Chiều 29/10, Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển (Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam) và Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) tổ chức Diễn đàn “Lắng nghe em nói” với chủ đề “Để trẻ em không đơn độc khi tìm kiếm dịch vụ hỗ trợ”.
Diễn đàn tập trung nhận diện những rào cản khiến trẻ em bị bạo lực, xâm hại khó tìm kiếm sự giúp đỡ, đồng thời đề xuất giải pháp kết nối các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc trẻ em theo hướng an toàn, thân thiện và liên tục
Phát biểu khai mạc, bà Dương Thị Ngọc Linh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển cho biết, những năm qua, hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em từng bước được hoàn thiện. Trẻ em và gia đình có thể tìm kiếm sự trợ giúp thông qua Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111, các cơ quan chức năng, cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em và tổ chức xã hội.
Tuy nhiên, từ việc có chính sách, đường dây tiếp nhận thông tin và các đơn vị cung cấp dịch vụ đến việc trẻ em thực sự tiếp cận được sự giúp đỡ cần thiết vẫn còn khoảng cách đáng lưu ý.
Theo số liệu được nêu tại diễn đàn, từ năm 2019 đến nay, Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111 đã tiếp nhận gần 6 triệu cuộc gọi, ghi nhận hơn 11.000 trường hợp trẻ bị bạo lực, xâm hại cần can thiệp, trong đó có 4.901 trường hợp bạo lực trẻ em và 2.635 trường hợp xâm hại tình dục trẻ em. Đáng chú ý, có tới 58% trẻ em từ 10 đến 14 tuổi từng trải qua ít nhất một hình thức bạo lực hoặc kỷ luật thể chất, tinh thần trong gia đình, trong khi chỉ khoảng 6% tiếp cận được dịch vụ hỗ trợ.
Bà Dương Thị Ngọc Linh cho biết, thực tiễn hoạt động của Ngôi nhà Bình yên thuộc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển cũng cho thấy nhu cầu hỗ trợ rất lớn. Trong 19 năm hoạt động, mô hình đã hỗ trợ 1.978 phụ nữ và trẻ em là nạn nhân của bạo lực, xâm hại và mua bán người, đến từ 34 tỉnh, thành phố, thuộc 18 nhóm dân tộc. Gần một nửa số người được hỗ trợ là trẻ em; trong nhóm này, 76% là nạn nhân của bạo lực gia đình và xâm hại tình dục, số còn lại là nạn nhân mua bán người.
Theo Giám đốc Trung tâm Phụ nữ và phát triển, đối với một trẻ em đang phải đối mặt với bạo lực hoặc xâm hại, hành trình tìm kiếm sự giúp đỡ của trẻ không đơn giản bắt đầu từ việc lựa chọn một dịch vụ, mà từ khả năng nhận diện vấn đề, có đủ an toàn để lên tiếng và được lắng nghe, tin tưởng khi chia sẻ. Nỗi sợ hãi, mặc cảm, lo bị trách móc hoặc không được tin tưởng, thiếu thông tin về nơi tìm kiếm trợ giúp và sự phụ thuộc vào người chăm sóc có thể khiến trẻ khó tiếp cận hoặc không thể tiếp tục nhận hỗ trợ.
Tại diễn đàn, các chuyên gia đã đóng góp ý kiến đề xuất các giải pháp để tăng cường hỗ trợ, bảo vệ trẻ em. Ông Nguyễn Ngọc Anh, chuyên gia bảo vệ trẻ em của UNICEF cho rằng, để kêu gọi trẻ lên tiếng, tìm kiếm sự giúp đỡ không hề đơn giản. Có dịch vụ là chưa đủ. Dịch vụ phải đến với trẻ em.
Trẻ cần biết có thể tìm đến đâu, được tiếp cận dịch vụ an toàn, được lắng nghe, tôn trọng và kết nối kịp thời với sự hỗ trợ phù hợp.
Khi trẻ can đảm nói "con cần được giúp đỡ", không thể tiếp tục đặt trách nhiệm tìm đường qua hệ thống hỗ trợ lên vai trẻ và gia đình. Mà trách nhiệm phải thuộc về người lớn, các cơ quan chức năng, tổ chức và đơn vị cung cấp dịch vụ.
Một hệ thống bảo vệ trẻ em hiệu quả không chỉ là tập hợp các dịch vụ hoạt động riêng rẽ, mà cần có sự phối hợp liên tục giữa các lĩnh vực phúc lợi xã hội, y tế, giáo dục, công an, tư pháp và dịch vụ tại cộng đồng. Nếu phối hợp thiếu hiệu quả, trẻ có thể phải kể lại trải nghiệm đau buồn nhiều lần với các cơ quan, trải qua những quy trình khác nhau, khiến nỗi sợ hãi và tổn thương gia tăng.
Vì vậy, theo chuyên gia UNICEF, hệ thống hỗ trợ cần được tổ chức sao cho đơn giản nhất đối với trẻ em, dù phía sau là sự phối hợp của nhiều bên. Trẻ không cần phải tự xác định cơ quan nào phụ trách y tế, bảo vệ trẻ em, điều tra hay trợ giúp pháp lý; điều quan trọng là khi tìm đến sự giúp đỡ, các em cảm nhận được mình không đơn độc.
Đại diện UNICEF khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam và các đối tác trong việc tăng cường hệ thống bảo vệ trẻ em, nâng cao năng lực đội ngũ cung cấp dịch vụ, thúc đẩy phối hợp liên ngành và phát triển những dịch vụ thân thiện, dễ tiếp cận.
Theo các chuyên gia, diễn đàn nhắc chúng ta rằng, trẻ em không chỉ là người thụ hưởng dịch vụ. Trẻ em là chủ thể có quyền. Các em có quyền được cung cấp thông tin, bày tỏ ý kiến, được lắng nghe và tham gia vào những quyết định liên quan đến cuộc sống của mình.
Chuyên gia tâm lý Phạm Thị Thảo cho biết, nỗi sợ bị trả thù, tâm lý tự đổ lỗi, xấu hổ và lo ngại không được tin tưởng là những rào cản khiến trẻ bị bạo lực, xâm hại chần chừ hoặc im lặng. Gia đình là điểm tựa an toàn, hãy lắng nghe, tôn trọng và tránh trách móc trẻ. Điều này giúp trẻ mạnh dạn lên tiếng, tìm kiếm sự hỗ trợ.
Bên cạnh đó, nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho các em; tập huấn cho giáo viên cách nhận diện dấu hiệu trẻ gặp nguy cơ và xử lý thông tin bảo mật. Các đơn vị cung cấp dịch vụ cần phối hợp liên ngành, hướng tới mô hình “một điểm đến”, giúp trẻ tiếp cận hỗ trợ phù hợp mà không phải nhiều lần kể lại trải nghiệm tổn thương.
Theo bà Dương Ngọc Linh, sự cần thiết của việc kết nối liền mạch các dịch vụ tâm lý, y tế, pháp lý và giáo dục là rất cần thiết. Quá trình hỗ trợ phải bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin, đồng thời phù hợp với hoàn cảnh và nhu cầu riêng của từng trẻ, tránh để việc can thiệp và phục hồi bị gián đoạn.
Tuy nhiên, để hệ thống thực sự phát huy hiệu quả, những thay đổi không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan. Cách tiếp nhận thông tin, thái độ của người hỗ trợ, mức độ thân thiện của thủ tục và khả năng tiếp cận dịch vụ đều cần được xem xét từ chính trải nghiệm của trẻ em.
Một quy trình quá phức tạp, câu hỏi thiếu nhạy cảm hoặc thông tin hỗ trợ không được truyền tải phù hợp có thể vô tình tạo thêm khoảng cách giữa trẻ và những dịch vụ vốn được xây dựng để bảo vệ các em.
Bởi vậy, việc lắng nghe tiếng nói trẻ em cần được duy trì thường xuyên, thay vì chỉ xuất hiện trong những diễn đàn hay chương trình đối thoại. Những chia sẻ từ chính các em có thể giúp người lớn nhận diện những khoảng trống trong chính sách, quy trình và thực tiễn cung cấp dịch vụ.
Từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm tăng cường phối hợp liên ngành, cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ và bảo đảm việc hỗ trợ trẻ em được thực hiện liên tục, hiệu quả.
