Khai thác lợi thế cảng biển, công nghiệp và thương mại
Sau khi sắp xếp, mở rộng không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh có quy mô kinh tế (GRDP) khoảng 2,71 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 23,5% GDP cả nước. Không gian phát triển mới hội tụ những lợi thế bổ trợ về công nghiệp, thương mại, dịch vụ, tài chính, cảng biển và logistics.
Theo thống kê, hiện thành phố tập trung khoảng 60-70% số doanh nghiệp logistics của Việt Nam, với hơn 15.300 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics, vận tải, kho bãi, kho ngoại quan, cảng biển và các dịch vụ liên quan.
Con số này cho thấy nhu cầu luân chuyển, lưu trữ, phân phối và trung chuyển hàng hóa trên địa bàn thành phố rất lớn. Trong khi đó, hệ thống logistics hiện hữu vẫn còn những hạn chế về tổ chức không gian và kết nối hạ tầng. Kho bãi phân tán, quy mô nhỏ, thiếu các trung tâm phân phối và đầu mối logistics quy mô lớn. Vận tải hàng hóa còn phụ thuộc nhiều vào đường bộ, khả năng kết nối đồng bộ giữa đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, cảng biển và hàng không chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu.
Đáng chú ý, việc phương tiện vận tải hàng hóa tải trọng lớn phải di chuyển qua các khu vực đô thị đông dân cư làm gia tăng ùn tắc giao thông, chi phí vận tải, nguy cơ tai nạn và tác động đến môi trường. Những hạn chế này không chỉ kéo dài thời gian vận chuyển mà còn làm tăng chi phí chuỗi cung ứng, giảm hiệu quả khai thác lợi thế cảng biển, công nghiệp và thương mại của thành phố.
Theo UBND TP Hồ Chí Minh, chi phí logistics của Việt Nam hiện ở mức khoảng 16-17% GDP, cao hơn đáng kể so với nhiều nền kinh tế phát triển. Trong đó, chi phí vận tải có thể chiếm khoảng 50-70% tổng chi phí logistics, tùy ngành hàng và phương thức vận tải. Đối với một số ngành như thủy sản, nông sản, chi phí logistics có thể chiếm khoảng 20-25% giá vốn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế.
Chính vì vậy, việc phát triển Khu thương mại tự do và Khu logistics tích hợp được xác định là giải pháp quan trọng nhằm tạo không gian thể chế và hạ tầng để tổ chức lại chuỗi sản xuất - logistics - thương mại.
Đối với Khu thương mại tự do, từ tháng 7/2026, thành phố đã có quyết định thành lập Khu thương mại tự do TP Hồ Chí Minh gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ, quy mô khoảng 4.165,4ha. Khu vực này có điều kiện kết nối với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Đồng thời, có khả năng phát huy sự bổ trợ giữa thế mạnh tài chính, thương mại, dịch vụ của khu vực trung tâm thành phố; năng lực sản xuất công nghiệp của khu vực Bình Dương và lợi thế cảng biển, logistics của khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu trước sắp xếp.
Việc hình thành Khu thương mại tự do được đặt trong định hướng tạo cực tăng trưởng mới, thúc đẩy dòng chảy hàng hóa, vốn, công nghệ và dịch vụ quốc tế, nâng cao vị thế của thành phố trong mạng lưới sản xuất và thương mại toàn cầu.
Về khu logistics tích hợp, theo định hướng quy hoạch, thành phố có nhu cầu phát triển các trung tâm logistics hạt nhân tại Cát Lái, Long Bình, Linh Trung, Khu Công nghệ cao, Tân Kiên, Hiệp Phước, Củ Chi, Hóc Môn, Bình Khánh và khu vực Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất. Cùng với đó là các đầu mối hàng hóa vệ tinh phục vụ thu gom, phân phối và trung chuyển hàng hóa.
Cơ chế quản lý, ưu đãi đầu tư
Để cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị, TP Hồ Chí Minh đã xây dựng cơ chế mới cho hai mô hình trên.
Đối với việc thành lập Khu thương mại tự do, hồ sơ phải có đề án, bản đồ thể hiện phương án thành lập với tỷ lệ từ 1:10.000 đến 1:25.000 hoặc tỷ lệ chi tiết hơn, văn bản chủ trương của cấp có thẩm quyền và tài liệu chứng minh khả năng đáp ứng các điều kiện.
Hồ sơ được lấy ý kiến các cơ quan liên quan, UBND cấp xã, Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh và Công an TP Hồ Chí Minh. Trường hợp khu vực dự kiến thành lập có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh thì phải có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Tư lệnh và Công an TP Hồ Chí Minh.
Sở Tài chính tham mưu thành lập Hội đồng thẩm định do lãnh đạo UBND thành phố làm Chủ tịch Hội đồng, Sở Tài chính là cơ quan thường trực. Thành viên gồm đại diện lãnh đạo các cơ quan nhà nước, cơ quan chuyên môn có liên quan, Bộ Tư lệnh thành phố, Công an thành phố, UBND cấp xã nơi dự kiến thành lập và các chuyên gia.
Chủ tịch UBND thành phố xem xét, quyết định thành lập. Tổng thời hạn thẩm định và quyết định không quá 35 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Đối với Khu logistics tích hợp, các điều kiện thành lập được xác định theo hướng chú trọng kết nối giao thông đa phương thức, chức năng của hệ sinh thái logistics, phát triển bền vững, sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng, ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại, quản trị số và kết nối dữ liệu.
Trường hợp Khu logistics tích hợp nằm trong Khu thương mại tự do nhưng không làm thay đổi ranh giới, diện tích khu hiện hữu, việc thành lập thực hiện theo trình tự tương ứng. Nếu Khu logistics tích hợp đã được xác định đầy đủ trong hồ sơ thành lập hoặc điều chỉnh Khu thương mại tự do thì không phải lập hồ sơ riêng, nội dung này được thẩm định đồng thời.
Đáng chú ý, trường hợp điều chỉnh Khu logistics tích hợp trong phạm vi hiện hữu mà không làm thay đổi ranh giới, diện tích Khu thương mại tự do sẽ được áp dụng thủ tục rút gọn. Theo đó, Sở Tài chính thẩm định hồ sơ trong thời hạn 10 ngày làm việc, không thành lập Hội đồng thẩm định; Chủ tịch UBND thành phố quyết định trong thời hạn 10 ngày làm việc.
Đối với Khu logistics tích hợp không thuộc Khu thương mại tự do, tổng thời gian thực hiện trình tự thành lập không quá 30 ngày làm việc. Hồ sơ được lấy ý kiến các cơ quan chuyên môn thuộc UBND thành phố, Bộ Tư lệnh thành phố, Công an thành phố, UBND cấp xã, các tổ chức và chuyên gia có liên quan.
Việc tổ chức thực hiện theo cơ chế một cửa, liên thông nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhà đầu tư nhưng không làm thay đổi thẩm quyền, không phát sinh thêm thành phần hồ sơ và điều kiện so với quy định pháp luật.
Về chính sách ưu đãi đầu tư gồm có thuế thu nhập doanh nghiệp, cấp thị thực, thẻ tạm trú và giảm 50% thuế thu nhập cá nhân được quy định theo các cơ chế tại Nghị quyết số 98/2023/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 260/2025/QH15.
Việc giao đất, cho thuê đất đối với dự án đầu tư xây dựng hạ tầng được thực hiện theo cơ chế quy định tại Nghị quyết của HĐND thành phố, không đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, trừ dự án nhà ở thương mại. Nhà đầu tư quyết định giá cho thuê lại đất, cho thuê cơ sở hạ tầng và công khai giá theo quy định pháp luật.
Đối với Khu logistics tích hợp, chính sách hỗ trợ tập trung vào các dự án đầu tư trong khu, bao gồm dự án xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng. Trong đó, có cơ chế hỗ trợ lãi suất vay vốn từ ngân sách thành phố và miễn tiền thuê đất đối với dự án đầu tư xây dựng, kinh doanh kết cấu hạ tầng Khu logistics tích hợp theo quy định.
Việc thực hiện các chính sách có sử dụng ngân sách phải gắn với đối tượng, điều kiện, khả năng cân đối ngân sách thành phố và yêu cầu bảo đảm hiệu quả, không trùng lặp chính sách hỗ trợ.
Một điểm đáng chú ý khác là định hướng ứng dụng hệ thống quản lý thông minh, phát triển hạ tầng xanh. Các nền tảng quản lý số, cơ sở dữ liệu dùng chung, công nghệ Internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa kho bãi và vận tải, sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo được xác định là những yếu tố quan trọng trong quá trình phát triển hệ thống logistics hiện đại.
