Thử thách giữa "lòng chảo" Nam Sudan
Cuối tháng 10 nhưng mùa khô đã bắt đầu sớm ở Nam Sudan, những cơn mưa đã hoàn toàn mất dấu, nắng chói chang, cây cối vốn đã thưa thớt lại càng xác xơ, những con đường đất rắn đanh, gió ào đến cuốn tung bụi cát mịt mù. Thời tiết đặc trưng này sẽ kéo dài 5 tháng liền, từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Dù đã nếm trải lần thứ 2, nhưng với Đại úy Trần Mỹ Linh mùa khô đến vẫn là ám ảnh, bởi người dân không thể canh tác, trồng trọt, cái đói trở nên trầm trọng kéo theo những bất ổn trong đời sống xã hội Nam Sudan.
Đã 18 tháng trôi qua, Đại úy Linh gắn bó với quốc gia trẻ nhất thế giới này. Cuối tháng 4/2025, Linh cùng 2 sĩ quan nam thuộc Tổ công tác số 5 đặt chân đến Nam Sudan. Vùng đất nóng chào đón những sĩ quan “mũ nồi xanh” bằng cái nắng gắt của vùng khí hậu nội địa đặc thù. Nằm lọt giữa những cao nguyên, Nam Sudan như một "lòng chảo" khổng lồ tích tụ khí nóng. Không khí khô khốc đến mức môi nứt nẻ, da bỏng rát, chỉ cần hít thở sâu cũng cảm thấy rát trong cổ họng.
Là nữ sĩ quan duy nhất của tổ công tác, Đại úy Linh nhanh chóng thích nghi với địa bàn và ứng tuyển thành công vị trí chuyên trách về bảo vệ giới, trẻ em và người yếu thế thuộc Sở chỉ huy Cảnh sát Phái bộ UNMISS. Với công việc này, chị đã tiếp cận mảng nhức nhối nhất trong đời sống xã hội ở Nam Sudan, khi phụ nữ và trẻ em gái là những nạn nhân chịu tổn thương sâu sắc nhất bởi chiến tranh và phong tục tập quán lạc hậu.
“Có những hủ tục đã cắm rễ sâu vào đời sống tộc người ở Nam Sudan bao nhiêu năm nay. Thanh niên muốn lấy vợ phải có sính lễ là trâu, bò, bởi gia súc được coi là của cải quý giá của các gia đình. Có những gia đình nghèo không có trâu bò thì người dân lập thành từng nhóm đi cướp trâu bò của làng khác, gây nên những trận đụng độ căng thẳng giữa các bộ tộc. Những vụ ép kết hôn hay bắt cóc, xâm hại phụ nữ diễn ra phổ biến. Có những tuần, hàng chục vụ việc đau lòng nhắm vào các bé gái dưới 18 tuổi. Nhiều vụ việc xảy ra ở các vùng sâu vùng xa – những “điểm mù” mà người dân không thể tiếp cận được cơ quan chức năng”, Đại úy Linh kể.
Chính từ những trăn trở ấy, Đại úy Trần Mỹ Linh cùng các đồng nghiệp đã tham mưu, khởi xướng và trực tiếp triển khai mô hình "Đội tuần tra nữ”. Là quyền trưởng nhóm tuần tra, chị đã dành nhiều tâm huyết và ý tưởng cho hoạt động ý nghĩa này. Sự xuất hiện của những nữ sĩ quan cảnh sát mang phù hiệu Liên hợp quốc (LHQ) trên vai đã tạo nên một làn gió mới khi tiếp cận các điểm nóng tội phạm, trại tị nạn, các làng quê bằng sự thấu hiểu, lắng nghe và đồng cảm của những người phụ nữ. Họ tổ chức các buổi đối thoại cộng đồng, lập các điểm tiếp nhận thông tin lưu động, khuyến khích nạn nhân dũng cảm lên tiếng báo án, đồng thời chuyển giao hồ sơ yêu cầu cảnh sát sở tại phải thụ lý, điều tra.
Mô hình ban đầu chỉ thử nghiệm định kỳ mỗi quý một lần tại thủ đô Juba. Nhưng nhờ hiệu quả thiết thực trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng, ý tưởng này đã được lãnh đạo cảnh sát phái bộ đánh giá cao và quyết định nhân rộng ra toàn bộ các sở chỉ huy khu vực với tần suất tuần tra hằng tháng.
Dù bận rộn với công việc chuyên môn, Linh cùng các đồng nghiệp quốc tế vẫn tranh thủ đến thăm các trại trẻ mồ côi. Hầu hết các trại trẻ mồ côi tại Nam Sudan còn vô cùng khó khăn trong việc nuôi dưỡng, thường chỉ là những chiếc lều được dựng lên dưới cái nắng có lúc đến 40oC. Phần lớn các trại này do các nhà thờ và viện thánh tài trợ, nhưng nguồn kinh phí không được nhiều. Bởi thế, mỗi lần đến, Đại úy Linh lại dành những món quà để mang đến tặng bọn trẻ. Quyển vở, chiếc bút, những nụ cười, lời động viên ấm áp từ sĩ quan GGHB đã gieo vào lòng những đứa trẻ nơi đây hy vọng về một tương lai bình yên.
Bản lĩnh thép
Tại phái bộ, Đại úy Linh còn được tham gia vào nhiệm vụ xây dựng và phát triển năng lực cho cảnh sát địa phương. Nhờ thế, chị có điều kiện đến các đồn cảnh sát ở thủ đô Juba và cả ở các vùng sâu, vùng xa. Nhiệm vụ cốt lõi của cảnh sát LHQ là giám sát, cố vấn, đánh giá và đào tạo nâng cao năng lực cho lực lượng cảnh sát quốc gia Nam Sudan, giúp họ xây dựng một hệ thống pháp luật và quy trình làm việc chuẩn mực, có đủ khả năng tự vận hành bộ máy bảo vệ đất nước mình.
Thế nhưng, hành trình của Đại úy Linh và đồng đội gặp phải muôn vàn khó khăn trở ngại. “Trải qua nhiều thập kỷ xung đột bè phái và nội chiến, hệ thống tư pháp của Nam Sudan rất mỏng. Bộ luật hình sự của họ gói gọn trong những trang giấy, ghi lại những điều luật sơ khai nhất. Mọi tranh chấp, thậm chí cả những vụ án nghiêm trọng, phần lớn vẫn được giải quyết theo "lệ làng" hoặc qua các hội đồng xét xử tự phát của những người có uy tín trong bộ tộc. Lực lượng cảnh sát bản địa vừa yếu lại vừa thiếu, nhiều tháng liền không có lương, thiếu từ cây bút, tờ giấy đến đồn bốt giam giữ”, Đại úy Linh chia sẻ.
Hơn 500 ngày làm nhiệm vụ tại phái bộ, Đại úy Trần Mỹ Linh không chỉ phải vượt qua những rào cản về ngôn ngữ, thời tiết khắc nghiệt mà còn phải tự rèn luyện cho mình một bản lĩnh thép. Bởi công việc của chị phải tiếp xúc nhiều với các vụ xâm hại trẻ em, bạo lực khiến ban đầu chị vấp phải những cú sốc tinh thần. May mắn là chị luôn nhận được sự hỗ trợ từ các đồng nghiệp nam đến từ Zimbabwe và Romania là những chuyên gia có chuyên môn vững về trị liệu tâm lý và điều tra xâm hại tình dục. Các đồng nghiệp nam thường bình tĩnh và lý trí hơn trong việc điều tiết cảm xúc cá nhân khi đối mặt với các vụ án thương tâm, giúp ích rất nhiều cho công việc chung của đội. Nhờ thế mà chị vững vàng hơn, giữ cho tâm trí sự cân bằng, tập trung thực hiện nhiệm vụ.
Ở môi trường làm việc quốc tế, nơi nam giới chiếm đa số, Đại úy Linh cũng như các nữ sĩ quan phải đáp ứng các tiêu chuẩn làm việc khắt khe. Từ việc lập kế hoạch chiến lược, viết báo cáo đánh giá bằng tiếng Anh chuyên ngành, đến những kỹ năng sinh tồn thực. Chị dí dỏm chia sẻ: "Ở Việt Nam, ít khi phụ nữ phải tự tay lái xe ôtô gầm cao lội qua những con đường lầy lội vào mùa mưa, cũng chẳng phải thay lốp xe giữa đường hay bảo dưỡng xe. Nhưng ở phái bộ, lái xe là kỹ năng sống còn. Đồng nghiệp đã nói với tôi rằng, biết lái xe thành thục không chỉ để bảo vệ mạng sống của bạn, mà là bảo vệ mạng sống của đồng đội trong những tình huống khẩn cấp. Vậy là từ một người sợ lái xe, tôi đã có thể làm chủ những chặng đường dài hàng trăm kilômét giữa vùng chiến sự cũ”.
Không chỉ thế, với kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin, xử lý dữ liệu phức tạp trên máy tính, khả năng dung hòa các khác biệt văn hóa, Đại úy Linh cùng các sĩ quan Việt Nam luôn được đánh giá là những chuyên gia trong công việc văn phòng và ngoại giao cộng đồng. Hơn hết là sự khiêm tốn, tinh tế và tác phong làm việc khoa học của các sĩ quan Công an Việt Nam đã chinh phục được niềm tin của chỉ huy phái bộ cũng như đồng nghiệp quốc tế.
Trên những con đường bụi đỏ ở châu Phi, bước chân của những người lính “mũ nồi xanh” vẫn âm thầm kiến tạo từng khoảng bình yên và gieo những mầm xanh hy vọng; sự hiện diện của sĩ quan CAND Việt Nam không chỉ khẳng định vị thế, bản lĩnh và trách nhiệm quốc tế của Việt Nam, mà còn lan tỏa hình ảnh đẹp đẽ về một đất nước yêu chuộng hòa bình, thân thiện và giàu lòng nhân ái trong mắt bạn bè quốc tế.
