Tiếp tục “quậy phá” châu Âu

Quan hệ Đức - Hy Lạp đang rơi xuống mức thấp nhất kể từ khi ông Tsipras lên nắm quyền hồi tháng 2, cùng sự gia tăng những căng thẳng liên quan tới khó khăn tài chính tại Hy Lạp đang đặt Liên minh châu Âu (EU) trước những thách thức lớn.

Các nhà lãnh đạo châu Âu đang chờ đợi Hy Lạp thực hiện đúng các cam kết của mình, đồng thời đưa ra kế hoạch cải cách có thể làm hài lòng các chủ nợ quốc tế và giúp Athens tiếp cận các khoản viện trợ mới. Tuy vậy, với chủ trương rõ ràng phản đối chính sách kinh tế hà khắc, ông Tsipras tuyên bố rằng: “Chỉ ít lâu nữa, sự khắc khổ sẽ thuộc về quá khứ, và một tương lai tốt đẹp có thể bắt đầu từ đây”.

Thách thức chủ nợ

Ngay sau khi nhậm chức thủ tướng, ông Alexis Tsipras nhấn mạnh rằng chính phủ mới không thể khiến các cử tri thất vọng. Theo đó, Hy Lạp sẽ tìm kiếm một thỏa thuận “công bằng, đôi bên cùng có lợi” với các nhà cho vay thuộc EU về việc đàm phán lại gói cứu trợ tài chính nhiều tỷ euro cũng như khoản nợ khổng lồ của Athens. Tuy nhiên, những động thái của vị tân thủ tướng lại khiến người ta khó có thể lạc quan về thỏa thuận mới với EU. Sau quyết định ngừng kế hoạch bán 67% cổ phần Piraeus - hải cảng lớn nhất ở Hy Lạp - Chính phủ Tsipras tuyên bố sẽ tạm ngưng toàn bộ dự án này. Việc tư nhân hóa hải cảng này vốn cũng là một phần quan trọng trong các điều kiện mà Hy Lạp phải đáp ứng để nhận cứu trợ từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và EU.

Sự bấp bênh cũng thể hiện rõ trong quan hệ của Alexis Tsipras với EU, nhất là khi một loạt thông báo phát tín hiệu cho thấy chính phủ mới sẽ bảo vệ chủ trương chống thắt lưng buộc bụng. Lập trường cứng rắn này có vẻ như đã tạo điều kiện để Athens thay đổi cán cân sức mạnh trong cuộc đối thoại với các chủ nợ chính nhằm giải quyết nợ nần và tái cấu trúc nền kinh tế. Một số ý kiến đã vội vàng cho rằng đây xứng đáng được coi là “thành công ngoạn mục” của Thủ tướng Alexis Tsipras ngay trong những ngày đầu tiên cầm quyền.

Người đứng đầu chính quyền Hy Lạp cũng không nên vui mừng quá sớm dù viễn cảnh cơ cấu lại nợ cho quốc gia này đang có khả năng trở thành hiện thực. Ngoại trừ Thủ tướng Đức Angela Merkel, gần như không còn lãnh đạo châu Âu nào công khai tỏ ý phản đối. Bên cạnh đó, Troika - nhóm bộ ba chủ nợ của Hy Lạp, bao gồm EU, IMF và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) - đứng trước yêu cầu giải tán khi không còn nhận được thiện cảm của bất cứ ai.

Thủ tướng Đức Angela Merkel (trái) kêu gọi ông Tsipras phải nỗ lực và nhận hỗ trợ từ các thành viên EU, mà Đức là đồng minh lớn.

Những chỉ trích đối với Troika, với phương pháp làm việc và phương thuốc điều trị khủng hoảng của nhóm không phải mới xuất hiện gần đây, vì trong vòng hai năm nay, Nghị viện châu Âu đã ra hai báo cáo đánh giá về hoạt động của họ. Tòa án công lý châu Âu cũng cho rằng việc EU tham gia Troika chẳng khác nào vừa đá bóng, vừa thổi còi.

Chiến lược hiện nay của Athens dựa trên các bài học rút ra từ hai thất bại gần đây liên quan đến Nhóm các bộ trưởng tài chính Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurogroup). Thủ tướng Hy Lạp đã tỏ ngay thái độ cứng rắn với Chủ tịch Eurogroup Jeroen Dijsselbloem - người đang trong trạng thái rất lúng túng. Ông tuyên bố sẽ không đàm phán với một ủy ban “đang bị lung lay” của nhóm Troika và không tiếp tục tham gia chương trình cứu trợ bắt đầu từ tháng 3/2012 của nhóm.

Kể từ khi Đảng Syriza của Alexis Tsipras lên lãnh đạo đất nước, Khu vực đồng tiền chung euro (Eurozone) chia làm hai phe đối lập: phía Nam, Chính phủ Hy Lạp yêu cầu tái cấu trúc nợ và tiến hành một chính sách kinh tế mới cho châu Âu; còn ở phía Bắc, Berlin vẫn tỏ thái độ cứng rắn, buộc Athens phải trả toàn bộ các khoản nợ và tiếp tục cải tổ. Để “bắt” bà Angela Merkel phải nhượng bộ, ông Alexis Tsipras có thể tính đến chuyện thuyết phục nhẹ nhàng để Berlin có thể chấp nhận kế hoạch thúc đẩy tăng trưởng.

Tất nhiên, Thủ tướng Hy Lạp chắc chắn không thể chấp nhận vị thế đi xin xỏ. Tình cảnh của Hy Lạp chưa thể cho phép nước này đạt được sự nhượng bộ của Đức. Nhưng đảng cánh tả của Tsipras buộc phải đạt được kết quả nào đó. Sẽ không có gì tồi tệ hơn cho chính phủ mới bằng sự thất vọng của người dân, kéo theo việc bác bỏ toàn bộ chính sách của họ và tăng cường ảnh hưởng cho các đảng cấp tiến hay phe đối lập ngoài quốc hội.

Đối với chính quyền Alexis Tsipras, điều cần làm hiện nay là “duy trì thái độ” với các lãnh đạo EU. Nếu họ cũng chơi trò cứng rắn, EU sẽ phải trả giá đắt. Do đó, EU sẽ phải giải tán Troika và với việc này, Hy Lạp đã thay đổi được bàn cờ: Họ không còn ở thế buộc phải trả lời các đòi hỏi từ các chủ nợ.

Với việc từ chối khoản vay 7 tỷ euro, từ đó đe dọa sẽ không làm gì để ngăn chặn nguy cơ mất khả năng thanh toán (tức là vỡ nợ) kéo theo việc để mặc cho hệ thống ngân hàng quốc gia đổ vỡ, Chính phủ Alexis Tsipras trên thực tế đã đẩy trách nhiệm sang phía Liên minh châu Âu. Họ buộc EU phải hành động theo hướng mà Athens mong muốn, nếu không sẽ châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng mới của Eurozone. 

Liệu Thủ tướng Alexis Tsipras có giải cứu Athens khỏi nguy cơ vỡ nợ hiện nay hay không?

Bất đồng gia tăng

Trong khuôn khổ chuyến thăm Đức lần đầu tiên kể từ sau khi nhậm chức, Thủ tướng Hy Lạp Alexis Tsipras đã thảo luận với người đồng cấp nước chủ nhà Angela Merkel về cuộc khủng hoảng nợ hiện nay của Hy Lạp cũng như việc thúc đẩy quan hệ song phương. Trái ngược với những tuyên bố mang tính ngoại giao của hai người đứng đầu chính phủ tại buổi họp báo sau cuộc gặp, dư luận không khó để nhận thấy rào cản lớn còn tồn tại giữa hai bên nói riêng và nhìn rộng ra là giữa Hy Lạp với Liên minh châu Âu nói chung.

Sau nhiều cuộc hội đàm, ông Alexis Tsipras và bà Angela Merkel không công bố đường hướng hợp tác cụ thể mang tầm vĩ mô trong giai đoạn tới. Thủ tướng Đức chỉ nhấn mạnh chung chung về tầm quan trọng của mối quan hệ hữu nghị và gần gũi giữa hai nước, khẳng định mong muốn hợp tác song phương dựa trên cơ sở tin tưởng lẫn nhau. Đáp từ, Thủ tướng Hy Lạp cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyến thăm đối với việc tăng cường hiểu biết giữa chính phủ hai nước, đồng thời khẳng định đối thoại là biện pháp duy nhất để vượt qua những khó khăn hiện nay.

Kết quả này không khiến dư luận ngạc nhiên vì ngay trước thềm chuyến thăm, Thủ tướng Đức Angela Merkel từng cảnh báo Hy Lạp chớ kỳ vọng quá nhiều vào chuyến thăm Đức của Thủ tướng Alexis Tsipras. Bà khẳng định rằng cuộc gặp song phương này không thể thay thế cho thỏa thuận đã được các nước khu vực Eurozone nhất trí, bao gồm các điều kiện để kéo dài thêm bốn tháng gói hỗ trợ tài chính cho Hy Lạp.

Dư luận hẳn vẫn chưa quên quan hệ giữa Đức và Hy Lạp xuất hiện những căng thẳng sau khi đảng Syriza của Alexis Tsipras giành chiến thắng và lập liên minh cầm quyền ở Hy Lạp. Chính phủ của ông Tsipras liên tục có những bước đi khiến các đối tác châu Âu lo ngại. Đó là tuyên bố chấm dứt các chương trình thắt lưng buộc bụng hà khắc mà Đức được biết đến như “kiến trúc sư trưởng”, để đổi lấy gói cứu trợ quốc tế.

Tiếp sau đó là thái độ thân thiện với Nga trong bối cảnh quan hệ giữa Nga và châu Âu đang trong giai đoạn căng thẳng. Trong một phát biểu mới đây, Thủ tướng Tsipras thậm chí còn thách thức người Đức khi tuyên bố Hy Lạp có thể tuyên bố phá sản.

Nhiều tờ báo đánh giá, việc Alexis Tsipras lên nắm quyền và đang “quậy phá” châu Âu vốn dĩ vẫn bất ổn là thất bại của bà Angela Merkel. Thủ tướng Hy Lạp, cùng với vị thế đang lên của đảng cực tả Syriza, chính thức trở thành đối trọng với “bà đầm thép”. Thế nên, Berlin phải chơi trò hai chiêu: vừa đe dọa, vừa trấn an. Thủ tướng Đức cho rằng nếu Hy Lạp rút khỏi khu vực đồng euro thì cũng… chẳng sao. Tuy nhiên, mọi chính sách được đưa ra nhằm mục đích để Hy Lạp vẫn là thành viên của khu vực đồng euro. Bà Merkel kêu gọi ông Tsipras phải nỗ lực và nhận hỗ trợ từ các thành viên, mà Đức là “đồng minh lớn” luôn sẵn sàng hết mình.

Thủ tướng Hy Lạp lại thẳng thắn khẳng định chương trình cứu trợ cho Hy Lạp được thực hiện 5 năm qua, với sự ủng hộ của chính giới Đức, chưa mang tới thành công, thậm chí còn có những tác động tiêu cực đến nền kinh tế Hy Lạp. Bất chấp tuyên bố của người đồng cấp Hy Lạp, Đức vẫn thể hiện sự cứng rắn của mình khi Thủ tướng Angela Merkel nhấn mạnh mục tiêu chính trị của Đức là giữ Hy Lạp ở lại khu vực đồng euro song Hy Lạp cần phải tôn trọng các cam kết trước đó.

Nhà chính trị Đức cũng yêu cầu Hy Lạp lập tức đưa ra những đề xuất cải cách cụ thể cũng như sẵn sàng tự giải quyết những vấn đề mà nước này đang phải đối mặt để có thể nhận được gói cứu trợ mới. Berlin và hầu hết các nước trong EU mong muốn Hy Lạp phải quay lại “lộ trình” khắc khổ với các chính sách của chính phủ tiền nhiệm để cứu vãn nền kinh tế. Đây là những vấn đề khó đối với Chính phủ Tsipras bởi họ không dễ đi ngược lại lời hứa trước cử tri. Xem ra, nhiều khó khăn vẫn đang chờ đợi ở phía trước để thử thách quan hệ giữa Đức và Hy Lạp…