"Nước mắt Mẹ vẫn còn…"
Gần 90 tuổi, mẹ Nguyễn Thị Hường, trú tại phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh đã hơn 60 năm vẫn kiên nhẫn chờ đợi mong tìm thấy phần mộ người chồng liệt sĩ. Hơn nửa thế kỷ chờ chồng, từ lúc tóc còn xanh, nay đôi chân không thể bước đi, mẹ Hường vẫn đợi chờ, và tin tưởng sẽ có cuộc trùng phùng, dù ngắn ngủi như chính cuộc hôn nhân của mẹ, trước ngày nhắm mắt xuôi tay.
Chồng mẹ - liệt sĩ Trương Quang Kỳ là con thứ hai trong gia đình có sáu anh chị em, trước ngày xung phong ra trận là cán bộ Huyện ủy Thạch Hà. Năm 1968, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, anh Kỳ tình nguyện nhập ngũ, để lại hậu phương người vợ trẻ và 3 đứa con thơ, trong đó con trai út mới 9 tháng tuổi. "Anh đi rồi sẽ về với mẹ con", nhưng lời hứa ấy đã không thực hiện được, khi trong một trận đánh ác liệt vào năm 1968 anh Kỳ đã anh dũng hy sinh. Hơn một năm sau đó, gia đình mới nhận giấy báo tử. Hơn nửa thế kỷ, mẹ Nguyễn Thị Hường vừa một mình nuôi dạy các con khôn lớn vừa lặng lẽ đi khắp các chiến trường ở phía Nam để tìm mộ chồng nhưng không có kết quả.
Gần đây, nhận thông tin về việc Công an tỉnh Hà Tĩnh tổ chức thu nhận mẫu ADN phục vụ xác định danh tính các liệt sĩ chưa xác định thông tin, mẹ Hường đã hối thúc con trai út là anh Trương Quang Chiến (SN 1967) cùng cậu ruột Trương Quang Tuệ (SN 1937) đến điểm thu nhận mẫu tại Công an phường Thành Sen lấy mẫu. Mẹ Hường năm nay đã gần 90 tuổi, lúc nhớ lúc quên nhưng kí ức về người chồng đã hy sinh thì vẫn còn vẹn nguyên. Thấu hiểu được tâm nguyện lớn nhất của mẹ nên đội ngũ thu nhận mẫu ADN đang khẩn trương chạy đua với thời gian để hiện thực hóa giấc mơ cháy bỏng kéo dài suốt gần 60 năm qua.
Từ năm 2025 đến nay, Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan, triển khai công tác thu nhận, đối sánh, phân tích và đồng bộ hơn 53.000 dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định thông tin vào cơ sở dữ liệu. Qua đó, đã xác định và công nhận danh tính cho 25 liệt sĩ chưa xác định được thông tin, góp phần nâng cao hiệu quả xác định danh tính liệt sĩ.
Khoảng gần một tháng nay, kể từ khi lấy được mẫu ADN của người thân phục vụ công tác đối sánh, tìm kiếm phần mộ liệt sĩ liệt sĩ Trần Quang Minh (SN 1953), mẹ Nguyễn Thị Thảo (92 tuổi), trú tại xã Cẩm Bình, tỉnh Hà Tĩnh gần như không đêm nào ngủ được vì hồi hộp, hy vọng xen lẫn lo âu, thấp thỏm. Đã 50 năm trôi qua kể từ ngày con trai hy sinh, mẹ Thảo chưa một ngày nguôi ngoai khi chưa tìm thấy phần mộ để đưa về quê hương tiện bề chăm sóc. Năm 1972, khi vừa tròn 19 tuổi, Trần Quang Minh đã giã từ cha mẹ và 8 đứa em thơ dại, khoác ba lô lên đường nhập ngũ. Ba năm sau, anh ngã xuống tại chiến trường Bình - Trị - Thiên, chỉ một tháng trước ngày đất nước hoàn toàn giải phóng.
Nửa thế kỷ tìm con, đôi chân mẹ Thảo đã đi qua gần như hết các nghĩa trang liệt sĩ trên dãy Trường Sơn, đứng lặng trước hàng nghìn ngôi mộ khắc ghi dòng chữ "Liệt sĩ chưa xác định được thông tin", nước mắt mẹ lại tuôn trào vì tin rằng, đâu đó giữa những phần mộ chí này là đứa con mãi mãi tuổi 19 của mẹ. Vừa qua, thực hiện cao điểm thu nhận sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính của Bộ Công an, được sự hướng dẫn của Công an xã Cẩm Bình, mẹ Thảo cùng con trai thứ đã được lấy mẫu ADN để phục vụ công tác tìm kiếm, đối sánh.
"Mẹ không còn sống được bao lâu nữa, thời gian đang đếm ngược, nhưng mẹ tin, ADN là hy vọng cuối cùng nhưng lấp lánh nhất để níu kéo. Mẹ tin, thằng Minh sẽ kịp về trước ngày mẹ nhắm mắt, xuôi tay sau ngần ấy năm đằng đẵng ngóng đợi", mẹ Thảo rưng rưng nước mắt chia sẻ.
Gieo niềm hy vọng cuối đời
Không chỉ niềm mong mỏi của mẹ Hường, mẹ Thảo mà hy vọng tìm được nơi an nghỉ của con sau nửa thế kỷ cũng là khát khao cháy bỏng của hơn 130 mẹ liệt sĩ hiện đang còn sống trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh. Đại tá Trần Hữu Cảnh, Trưởng phòng QLHC về TTXH Công an tỉnh Hà Tĩnh cho biết, thấu hiểu niềm hy vọng, mòn mỏi chờ đợi của những người vợ, người mẹ liệt sĩ đang còn sống, hiện quỹ thời gian đang còn rất ít, lực lượng Công an đã “chạy đua nước rút", làm tất cả những gì có thể, nhanh nhất để mong sớm cho ra kết quả đối sánh. Đến nay, tất cả các mẹ liệt sĩ đều đã hoàn thiện việc thu nhận mẫu sinh phẩm, đây cũng là nguồn mẫu có giá trị đối sánh di truyền cao, góp phần rút ngắn thời gian xác định danh tính các hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin.
Theo Đại tá Trần Hữu Cảnh, Công an tỉnh Hà Tĩnh đã phát động đợt thu nhận mẫu sinh phẩm lớn nhất từ trước đến nay, chuẩn bị hết sức kĩ lưỡng các khâu từ rà soát đến hỗ trợ thân nhân. Từ tháng 6/2026, chiến dịch "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng thân nhân" đã được triển khai đến tận Công an cấp xã và các tổ đảm bảo ANTT tại cơ sở. Lực lượng Công an đã rà soát danh sách người có công, thân nhân liệt sĩ chưa tìm được phần mộ, gửi giấy mời tận tay.
Đồng thời, xác nhận tình trạng của từng thân nhân sẽ được tổ chức lấy mẫu để có biện pháp hỗ trợ đưa đón. Chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể cũng được huy động vào cuộc để bố trí hàng trăm chuyến xe đưa rước miễn phí đến các điểm tập trung. Với những thân nhân không thể di chuyển, tranh thủ ngày nghỉ cuối tuần, ngoài giờ lực lượng Công an phối hợp với Công ty Cổ phần GeneStory, đến tận nhà để thu nhận mẫu sinh phẩm ADN.
Sau một tuần triển khai (từ ngày 3 - 7/7), Công an Hà Tĩnh đã hoàn thành đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ, thu nhận 11.953 mẫu sinh phẩm thân nhân để tích hợp thông tin phục vụ công tác đối sánh. Tính từ năm 2025 đến nay, toàn tỉnh đã cập nhật thông tin của 22.466 thân nhân đang hưởng trợ cấp và 22.466 liệt sĩ. Trong số này, vẫn còn 12.366 liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Lực lượng chức năng đã cập nhật hơn 16.300 thông tin thân nhân theo dòng mẹ thuộc diện thu nhận mẫu ADN; đồng thời, phối hợp với Bộ Công an thu nhận, lưu trữ 254 mẫu ADN phục vụ công tác đối sánh.
Mỗi giọt máu được lấy là một tia hy vọng, mỗi mẫu ADN được thu nhận là một mảnh ghép của lịch sử và mỗi chuyến đi là một hành trình tri ân, góp phần xác định danh tính các anh hùng liệt sĩ còn chưa biết tên, để các anh sớm được trở về với quê hương và vòng tay người thân. Nhiều thân nhân trực hệ của liệt sĩ nay đã tuổi cao, sức yếu; nhiều người đã không thể đi lại sau hơn nửa thế kỷ tìm kiếm, mang theo khát vọng cháy bỏng tìm lại người thân đang nằm lại đâu đó ở các chiến trường xưa, dưới danh nghĩa liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Nhận thức được điều đó, cũng là cách để mỗi cán bộ, chiến sĩ tự nhắc nhở mình phải nhanh hơn nữa trong công cuộc thu nhận mẫu nên trong suốt thời gian vừa qua, Công an Hà Tĩnh đã chạy đua với thời gian, tích cực phối hợp với các đơn vị liên quan để công tác thu nhận, đối sánh mẫu ADN được hoàn thiện trong thời gian sớm nhất.
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN của thân nhân liệt sĩ tích hợp vào hệ thống Cơ sở dữ liệu căn cước không chỉ là bước đi đột phá nhằm đẩy nhanh tiến độ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, mà còn là hoạt động mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc. Với sự chung tay của cả hệ thống chính trị trong cả nước nói chung, Công an Hà Tĩnh nói riêng cũng như sự phối hợp của các gia đình, tin tưởng sẽ có thêm nhiều thân nhân liệt sĩ tìm được phần mộ của người thân, nhiều hài cốt liệt sĩ sẽ xác định được danh tính, trở về với quê hương sau nhiều năm người thân và gia đình mòn mỏi ngóng trông, chờ đợi.
