- PV: Bắt đầu từ một hợp tác xã địa phương, trở thành tập đoàn hạ tầng lớn; còn ông từng theo học ngành sư phạm với dự định trở thành thầy giáo. Điều gì đã khiến ông và Đèo Cả kiên trì theo đuổi lĩnh vực hạ tầng giao thông, trong khi nhiều ngành nghề khác có thể mang lại lợi nhuận cao hơn?
- Ông Hồ Minh Hoàng: Năm 1995, tôi tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật TP Hồ Chí Minh, với ước mơ trở thành thầy giáo. Nhưng, khi đó, hợp tác xã do cha tôi quản lý đứng trước nguy cơ phá sản, tôi phải gác lại ước mơ để tiếp quản công việc. Ban đầu là trách nhiệm với gia đình, sau đó là mong muốn đóng góp cho quê hương và lớn hơn là khát vọng làm những công trình có ích cho đất nước.
Năm 2017, khi hoàn thành hầm Đèo Cả, tôi từng nghĩ mình đã thực hiện được mục tiêu lớn nhất. Nhưng rồi chúng tôi tiếp tục với hầm Hải Vân, cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn, Trung Lương - Mỹ Thuận, Đồng Đăng - Trà Lĩnh và nhiều công trình khó khăn khác.
Có người hỏi tại sao không chuyển sang bất động sản hay những lĩnh vực có lợi nhuận cao hơn. Tôi quan niệm "nhất nghệ tinh, nhất thân vinh". Doanh nghiệp phải biết mình mạnh ở đâu, tạo ra giá trị gì cho xã hội. Đèo Cả chọn hạ tầng giao thông vì đó là lĩnh vực chúng tôi có năng lực, kinh nghiệm và có thể đóng góp thiết thực.
Chúng tôi không nhất thiết phải trực tiếp kinh doanh bất động sản, nhưng có thể làm những con đường mở ra không gian phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ, tạo điều kiện để các doanh nghiệp khác cùng khai thác giá trị.
Làm hạ tầng là mở ra cơ hội phát triển cho cả một vùng đất. Đó là lý do chúng tôi kiên định với con đường đã chọn.
- PV: Là doanh nghiệp trực tiếp đầu tư, tổ chức thi công nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn, theo ông đâu là những khó khăn, rủi ro lớn nhất mà khu vực tư nhân đang phải đối mặt?
- Ông Hồ Minh Hoàng: Đầu tư hạ tầng giao thông cần nguồn vốn rất lớn, thời gian thu hồi kéo dài, trong khi rủi ro luôn hiện hữu. Tôi từng trao đổi rằng, bên cạnh biểu đồ tăng trưởng doanh thu và lưu lượng giao thông, phải có thêm một "biểu đồ rủi ro" để nhìn đúng bản chất dự án.
Thứ nhất, cũng là rủi ro lớn nhất, đó là sự thay đổi của cơ chế, chính sách và việc thực hiện các cam kết. Một dự án BOT có thể được tính toán tài chính trong hàng chục năm, nhưng chỉ cần thay đổi phương án thu phí, điều chỉnh mức thu hoặc không thực hiện đầy đủ các cam kết thì phương án tài chính ban đầu sẽ bị ảnh hưởng rất lớn.
Thứ hai, là tín dụng. Doanh nghiệp đầu tư hạ tầng phải huy động vốn dài hạn, nhưng khả năng tiếp cận nguồn vốn và chính sách lãi suất hiện nay chưa thực sự phù hợp với đặc thù của lĩnh vực này.
Thứ ba, là những bất cập trong cung ứng vật liệu, biến động giá và tổ chức thực hiện tại các địa phương. Có thời điểm giá nhựa đường tăng gần gấp đôi nhưng doanh nghiệp vẫn khó mua được hàng. Nhà thầu phải tự gánh nhiều chi phí phát sinh để giữ tiến độ.
Chưa kể thiên tai, sự cố bất khả kháng. Tại dự án Đồng Đăng - Trà Lĩnh, trận lũ quét năm 2025 đã khiến chúng tôi mất đi 3 kỹ sư. Đó là mất mát không gì bù đắp được.
Doanh nghiệp phải chủ động nhận diện, quản trị và chịu trách nhiệm với những rủi ro thuộc phạm vi của mình. Nhưng, với những rủi ro do thay đổi chính sách, bất khả kháng hoặc vượt ngoài khả năng kiểm soát, cần có cơ chế phân bổ và chia sẻ công bằng.
Doanh nghiệp tư nhân không ngại khó, không ngại rủi ro. Điều họ cần là môi trường đầu tư ổn định, các cam kết được thực hiện nghiêm túc và quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư được bảo vệ.
- PV: Đèo Cả đã triển khai nhiều công trình lớn, trong đó có những dự án từng gặp khó khăn, đình trệ. Ông có thể chia sẻ kinh nghiệm quản trị và mô hình huy động nguồn lực PPP++ mà tập đoàn đang áp dụng?
- Ông Hồ Minh Hoàng: Tôi cho rằng, muốn làm được việc lớn thì không nhất thiết một doanh nghiệp phải có tất cả nguồn lực, mà quan trọng là biết tổ chức, kết nối và phát huy nguồn lực của nhiều bên.
Đèo Cả xây dựng mô hình tài chính liên kết PPP++ trên nguyên tắc "Cộng nguồn lực - Chia trách nhiệm - Nhân giá trị - Trừ lãng phí".
Nếu PPP là mô hình hợp tác công - tư, thì với PPP++, chúng tôi hướng đến việc mở rộng liên kết, phát huy nguồn lực và năng lực của các chủ thể cùng tham gia dự án. Trong đó, Đèo Cả đóng vai trò tổ chức, điều phối, kiểm soát tiến độ, chất lượng và rủi ro; đồng thời, kết nối các nhà đầu tư, ngân hàng, nhà thầu và đối tác có năng lực.
Điều quan trọng là các bên phải xác định rõ trách nhiệm, phát huy thế mạnh của mình, cùng chia sẻ lợi ích và rủi ro theo cơ chế hợp tác. Có như vậy mới hạn chế được sự chồng chéo, lãng phí nguồn lực và nâng cao hiệu quả thực hiện dự án.
Chúng tôi cũng phân loại các đối tác thành 3 nhóm: Nhà đầu tư kiên định; Nhà đầu tư bắc cầu; Nhà đầu tư tiềm năng để có cơ chế hợp tác, đào tạo và phát triển phù hợp. Mục tiêu là hình thành hệ thống các doanh nghiệp hạ tầng trong nước có năng lực thực chất, có thể đồng hành lâu dài và cùng đảm nhận những công trình lớn.
Thực tế, Đèo Cả từng tham gia tháo gỡ những dự án khó như Bắc Giang - Lạng Sơn, Trung Lương - Mỹ Thuận; kiên trì hơn 10 năm với dự án Đồng Đăng - Trà Lĩnh để tìm kiếm phương án đầu tư phù hợp.
Qua những công trình ấy, chúng tôi rút ra một điều: Tiền rất quan trọng, nhưng năng lực tổ chức, uy tín và trách nhiệm mới là yếu tố quyết định để biến nguồn lực thành công trình thực tế.
Đối với Đèo Cả, quản trị tốt phải giúp doanh nghiệp và các đối tác cùng trưởng thành, từng bước hình thành một hệ sinh thái có khả năng đảm nhận những công trình ngày càng lớn và phức tạp.
- PV: Để phát triển bền vững, Đèo Cả có chiến lược như thế nào trong đào tạo nguồn nhân lực, làm chủ công nghệ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo?
- Ông Hồ Minh Hoàng: Chúng tôi xác định con người là nền tảng quan trọng nhất. Máy móc có thể mua, công nghệ có thể chuyển giao, nhưng đội ngũ có tư duy, bản lĩnh và kinh nghiệm thực tiễn thì phải được đào tạo, rèn luyện và tích lũy qua thời gian.
Đèo Cả lấy công trường làm môi trường đào tạo, gắn lý thuyết với thực tiễn; đồng thời, triển khai mô hình hợp tác "3 nhà": Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp để đào tạo nhân lực.
Chúng tôi hợp tác với nhiều trường đại học, cao đẳng nghề, thành lập Trung tâm Huấn luyện thực hành Đèo Cả, hợp tác thành lập Viện Nghiên cứu - Đào tạo Đèo Cả và từng bước chuẩn bị nguồn lực hướng đến việc xây dựng Trường Đại học Đèo Cả trong tương lai. Nhưng, tôi quan niệm phải chuẩn bị được đội ngũ chuyên gia thực chiến giỏi, làm chủ công nghệ thực tiễn trước khi xây trường.
Bên cạnh đào tạo con người, Đèo Cả chú trọng nghiên cứu, làm chủ công nghệ thi công hầm, ứng dụng Mô hình thông tin công trình (BIM), phần mềm quản lý và chuyển giao công nghệ cho các đối tác trong nước. Chúng tôi xác định phải từng bước làm chủ những công nghệ cốt lõi, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và nâng cao năng lực của đội ngũ kỹ sư, công nhân Việt Nam.
Với trí tuệ nhân tạo, tôi cho rằng, phải tránh tình trạng "ngáo công nghệ", tức là quá tin vào công cụ mà thiếu kiến thức nền tảng và khả năng kiểm chứng. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ rất tốt trong quản lý, phân tích và xử lý công việc, nhưng không thể thay thế tư duy, kinh nghiệm và trách nhiệm của con người.
Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi con người đủ năng lực làm chủ và sử dụng nó để giải quyết những vấn đề thực tế.
- PV: Bên cạnh các công trình giao thông, Đèo Cả còn quan tâm đến hoạt động an sinh xã hội, đặc biệt là giáo dục. Ông muốn gửi gắm điều gì qua những hoạt động này?
- Ông Hồ Minh Hoàng: Tôi quan niệm doanh nghiệp phát triển phải gắn với trách nhiệm đối với người lao động và cộng đồng. Khi doanh nghiệp trưởng thành, có điều kiện về nguồn lực và kinh nghiệm quản trị thì cần đóng góp trở lại cho xã hội bằng những việc làm thiết thực.
Đèo Cả đã tham gia nhiều hoạt động an sinh xã hội tại các địa phương, trong đó chúng tôi ưu tiên giáo dục, y tế và những công trình mang lại giá trị lâu dài. Đặc biệt, chúng tôi đang hướng đến mô hình trường học kiểu mẫu tại Hưng Yên, với sự chung tay của nhiều doanh nghiệp và không sử dụng ngân sách nhà nước. Mục tiêu là tạo ra môi trường giáo dục toàn diện về Đức - Trí - Thể - Mỹ, gắn kiến thức với kỹ năng thực hành, công nghệ, văn hóa và thể thao.
Chúng tôi mong muốn xây dựng một mô hình có chất lượng, quản lý hiệu quả, sử dụng nguồn lực hợp lý và có thể nghiên cứu nhân rộng khi đủ điều kiện. Tôi luôn nghĩ rằng, làm đường là mở lối cho phát triển kinh tế, còn đầu tư cho giáo dục là mở đường cho tương lai của đất nước.
- PV: Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị được xem là bước đột phá trong phát triển kinh tế tư nhân. Từ thực tiễn của Đèo Cả, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của nghị quyết và kỳ vọng gì đối với sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân trong thời gian tới?
- Ông Hồ Minh Hoàng: Tôi cho rằng Nghị quyết 68 tạo ra niềm tin rất lớn cho cộng đồng doanh nghiệp tư nhân. Kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, với tinh thần khuyến khích, bảo vệ và tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển.
Tuy nhiên, từ niềm tin đến hành động phải có cơ chế cụ thể. Đối với lĩnh vực hạ tầng giao thông, tôi có 3 kiến nghị.
Thứ nhất, phải tạo được môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và bảo đảm thực hiện các cam kết. Doanh nghiệp có thể chấp nhận đầu tư dài hạn, lợi nhuận không cao, nhưng cần sự nhất quán về chính sách, phân định rõ trách nhiệm và có cơ chế xử lý những rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện dự án.
Thứ hai, cần có chính sách tín dụng phù hợp với đặc thù đầu tư hạ tầng. Các dự án giao thông có thời gian thu hồi vốn dài, tạo ra giá trị kinh tế - xã hội lớn nên cần được xem xét bằng những tiêu chí phù hợp với tính chất đầu tư dài hạn. Cần có giải pháp huy động nguồn vốn dài hạn, giảm áp lực tài chính và khuyến khích các tổ chức tín dụng đồng hành cùng các doanh nghiệp.
Thứ ba, cần phát huy năng lực tổ chức thực hiện của doanh nghiệp tư nhân, tạo điều kiện để những doanh nghiệp có đủ năng lực tham gia đầu tư, quản lý và thi công các công trình hạ tầng chiến lược. Cơ chế lựa chọn phải minh bạch, lấy hiệu quả, tiến độ, chất lượng và trách nhiệm thực tế làm thước đo.
Tôi cũng cho rằng, phải nhìn nhận đúng mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Nhà nước cần doanh nghiệp tư nhân làm những công trình chất lượng, giá thành hợp lý, hiệu quả. Doanh nghiệp cần Nhà nước kiến tạo môi trường pháp lý ổn định, công bằng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư, doanh nghiệp.
Trong quá trình phát triển, doanh nghiệp không tránh khỏi khó khăn, thậm chí có những vướng mắc do cơ chế, chính sách chưa theo kịp thực tiễn. Điều quan trọng là phải nhận diện đúng bản chất vấn đề, kịp thời tháo gỡ, không để những điểm nghẽn đó cản trở các nguồn lực xã hội tham gia phát triển đất nước.
Về phía doanh nghiệp, Nghị quyết 68 mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra trách nhiệm lớn hơn. Doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng lực, quản trị minh bạch, tuân thủ pháp luật và khẳng định mình bằng những sản phẩm, công trình có giá trị thực chất. Có cơ chế tốt mà doanh nghiệp không đủ năng lực, thiếu trách nhiệm thì cũng không thể tạo ra những công trình tốt.
Tôi kỳ vọng tinh thần Nghị quyết 68 sẽ tiếp tục được cụ thể hóa bằng những chính sách và hành động thực chất, để các nguồn lực trong xã hội được khơi thông, những doanh nghiệp có năng lực, uy tín và khát vọng cống hiến có điều kiện phát triển. Khi Nhà nước và doanh nghiệp cùng nhìn về mục tiêu chung, cùng chia sẻ trách nhiệm thì những công trình lớn, những việc khó sẽ có thêm điều kiện để thực hiện thành công.
Đối với Đèo Cả, chúng tôi sẽ tiếp tục kiên định với lĩnh vực hạ tầng giao thông, kết nối các nguồn lực, phát triển năng lực doanh nghiệp Việt Nam, từng bước khẳng định trí tuệ và bản lĩnh của người Việt trên những công trình hạ tầng chiến lược.
- PV: Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện thẳng thắn này!
