Thực phẩm “bẩn” cướp đi hơn 1 triệu sinh mệnh mỗi năm

Theo thông tin vừa được công bố từ TP Geneva (Thuỵ Sĩ), WHO cảnh báo rằng các loại thực phẩm bị ô nhiễm do chứa vi khuẩn độc hại, virus, ký sinh trùng hoặc các hoá chất nguy hiểm chính là nguyên nhân gây ra cái chết của 1,5 triệu người trên thế giới mỗi năm. Trong đó, trẻ em nhỏ tuổi là nhóm đối tượng chịu tác động hơn cả.

Ngày An toàn thực phẩm (ATTP) thế giới 2026 (7/6) do WHO và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) phát động, nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động bảo đảm thực phẩm an toàn.

Chủ đề Ngày ATTP thế giới năm 2026 có thông điệp “Từ gánh nặng đến giải pháp – Thực phẩm an toàn ở mọi nơi”.

Theo WHO, các bệnh do thực phẩm gây ra vẫn là một gánh nặng lớn trên toàn cầu, ảnh hưởng đến sức khỏe, sinh kế, giáo dục và nền kinh tế. Tuy nhiên, phần lớn các bệnh này có thể phòng ngừa được.

Thông điệp trọng tâm của chiến dịch năm nay là sử dụng dữ liệu và bằng chứng khoa học để xác định các nguy cơ từ thực phẩm, từ đó xây dựng các giải pháp hiệu quả nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Đồng thời, kêu gọi các quốc gia trong việc bảo đảm ATTP là trách nhiệm chung của tất cả các bên trong chuỗi thực phẩm, từ sản xuất, chế biến, kinh doanh đến người tiêu dùng.

Thực phẩm an toàn không chỉ là thực phẩm không bị nhiễm khuẩn, hóa chất hay các tác nhân gây hại, mà còn cần là thực phẩm lành mạnh, tốt cho sức khỏe và góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Người tiêu dùng không chỉ quan tâm thực phẩm có an toàn để sử dụng hay không mà còn quan tâm liệu đó có phải là lựa chọn tốt cho sức khỏe hay không. Không chỉ trên thế giới mà tại Việt Nam, thực phẩm siêu chế biến ngày càng phổ biến và được tiêu thụ mạnh, nhất là giới trẻ.

TS. Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an) cho biết, thực phẩm siêu chế biến thường chứa hàm lượng muối, đường và chất béo không lành mạnh cao.

Đây là những thực phẩm được sản xuất công nghiệp với nhiều công đoạn, chứa rất nhiều phụ gia (chất tạo ngọt, tạo màu, hương liệu tổng hợp, chất nhũ hóa…), nhiều muối và hầu như không còn giữ lại bản chất tự nhiên ban đầu.

Những cái tên quen thuộc đều nằm trong nhóm này như: Xúc xích, giò chả công nghiệp, snack, bim bim, mì ăn liền, bánh kẹo, đồ uống có gas hoặc các loại đồ uống “0 calo” chứa chất tạo ngọt tổng hợp.

Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng, việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm siêu chế biến có thể làm gia tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường, béo phì và các bệnh không lây nhiễm khác.

“Nhiều nghiên cứu lớn cho thấy tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến nhiều liên quan đến tăng nguy cơ ung thư, đặc biệt ung thư đại trực tràng. Trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm nguy cơ cao nhất nếu ăn thường xuyên làm tăng nguy cơ thừa cân – béo phì, rối loạn giấc ngủ và hành vi”, TS Lê Thị Hương Giang phân tích.

Đặc biệt, người Việt Nam hiện tiêu thụ khoảng 8,1g muối/ngày, cao gần gấp đôi mức khuyến cáo của WHO là dưới 5g/ngày.

Ăn nhiều muối là nguyên nhân quan trọng góp phần làm gia tăng tỷ lệ mắc tăng huyết áp và tử vong do các bệnh tim mạch ở Việt Nam. Số liệu cho thấy, ở nước ta cứ 5 người trưởng thành thì có 1 người bị tăng huyết áp, cứ trong 3 trường hợp tử vong thì có 1 trường hợp là do các bệnh tim mạch.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, bệnh tim mạch đang là nguyên nhân tử vong hàng đầu trên thế giới, chiếm tới 30% tổng số tử vong toàn cầu, chủ yếu là do các bệnh mạch máu não và bệnh tim thiếu máu cục bộ.

Mặc dù, muối là chất vô cùng cần thiết đối với cơ thể nhưng ăn thừa muối lại là yếu tố nguy cơ chính gây tăng huyết áp, tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, ngoài ra còn làm tăng nguy cơ gây ung thư dạ dày, suy thận, loãng xương và gây những rối loạn khác cho sức khỏe. Vì vậy, khuyến cáo của Bộ Y tế là cần giảm tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều muối, đường, chất béo xấu, đặc biệt là các sản phẩm siêu chế biến.

WHO cũng cho biết, nếu thực hiện đúng khuyến cáo về tiêu thụ lượng muối trên đầu người, mỗi năm thế giới cứu được 2,5 triệu người tử vong.

Điều này cũng rất quan trọng với Việt Nam khi mỗi năm nước ta có khoảng 200.000 người tử vong do các bệnh lý tim mạch.

Để làm được điều này, ngoài sự vào cuộc quyết liệt của Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công thương trong việc kiểm tra, giám sát, kiểm soát nguồn gốc thực phẩm từ sản xuất đến bàn ăn, còn là nâng cao nhận thức của người tiêu dùng trong việc lựa chọn thực phẩm an toàn.

Các chuyên gia cho rằng, người tiêu dùng cần được hỗ trợ để dễ dàng nhận biết và lựa chọn các thực phẩm lành mạnh hơn thông qua thông tin dinh dưỡng rõ ràng, dễ hiểu trên bao bì.

Theo TS. Lê Thị Hương Giang, người tiêu dùng khi lựa chọn mua thực phẩm, cần đọc nhãn dinh dưỡng, trong đó nhìn bảng thành phần như: Danh sách nguyên liệu dài hơn 5 dòng; nhiều phụ gia thực phẩm (hương liệu tổng hợp); chất tạo ngọt, hàm lượng muối; bột biến tính, chất điều vị, nhũ hoá. “Nếu thấy những thành phần này, có khả năng cao là thực phẩm siêu chế biến”, TS Giang nhấn mạnh.

Đồng quan điểm đó, PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm tư vấn, phục hồi dinh dưỡng và kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia), cũng đưa ra kiến nghị cần khuyến khích người tiêu dùng hình thành thói quen đọc kỹ nhãn dinh dưỡng trước khi mua sản phẩm thực phẩm chế biến, bao gói sẵn.

Chuyên gia nhấn mạnh, cần chú ý số khẩu phần trong mỗi gói sản phẩm, hàm lượng năng lượng, đường, muối, chất béo trong mỗi khẩu phần và tỉ lệ phần trăm so với nhu cầu khuyến nghị hằng ngày để lựa chọn những thực phẩm tốt hơn cho sức khỏe.

Bên cạnh đó, các chuyên gia dinh dưỡng cũng kiến nghị, cần tạo môi trường hỗ trợ các lựa chọn lành mạnh hơn, bao gồm hạn chế tiếp thị các thực phẩm không lành mạnh, đặc biệt đối với trẻ em.