Tổng thống đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ thiệt mạng do bị đầu độc?

Ngày 19/5 hằng năm là ngày Thổ Nhĩ Kỳ kỷ niệm ngày sinh của cố Tổng thống Mustafa Kemal Ataturk (19/5/1881), người được xem là "cha đẻ" của nền Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ. Quốc hội nước này vừa biểu quyết nhất trí thành lập một Ủy ban đặc biệt, nhằm điều tra nguyên nhân tử vong của ông gần 80 năm trước, vào ngày 10/11/1938 năm đó ông 57 tuổi.

Ủy ban đặc biệt được thành lập dựa theo yêu cầu của các nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa Nhân dân (CHP) do M. Ataturk sáng lập, căn cứ vào các tài liệu mà Nhật báo Yeni Safak (Phát hiện mới) ấn hành tại Istanbul, dày công sưu tầm khám phá được. Nhân kỷ niệm 134 năm ngày sinh của cố Tổng thống M. Ataturk vào ngày 19/5 vừa qua, trên trang nhất tờ Yeni Safak đã chạy hàng tít lớn gây chấn động dư luận: "Ataturk bị cố ý đầu độc".

Tổng thống M. Ataturk lúc sinh thời.

Tổng thống M. Ataturk lúc sinh thời.

Theo nguồn tin từ bản cáo phó chính thức, thì nguyên nhân cái chết của Tổng thống M. Ataturk là do bệnh xơ gan bột phát. Nhưng nhóm phóng viên điều tra của  Yeni Safak đã tìm thấy những bằng chứng chứng minh âm mưu sát hại Tổng thống Ataturk nhằm tiếm quyền từ các thế lực cao cấp nhất, trong đó có cả những nhân vật từng được ông Ataturk nâng đỡ. Họ gồm Mustafa Ismet Inonu (1884-1973), Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng đầu tiên của nền Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, người trở thành Tổng thống thứ 2 ngay sau khi M. Ataturk từ trần.

Chính cái họ "Inonu" của Thống tướng M. Ismet là do Ataturk đặt cho, ghi nhận tài cầm quân của ông trên mặt trận Inonu phía tây đất nước, góp phần đem lại chiến thắng cho Ankara trong cuộc chiến với Hy Lạp vào đầu thập niên 20 thế kỷ trước, tạo tiền đề giúp Thổ Nhĩ Kỳ giành được độc lập hoàn toàn.

Lá thư Tổng Thư Ký CHP K. Gulek gửi Bộ trưởng Nội vụ H. Bekata.

Lá thư Tổng Thư Ký CHP K. Gulek gửi Bộ trưởng Nội vụ H. Bekata.

Các nhân vật tiếp theo liên quan đến âm mưu đầu độc Tổng thống Ataturk là Kasim Gulek (1905-1996), người từng giữ chức Tổng thư ký CHP từ năm 1950-1959, và 2 vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ là Sukru Kaya (1883-1959) và Hifzi Oguz Bekata, ông này hiện nay vẫn còn sống.

Nhật báo Yeni Safak đã cho đăng tài liệu thứ nhất là bức thư đề ngày 30/6/1938, hơn 4 tháng trước khi Tổng thống Ataturk từ trần, do Bộ trưởng Nội vụ S. Kaya ký gửi Thủ tướng M. Inonu. Trong thư có đoạn: "Tất cả chúng tôi đều mong muốn một ngày gần đây ngài sẽ trở thành Quốc trưởng...".

Tài liệu thứ 2 là lá thư đề ngày 26/2/1959, được Tổng thư ký CHP K. Gulek gửi Bộ trưởng Nội vụ H. Bekata nhấn mạnh: "Ngài thật đáng trách khi chia sẻ chuyện đầu độc Ataturk với những người khác. Ngài thừa biết rằng không ai có cơ hội để sửa chữa sai lầm trong quá khứ. Nhưng không sao, tôi có người quen ở MAX sẽ can thiệp giúp ngài...". MAX là từ viết tắt của Cơ quan An ninh Quốc gia, tiền thân của Cơ quan Tình báo Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ (MIT) hiện nay.

Dòng tít trên trang nhất nhật báo Yeni Safak.
Dòng tít trên trang nhất nhật báo Yeni Safak.

Ngoài ra, tờ Yeni Safak còn đề cập tới ông Mucahit Pehlivan, nghị sĩ CHP đại diện thủ đô Ankara tại Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ khóa 23 (từ năm 2007  đến 2011). Ông M. Pehlivan là vị dân biểu đầu tiên đã nhiều lần lên tiếng trên diễn đàn Nghị viện hơn 5 năm trước, tỏ ý nghi ngờ cái chết của cố Tổng thống M. Ataturk; đồng thời ông Pehlivan cũng đòi thành lập một Ủy ban Pháp y đặc biệt cấp Nhà nước tiến hành khai quật hài cốt vị "cha đẻ" của nền Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, xem Ataturk có bị đầu độc hay không?

Cố tổng thống Ataturk vốn là một sĩ quan phục vụ trong quân đội Thổ Nhĩ Kỳ. Sau thất bại của Đế chế Ottoman trong Thế chiến I, ông đã đứng ra lãnh đạo Phong trào Quốc gia tiến hành cuộc đấu tranh vũ trang chống lại các thế lực can thiệp, tiến tới việc thiết lập thể chế Cộng hòa ở Thổ Nhĩ Kỳ. Chính phủ Ankara do ông đứng đầu đã bắt tay vào một chương trình cải cách chính trị, kinh tế và văn hóa sâu rộng, nhằm biến đổi đất nước Thổ Nhĩ Kỳ thành một quốc gia hiện đại và thế tục.

Dưới sự lãnh đạo của ông, đường lối giáo dục tiểu học bắt buộc và miễn phí bắt đầu được áp dụng, song hành với việc xúc tiến xây mới hàng nghìn trường học trên khắp nước. Đồng thời, Ataturk còn thực thi đường lối mở cửa với thế giới bên ngoài, đem lại sự phồn vinh cho người dân thông qua "học thuyết Kemalism" được khắc ghi vào lịch sử.

Được biết, tên khai sinh chính thức của vị Tổng thống đầu tiên là Mustafa Kemal, còn cái họ "Ataturk" thêm vào đằng sau theo tiếng Thổ Nhĩ Kỳ có nghĩa là "Người cha của dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ", được Quốc hội nước này thông qua theo một nghị quyết đặc biệt năm 1934 dành để tôn vinh ông, đồng thời cấm mọi công dân Thổ Nhĩ Kỳ không được mang họ này.

Suốt 77 năm qua, cứ đến ngày 10/11 hằng năm kể từ khi Mustafa. Ataturk từ trần, vào lúc 9 giờ 5 phút sáng, tất cả các phương tiện giao thông và người dân trên cả nước đều đứng yên trong một phút, cúi đầu tưởng nhớ "Người cha của dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ".

Trần Hồng (tổng hợp)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.