Trật tự năng lượng thế giới mới

Trong 2 thập kỷ qua, nhu cầu cấp thiết về việc giảm lượng khí thải carbon đã từng bước tái định hình trật tự năng lượng toàn cầu. Giờ đây, do hậu quả của cuộc chiến ở Ukraine, an ninh năng lượng lại một lần nữa nổi lên, cùng với biến đổi khí hậu trở thành mối quan tâm hàng đầu của các nhà hoạch định chính sách. Cùng nhau, ưu tiên kép này sẽ định hình lại quy hoạch năng lượng quốc gia, các dòng chảy thương mại năng lượng và nền kinh tế toàn cầu nói chung.

Yếu tố địa chính trị

Các quốc gia sẽ ngày càng hướng nội, ưu tiên sản xuất năng lượng trong nước và hợp tác khu vực ngay cả khi họ tìm cách chuyển đổi sang mục tiêu phát thải ròng carbon bằng 0. Nếu các quốc gia thu mình vào các khối năng lượng chiến lược, xu hướng kéo dài nhiều thập kỷ hướng tới gia tăng kết nối năng lượng có nguy cơ nhường đường cho một thời đại phân tán năng lượng.

Trật tự năng lượng thế giới mới -0
Châu Âu đang buộc phải xem lại việc gắn mác “năng lượng xanh”, kể cả với năng lượng hạt nhân. Trong ảnh là cờ EU và Pháp gần một turbne hạt nhân tại Belfort, miền Đông nước Pháp.

Nhưng, bên cạnh chủ nghĩa dân tộc và phi toàn cầu hóa về kinh tế, trật tự năng lượng sắp xuất hiện sẽ được xác định bởi một điều mà hầu như không có nhà phân tích nào đánh giá được hoàn toàn: Sự can thiệp của chính phủ vào lĩnh vực năng lượng trên quy mô chưa từng thấy trong lịch sử gần đây. Sau 4 thập kỷ nhìn chung tìm cách hạn chế hoạt động trong thị trường năng lượng, các chính phủ phương Tây đang nhận ra sự cần thiết phải đóng một vai trò rộng lớn hơn trong mọi thứ, từ việc xây dựng (và đóng cửa) cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch đến tác động tới việc các công ty tư nhân mua và bán năng lượng để hạn chế phát thải thông qua định giá carbon, trợ cấp, ủy quyền và tiêu chuẩn.

Sự thay đổi này chắc chắn sẽ khiến người ta so sánh với những năm 1970, khi sự can thiệp quá mức của chính phủ vào thị trường năng lượng làm trầm trọng thêm các cuộc khủng hoảng năng lượng liên tiếp. Tuy nhiên, kỷ nguyên mới của việc chính phủ can thiệp sẽ không phải là điều gì tồi tệ nếu được quản lý đúng cách. Nếu được giới hạn và điều chỉnh phù hợp để giải quyết những thất bại cụ thể của thị trường, sự can thiệp này có thể ngăn ngừa các tác động tồi tệ nhất của biến đổi khí hậu, giảm thiểu rủi ro an ninh năng lượng và giúp quản lý các cách thức địa chính trị lớn nhất của quá trình chuyển đổi năng lượng sắp tới.

Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại một lần nữa hướng sự chú ý của thế giới vào các rủi ro năng lượng mang tính địa chính trị, buộc các bên phải tính toán giữa tham vọng khí hậu của ngày mai và nhu cầu năng lượng của ngày hôm nay, đưa ra góc nhìn dự báo về kỷ nguyên hỗn loạn phía trước. Cách các chính phủ ứng phó với những thách thức này, điều đã trở thành vấn đề nổi bật trong bối cảnh cuộc chiến Nga - Ukraine, sẽ định hình trật tự năng lượng mới trong nhiều thập kỷ tới.

Trật tự năng lượng thế giới mới -0
Một trật tự năng lượng mới sẽ bắt nguồn từ châu Âu và mở rộng đến những nơi xa xôi nhất của nền kinh tế toàn cầu.

Thách thức của thời cuộc

Nhiều nhà phân tích đã so sánh cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại với cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970, tuy nhiên vẫn có những khác biệt quan trọng. Trước hết, hiện nay nền kinh tế toàn cầu tiêu thụ năng lượng ít hơn trước, nếu so sánh tương quan. Tốc độ tăng trưởng kinh tế đã vượt xa tốc độ gia tăng về sử dụng năng lượng, vì vậy thế giới hiện nay sử dụng ít năng lượng hơn trên một đơn vị GDP. Hơn nữa, đã có thêm nhiều công ty phân phối dầu trên toàn cầu so với đầu những năm 1970, thời điểm chỉ có một số ít các công ty kiểm soát hầu hết các hoạt động thương mại dầu khí của thế giới. Điều này khiến các chuỗi cung ứng năng lượng giờ đây bền vững hơn.

Dù vậy, cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại vượt ra ngoài lĩnh vực dầu mỏ và do đó có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế trên phạm vi rộng lớn hơn. Tất cả các nguồn năng lượng đều có nguy cơ bị gián đoạn bởi tình trạng hỗn loạn. Kể từ khi cuộc chiến bùng nổ ở Ukraine, thị trường năng lượng thậm chí còn biến động nhiều hơn. Thị trường tín dụng thắt chặt, thanh khoản không còn nhiều để hỗ trợ việc mua bán dầu, cả cung và cầu đều trải qua những cú sốc lớn. Tình trạng hỗn loạn trên thị trường khí tự nhiên hóa lỏng đang ngày càng đổ về phía châu Âu vì giá cả ở đây cao hơn, khiến châu Á phải tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế.

Than đá, sự thay thế dồi dào và tương đối rẻ cho khí đốt, đã giành chiến thắng. Nếu không có sự gia tăng sản lượng than của châu Á, châu Âu sẽ ít có khả năng đối phó với tình trạng thiếu hụt khí đốt từ Nga. Nhưng, sự phụ thuộc lớn hơn vào than đá cũng đẩy giá lên mức cao kỷ lục (so với chính nó), khiến các quốc gia có thu nhập thấp hơn như Ấn Độ và Pakistan phải chật vật để đáp ứng nhu cầu năng lượng giữa những đợt nắng nóng chết người. Tình trạng tăng giá khí đốt, nguyên liệu được sử dụng để sản xuất phân bón, cũng đang thúc đẩy giá thực phẩm vốn đã tăng do gián đoạn trong xuất khẩu nông sản của Nga và Ukraine.

Và đảm bảo an ninh năng lượng

Những vấn đề khẩn cấp nhiều tầng này đòi hỏi phải đánh giá lại bài học từ những năm 1970 về cân bằng giữa sự tham gia của chính phủ và hoạt động tự do của thị trường. Các thị trường đã mang lại lợi ích to lớn trong 40 năm qua, tuy nhiên, các cuộc khủng hoảng hiện nay làm nổi bật một số thất bại của thị trường mà chỉ có thể được giải quyết bằng sự tăng cường can thiệp của chính phủ.

3 thất bại được thống kê cho thấy chính phủ cần có vai trò lớn hơn trong nỗ lực đạt được mục tiêu kép về tăng cường an ninh năng lượng và chuyển đổi kịp thời sang mục tiêu phát thải ròng carbon bằng 0. Thứ nhất, khu vực tư nhân không có đủ động lực để xây dựng cơ sở hạ tầng và tài sản khác mà hầu hết các quốc gia cần có để đảm bảo an ninh năng lượng. Thứ hai, chỉ riêng lực lượng thị trường thì không thể khuyến khích việc xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết cho quá trình chuyển đổi năng lượng có trật tự hơn - những cơ sở hạ tầng này vốn dĩ có thể trở nên lỗi thời trước khi các công ty tư nhân hoàn vốn đầu tư. Cuối cùng, các công ty tư nhân và cá nhân thiếu sự khích lệ đủ mạnh để kiềm chế lượng phát thải mà cái giá của nó là do xã hội gánh chịu.

Các chính phủ cũng có thể cần phải can thiệp vào thị trường năng lượng ngoài thị trường dầu khí. Những khoáng sản trọng yếu cần thiết để chuyển đổi năng lượng một cách thành công, chẳng hạn như liti, niken, coban nhiều khả năng sẽ thiếu hụt nguồn cung khi các loại xe điện trở nên thông dụng hơn và khi cơ sở hạ tầng điện mặt trời, điện gió, pin và các hình thức cơ sở hạ tầng phát thải carbon thấp và không phát thải carbon trở nên phổ biến. Đẩy mạnh khai thác các khoáng sản này có thể là giải pháp. Sự can thiệp của chính phủ nhằm tăng cường an ninh năng lượng không nhất thiết giới hạn ở các khoản trợ cấp, miễn thuế và những khích lệ khác.

Trật tự năng lượng thế giới mới -0
Vấn đề an ninh năng lượng lại một lần nữa nổi lên, cùng với biến đổi khí hậu trở thành mối quan tâm hàng đầu của các nhà hoạch định chính sách.

Ngoại giao cũng có thể giúp bảo đảm nguồn cung năng lượng thích hợp khi xảy ra khủng hoảng. Chẳng hạn, khi châu Âu phải đối mặt với tình trạng thiếu khí đốt vào mùa đông năm 2021, Mỹ đã cử phái viên tới Nhật Bản và Hàn Quốc cũng như nhiều nước khác để thuyết phục họ nhượng lại một số lô hàng khí đốt, sau đó có thể được chuyển hướng sang châu Âu. Mỹ cũng khuyến khích Qatar cho phép bán khí đốt cho các bên mua ở châu Âu - những giao dịch bên thứ ba thường bị cấm theo các điều khoản về điểm đến trong hợp đồng dài hạn. Hoạch định chính sách sáng tạo có thể giúp đáp ứng nhu cầu năng lượng hiện nay mà không làm suy yếu tiến trình chuyển đổi năng lượng của tương lai.

Di sản của cuộc chiến Ukraine sẽ là một trật tự năng lượng mới, bắt nguồn từ châu Âu nhưng sẽ mở rộng đến những nơi xa xôi nhất của nền kinh tế toàn cầu. Những đòi hỏi cấp thiết về an ninh năng lượng và hành động chống biến đổi khí hậu sẽ định hình trật tự đó.

Việc đồng thời theo đuổi các mục tiêu này mà không để cho chúng làm tổn hại lẫn nhau sẽ đòi hỏi phải khai thác sức mạnh thị trường. Tuy nhiên, điều đó cũng sẽ đòi hỏi chính phủ phải đảm nhận vai trò rộng lớn hơn nhiều để tận dụng, định hình và chỉ đạo thị trường, sửa chữa những thất bại mà cuộc khủng hoảng hiện nay đã tạo ra. Nếu không có sự can thiệp của chính phủ - một sự can thiệp được điều chỉnh và kiềm chế nhưng chắc chắn sẽ gia tăng - thế giới sẽ phải đối mặt với sự sụp đổ an ninh năng lượng hoặc những tác động tồi tệ nhất của biến đổi khí hậu - hoặc cả hai.

Huy Thông

Các tin khác

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.

Việt Nam - người bạn và đối tác tin cậy

Việt Nam - người bạn và đối tác tin cậy

Tháng 9, sau những ngày vui của tết Độc lập, đã diễn ra nhiều hoạt động đối ngoại quan trọng của lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Nổi bật là chuyến thăm cấp nhà nước tới Liên bang Nga và Canada, thăm chính thức Cộng hòa Pháp, tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 và các hoạt động song phương tại Hoa Kỳ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; hoạt động của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 diễn ra tại Ấn Độ; chuyến thăm Hàn Quốc và Mông Cổ của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn... Việt Nam cũng đón vị quốc khách qua chuyến thăm cấp nhà nước của Nhà vua Thái Lan Maha Vajiralongkorn Phra Vajiraklaochaoyuhua. Đó là minh chứng sinh động về một nước Việt Nam năng động, người bạn và đối tác tin cậy với bạn bè truyền thống và cộng đồng quốc tế, vì hòa bình, hợp tác và phát triển.

Tổng thống Ahmed al-Sharaa và những cánh cửa đang mở ra cho một Syria mới

Tổng thống Ahmed al-Sharaa và những cánh cửa đang mở ra cho một Syria mới

Sau hơn một thập niên chiến tranh và chia cắt, Syria bước vào giai đoạn mới: xây dựng lại nhà nước thống nhất, có khả năng quản trị. Những chuyển động trong 20 tháng qua cho thấy Tổng thống Ahmed al-Sharaa đang dần mở rộng cánh cửa tái thiết cho một đất nước đã bị chiến tranh tàn phá nặng nề.

Lặng thầm góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế

Lặng thầm góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế

Đằng sau những khu công nghiệp hiện đại, những dây chuyền sản xuất vận hành ngày đêm và dòng vốn đầu tư không ngừng đổ về Bắc Ninh là sự lặng thầm của những chiến sĩ Cảnh sát kinh tế. Suốt 70 năm qua, họ bền bỉ giữ gìn kỷ cương pháp luật, bảo vệ môi trường đầu tư và góp phần dựng nên "lá chắn thép" cho nền kinh tế.

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.