thưa Trung tướng, nhà văn Hữu Ước, cuộc thi sáng tác văn học "Cây bút vàng" đã có lịch sử gần 30 năm. Là người khởi xướng và hiện giữ vai trò Chủ tịch Chi hội Nhà văn Công an, ông có thể chia sẻ về sự ra đời của giải thưởng ý nghĩa này?

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: Cuộc thi "Cây bút vàng" do Tạp chí Văn hóa - Văn nghệ Công an (nay là Chuyên đề Văn nghệ Công an, Báo CAND) tổ chức. Ngay từ khi ra đời (năm 1996), tạp chí đã có ảnh hưởng và uy tín lớn trong làng văn nghệ cả nước chứ không chỉ trong báo chí của lực lượng Công an. Thắng lợi của tạp chí là thu hút được các nhà văn tên tuổi như Nguyễn Khải, Nguyễn Quang Sáng, Ma Văn Kháng, Hữu Thỉnh... cùng các "cây đại thụ" như GS Trần Văn Giàu, GS Trần Bạch Đằng, GS Mai Quốc Liên, GS Hà Minh Đức... tham gia cộng tác.

Tạp chí ra đời được 1 năm thì chúng tôi quyết định tổ chức cuộc thi "Cây bút vàng". Ngay từ lần trao giải đầu tiên đã hết sức thắng lợi. Giải đặc biệt trao cho tác phẩm của nhà văn Ma Văn Kháng. 2 giải nhất thuộc về nhà văn Nguyễn Khải và nhà văn Nguyễn Hồng Thái. Là giải thưởng đầu tiên trong lĩnh vực văn học - nghệ thuật về hình tượng người chiến sĩ công an, "Cây bút vàng" nhận được sự quan tâm ủng hộ của lãnh đạo Bộ Công an cũng như lãnh đạo Tổng cục Xây dựng lực lượng CAND, sau này là Tổng cục Chính trị CAND qua các thời kỳ. Không chỉ dừng lại ở phạm vi ngành Công an, cuộc thi đã góp phần làm phong phú thêm diện mạo văn học Việt Nam đương đại. Nhiều tác giả trẻ đã mạnh dạn đến với đề tài khó này, thể hiện tư duy mới mẻ, ngôn ngữ hiện đại, cách viết gần gũi, giàu cảm xúc.

PV: Giải thưởng "Cây bút vàng" là sự khởi đầu và nền tảng cho sự phát triển mạnh mẽ và vững chắc của lực lượng sáng tác văn học trong CAND?

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: Trước khi Tạp chí Văn hóa - Văn nghệ Công an ra đời, lực lượng Công an chỉ có 2 nhà văn là Lê Tri Kỷ và Ngôn Vĩnh. Sau này, cùng với sự ra đời của Tạp chí Văn hóa - Văn nghệ Công an là một loạt cây bút tên tuổi như: Văn Phan, Khổng Minh Dụ, Hữu Ước, Phùng Thiên Tân, Trần Diễn, Tôn Ái Nhân... mang đến  sự "trăm hoa đua nở". Thực ra, các cây bút đã có tác phẩm từ trước, nhưng khi có Tạp chí Văn hóa - Văn nghệ Công an thì mới có đất để các nhà văn thể hiện.

Từ các tác phẩm đăng trên Văn hóa - Văn nghệ Công an, họ in thành sách, đủ tiêu chuẩn vào Hội Nhà văn. Vì vậy, chỉ sau 3-4 năm đã có thêm hàng chục nhà văn. Lực lượng các nhà văn công an ngày một đông và trưởng thành. Đến nay, sau 30 năm, Chi hội Nhà văn Công an có 45 nhà văn, đứng thứ tư về số lượng, sau Hội Nhà văn Hà Nội, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh và Chi hội Nhà văn Quân đội.

Không chỉ về tăng về mặt số lượng, giải thưởng còn tạo ra được đội ngũ sáng tác nội lực, uy tín. Ngoài ra, đây cũng chính là "sân chơi" cho các nhà văn ngoài ngành yêu thích đề tài an ninh, trật tự.

PV: Cùng với sự lớn mạnh đó thì hình tượng người chiến sĩ công an trong các tác phẩm văn học có sự chuyển biến như thế nào, thưa ông?

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: Trước hết, chỉ riêng khái niệm mà giải thưởng này tạo ra là xây dựng hình tượng người chiến sĩ công an đã bao hàm đầy đủ về cuộc đời, quá trình chiến đấu và công tác của mỗi nhân vật trong tác phẩm. Các tác giả đã không chỉ phản ánh mà đi sâu vào nhiệm vụ công tác và chiều sâu tâm hồn của người chiến sĩ. Qua từng tác phẩm, người chiến sĩ công an trở thành một trong những hình tượng nhân vật trung tâm, ở đó ẩn chứa vẻ đẹp của sự tận hiến cho Tổ quốc và nhân dân. Gần đây, nhiều tác phẩm phản ánh sinh động những vấn đề thời sự, những thách thức an ninh phi truyền thống, từ tội phạm sử dụng công nghệ cao đến những nguy hiểm thầm lặng trong xã hội...

PV: Với vai trò là người đi trước, ông đặt nhiều hy vọng vào các cây bút trẻ trong lực lượng?

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: Tiếng là trẻ nhưng các nhà văn có phải trẻ lắm đâu. Họ đều từng trải rồi. Lớp trẻ bây giờ rất có điều kiện, tiếp xúc với nền công nghệ cao, va đập cuộc sống mạnh mẽ và quyết liệt hơn chúng tôi. Điều khiến tôi tin tưởng và hy vọng ở lực lượng trẻ chính là sự tâm huyết, máu lửa và cách viết rất lạ. Kiên trì và đam mê khi ngồi trước trang giấy là bí quyết để thành công. Hãy đam mê công việc chính của mình. Với tôi, cảm giác ngồi trước trang giấy thích hơn mọi thứ. Tác phẩm mới là cái còn lại cuối cùng chứ không phải quyền chức hay tiền bạc.

PV: Là người đạt được thành tựu ở nhiều lĩnh vực nghệ thuật nhưng có lẽ, với ông, văn chương vẫn là tình yêu xuyên suốt và mãnh liệt. Bằng chứng là một loạt tác phẩm ra mắt trong thời gian qua. Hiện tại, ông đang viết tác phẩm gì?

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: Tôi đang chuẩn bị bắt tay vào viết cuốn tiểu thuyết mới về chiến tranh, lấy tên là “Cỏ lông chông''. Là một người lính, từng tham gia chiến đấu nên đề tài chiến tranh vẫn là điều khiến tôi luôn đau đáu. Cuốn sách của tôi viết về một địa phương đặc biệt, đó là xã Bình Dương thuộc huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam (cũ) trong chiến tranh. Xã chỉ có hơn 6.000 nhân khẩu nhưng trong hơn 4 năm (từ 1968 đến 1972) số người chết lên tới hơn 4.000. Cả xã có 1.470 liệt sĩ, hơn 500 Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Xã 3 lần được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Liệt kê con số để thấy sự hy sinh, mất mát trong chiến tranh khủng khiếp thế nào. Nhưng, điều quan trọng tôi muốn nói hơn cả chính là việc người dân trụ vững trong mưa bom bão đạn ra sao. Họ bám đất, giữ làng đến hơi thở cuối cùng chỉ bởi một điều giản dị: Đó là quê hương. Thông qua cuốn sách, tôi muốn thế giới thêm một góc nhìn về cuộc chiến tranh ở Việt Nam: lòng yêu nước và ý chí, nghị lực, sự sinh tồn và bất khuất của người Việt Nam trong giữ làng, giữ nước. Tôi muốn cảnh tỉnh rằng hãy nhìn cuộc chiến tranh tại Việt Nam để thấy không một thế lực nào, sức mạnh nào có thể khuất phục được dân tộc Việt Nam.

PV: Hình như, việc chuẩn bị tư liệu cho cuốn tiểu thuyết này cũng rất kỳ công, thưa ông?

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: Tư liệu tôi chuẩn bị cho tiểu thuyết chiến tranh này rất kỹ, từ cả chục năm nay. Nửa mét tài liệu bạn thấy là kết quả của hành trình đó. Tôi đã gặp gần 40 vị tướng có chiến công trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước để xây dựng nhân vật. Gặp nhiều nhân vật lịch sử và cả cựu chiến binh phản chiến Mỹ. Sau này họ trở thành những người bạn của tôi. Hiện tôi đang ở giai đoạn gỡ tư liệu và chuẩn bị viết. Chắc sang năm hoàn thành.

PV: Vì sao cuốn tiểu thuyết lại có tên là "Cỏ lông chông", thưa ông?

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: Tên tiểu thuyết chính là tên một loài cỏ đặc trưng của vùng đất này. Loài cỏ ấy có một sức sống mãnh liệt. Dù bom đạn và càng mưa gió bão bùng thì hoa nở càng đẹp, luôn luôn chạy chứ không ở một chỗ. Tôi liên tưởng con người nơi đây giống như bông cỏ nhỏ nhắn, mong manh ấy, luôn ẩn chứa sức sống mãnh liệt mà phong ba bão táp cũng không tiêu diệt được.

PV: Ông kỳ vọng thế nào về cuốn tiểu thuyết sắp ra mắt này?

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước:  Đây là tác phẩm tôi ấp ủ rất kỹ. Cuốn tiểu thuyết "Suối Cọp" giống như sự mở đầu để tôi tiếp cận, giao lưu với độc giả nước ngoài. Còn "Cỏ lông chông" sẽ cú đột phá của tôi trong hành trình này. Viết về sự tàn ác của chiến tranh để thấy chiến tranh là điều không nên. Tôi tin rằng, nhiều nguyên thủ quốc gia, tổng thống sẽ đọc cuốn tiểu thuyết của tôi. 

Trong hành trình thu thập tư liệu, tôi đã gặp nhiều người dân Mỹ. Một trong những nhân vật đặc biệt là ông Craig McNamara, con trai cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ McNamara. Dù cha được coi là "kiến trúc sư trưởng" cuộc chiến tranh tại Việt Nam nhưng ông ấy tham gia mạnh mẽ vào vào phong trào phản chiến.

Khi tôi sang Mỹ, đến thăm gia đình thì ông ấy treo cờ Việt Nam; con người ta kỳ lạ vậy. Mới hiểu được, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, những cuộc biểu tình của nhân dân thế giới và người dân Mỹ đã góp phần mang đến kết quả tốt đẹp. Đề cập tới vấn đề mang tầm nhân loại, tính tư tưởng rất mới và hiện đại, tôi tin cuốn tiểu thuyết sẽ chinh phục được độc giả trong và ngoài nước. Còn giải thưởng hay gì thì tính sau. Tư liệu của tôi rất tốt mà văn chương thì tôi viết có dở đâu (cười...).

PV: Ngoài viết văn, hình như ông vẫn đang miệt mài vẽ?

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: Tôi đang chuẩn bị cho việc làm bảo tàng tranh trên Sóc Sơn với khoảng hơn 200 bức. Năm 2027 sẽ kỷ niệm lần thứ 15 ngày giỗ của vợ tôi. Cả đời tôi nợ một người vợ tảo tần nên tôi muốn tri ân vợ tôi bằng cuốn tiểu thuyết và triển lãm tranh. Từ nay tới khi đó, tôi sẽ phải vẽ khoảng 100 bức tranh nữa.

PV: Xin cảm ơn và chúc ông luôn mạnh khỏe để hoàn thành tâm huyết của mình!