Mỗi ngày, hàng triệu người ngồi vào mâm cơm với mong muốn giản dị là được ăn thực phẩm sạch để đảm bảo sức khỏe. Nhưng phía sau những món ăn quen thuộc là nguy cơ có thể âm thầm tích tụ thành bệnh tật. Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư quốc tế, Việt Nam ghi nhận khoảng 177.404 ca ung thư mới và 111.015 trường hợp tử vong năm 2024. Chỉ tính riêng Bệnh viện Ung Bướu TP Hồ Chí Minh, mỗi ngày khoảng 4.800 - 5.000 người đến khám và điều trị. Từ mâm cơm đến bệnh viện là khoảng cách tưởng xa mà rất gần...
Khoảng 6h sáng 8/10, Bệnh viện Ung Bướu TP Hồ Chí Minh cơ sở 1 (phường Gia Định) đã rất đông người, những hàng ghế ngồi chờ gần như kín chỗ. Dọc hành lang, khu vực cầu thang cũng có người ngồi chờ đến lượt khám.
Ở một góc hành lang, chị Linh (SN 1989) từ Đắk Lắk xuống khám ung thư vú. Chị ngồi chờ đến lượt, nhưng khám xong chưa thể về ngay vì đợi kết quả. Nhà ở xa, chị phải ở lại nhà người quen tại TP Hồ Chí Minh.
Còn ông Nguyễn Xuân Cứ (SN 1952, ở xã Dầu Tiếng, TP Hồ Chí Minh) đưa vợ đi khám bướu tuyến giáp. Hai vợ chồng thuê xe đi từ 3h30 đến bệnh viện gần 6h lấy số khám và chờ đến chiều để nhận kết quả. Ông Cứ cho biết, nơi ông sống có nhiều người mắc ung thư, có người cố gắng điều trị, nhưng cũng có người vì khó khăn đành bỏ mặc bệnh tật.
Sáng 13/10, tại Bệnh viện Ung Bướu cơ sở 2 (phường Tăng Nhơn Phú), người bệnh cũng ngồi kín ghế, dọc hành lang và cả dưới đất chờ đến lượt khám. Gương mặt ai cũng lộ vẻ mệt mỏi sau quãng đường dài và nhiều giờ chờ đợi.
Anh Tiến ở xã Đất Đỏ (TP Hồ Chí Minh) chạy xe máy đưa mẹ bị ung thư vú lên từ chiều qua, thuê một phòng trọ gần bệnh viện với giá 200.000 đồng/ngày để sáng sớm nay đến lấy số thứ tự. Hết ghế ngồi nên hai mẹ con ngồi dưới đất chờ tới lượt khám.
Cạnh đó là hai mẹ con chị Luỹ (SN 1972, ở tỉnh Đắk Lắk) đến khám ung thư vú. Cách đây 8 năm đi khám ở bệnh viện tỉnh phát hiện bướu nhỏ, bác sĩ cho uống thuốc, nay thấy bướu lớn và đau nên chị xuống đây điều trị.
Còn anh Thang (SN 1991, ở tỉnh Lâm Đồng) bị bướu ở đùi trái, lấy chiếc mũ vải xuống, đầu không còn tóc, gương mặt già hơn tuổi rất nhiều, anh đang trong quá trình hoá trị.
Tại tháp B, mặc dù có 3 thang máy để lên khu vực xạ trị, nhưng tôi phải đợi khá lâu mới di chuyển lên được tầng 7 (xạ trị tổng hợp), những chiếc ghế khu người bệnh ngồi chờ cũng đã kín chỗ.
Ông Đô (SN 1962, ở Đắk Lắk) mắc ung thư lưỡi và thực quản đang chờ xạ trị. Do ăn uống khó khăn, ông phải ăn qua đường ống. Ông cùng con trai thuê phòng trọ gần bệnh viện với giá 2,5 triệu đồng/tháng để tiện trị bệnh.
Những người ở đây hiểu nhau mà không cần hỏi quá nhiều. Người đang chờ kết quả, người khác chờ đến lượt xạ trị, hóa trị... Bệnh viện đông nên nhiều bệnh nhân phải điều trị ngoại trú, việc tìm một chỗ ở để điều trị cũng không dễ dàng. Chính từ thực tế ấy, những mái ấm miễn phí quanh bệnh viện trở thành nơi nương náu của không ít người nghèo.
Cách Bệnh viện Ung Bướu cơ sở 2 khoảng 300m là “Mái ấm 0 đồng” (số 106 đường 400, phường Tăng Nhơn Phú) của chị Tạ Thị Nhạn (SN 1966, ở tỉnh Lâm Đồng). Căn nhà không rộng nhưng hiện có khoảng 30 người bệnh khó khăn đang ở. Chị Nhạn từng là bệnh nhân ung thư vú, điều trị từ năm 2010. Trong thời gian điều trị tại cơ sở 1, gia đình khó khăn, chị phải ngủ ở hành lang bệnh viện, ăn cơm từ thiện, vừa chữa bệnh vừa nuôi bệnh nhân để có tiền trang trải.
Chị Nhạn cho biết, lúc mới xuống bệnh viện điều trị, thấy sao mà ở TP Hồ Chí Minh có nhiều người tốt vậy, họ đến thăm và cho bệnh nhân quà, cho tiền mua thuốc, chị cũng được hỗ trợ.
“Do hoàn cảnh khó khăn, lúc đấy chị tính bỏ cuộc nhưng được nhiều người giúp đỡ nên đã vượt qua tiếp tục điều trị và nghĩ phải làm gì đó để trả nợ lòng tốt của mọi người. Không trả nợ những người đã giúp mình được, nhưng hỗ trợ người bệnh khó khăn cũng là cách trả nợ nên chị mong muốn mở cơ sở cho bệnh nhân nghèo ăn ở miễn phí”, chị Nhạn cho biết.
Để thực hiện điều này, chị chuyển về Bệnh viện Ung Bướu cơ sở 2 điều trị tiếp và thuê căn nhà này làm nơi ở miễn phí cho những bệnh nhân nghèo. Ban đầu chủ nhà cho thuê 14 triệu đồng/tháng, thấy chị hỗ trợ người bệnh nên giảm còn 10 triệu đồng. Chị Nhạn nói một câu khiến người nghe khó quên: “Bệnh này giàu cũng thành nghèo, nghèo cũng thành mạt”.
Cách đấy khoảng 200m là “Mái ấm mái nhà chung” (số 124 đường 400) của chị Nguyễn Thị Lệ (SN 1972, quê Phú Yên cũ, nay thuộc Đắk Lắk) cũng dùng chính trải nghiệm của mình để động viên người bệnh. Hiện khoảng 40 người đang ở đây.
Chị Lệ bị ung thư vú, lúc trước được dự đoán chỉ còn sống khoảng 6 tháng. Chị đã chuẩn bị hình thờ cho mình, nhưng sự sống kéo dài đến nay được 15 năm. Căn nhà ở quê chị bán được 1 tỷ đồng để trị bệnh. Năm đầu tiên, chi phí điều trị có tháng lên tới 51 triệu đồng, sau đó khoảng 25 triệu đồng/tháng. Khi không còn tiền, chị trị bệnh bằng cách sống lạc quan và giúp đỡ người bệnh, nấu cơm cho họ ăn, chở những người đi lại khó khăn đến bệnh viện.
Lúc đầu chị thuê phòng trọ 200.000 đồng/ngày gần BV Ung Bướu cơ sở 2 để điều trị. Năm 2021, hôm đấy đi bộ từ bệnh viện về nơi trọ thấy căn nhà này treo bảng cho thuê, chị đã thuê với giá 6 triệu đồng/tháng và rủ thêm những người bệnh đến ở cho vui. 2 năm đầu chị bao ăn ở, nhưng sau đó hết tiền và chủ nhà tăng lên 13,5 triệu đồng/tháng, ai đến ở thì đóng góp tuỳ khả năng cho đủ trả tiền thuê nhà, ai khó khăn quá thì miễn phí.
Chị Liễu (SN 1977, quê Vũng Tàu) đầu không còn tóc sau nhiều đợt hóa trị ung thư vú. Tại mái ấm của chị Lệ, chị được hỗ trợ, động viên, những người bệnh cùng cảnh ngộ cũng chia sẻ kinh nghiệm, tiếp thêm tinh thần để kiên trì điều trị.
Còn chị Huỳnh Thị Nhất (SN 1965, ở phường Gia Định, TP Hồ Chí Minh) đang ở tại mái ấm của chị Nhạn cho biết, chồng bị ung thư phổi đã qua đời, chị bị ung thư vú di căn xương, nhà đã bán để trị bệnh. Gặp chị Nhạn tại bệnh viện và chị đưa về đây ở. Chị Nguyễn Thị Học (SN 1968, ở Đắk Lắk) thì bị ung thư vú di căn phổi, hoàn cảnh khó khăn nên chị ở mái ấm miễn phí này. Bà Nguyễn Thị Hường (SN 1954, ở Đắk Lắk) bị ung thư gan đã điều trị 9 năm cho biết, nếu không có mái ấm 0 đồng như này thì những người bệnh khó khăn không thể duy trì điều trị lâu dài được.
Có người muốn buông xuôi khi nghe hai chữ “ung thư”, có người phải bán nhà để chữa bệnh. Những mái ấm quanh BV Ung Bướu trở thành nơi nương náu của bệnh nhân từ nhiều tỉnh, thành, cùng nhau sẻ chia và động viên vượt qua bệnh tật. Nhưng phía sau những câu chuyện ấm lòng ấy vẫn là áp lực ngày càng lớn khi số người tìm đến bệnh viện không ngừng tăng.
TS. BS. Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc BV Ung Bướu TP Hồ Chí Minh cho biết, năm 2025 bệnh viện ghi nhận khoảng 1,08 triệu lượt khám. Hiện bệnh viện tiếp nhận khoảng 4.800 - 5.000 lượt người bệnh đến khám và điều trị mỗi ngày. Những con số này cho thấy áp lực rất lớn đối với hệ thống y tế. Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng lượng người bệnh tại một bệnh viện tuyến cuối tăng còn phản ánh nhu cầu điều trị chuyên sâu, sự tin tưởng và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân, chứ không thể đồng nhất hoàn toàn với tốc độ gia tăng số ca mắc ung thư trong cộng đồng.
“Điều khiến chúng tôi trăn trở nhất không chỉ là số người bệnh đến khám ngày càng đông, mà còn là việc không ít người đến bệnh viện khi ung thư đã ở giai đoạn tiến triển. Khi ấy, việc điều trị thường phức tạp hơn, kéo dài hơn, trong khi cơ hội điều trị khỏi bệnh có thể đã thu hẹp. Đằng sau mỗi ca bệnh phát hiện muộn là những lo toan rất lớn của cả người bệnh và gia đình”, BS. Tuấn cho biết.
Tại bệnh viện, các nhóm ung thư vú, phổi, đại trực tràng, gan và dạ dày đang tạo ra áp lực điều trị đáng kể. Ở nam giới, những bệnh thường gặp gồm ung thư phổi, đại trực tràng, gan, dạ dày và thực quản. Ở nữ giới là ung thư vú, tuyến giáp, đại trực tràng, cổ tử cung và phổi.
Điều chúng ta cần hướng đến không chỉ là nâng cao năng lực chữa bệnh, mà còn là giúp người dân đến với y tế sớm hơn. Với ung thư, phát hiện sớm không đơn thuần là phát hiện bệnh sớm hơn vài tháng; trong nhiều trường hợp, đó là sự khác biệt rất lớn về cơ hội điều trị, chất lượng sống và tương lai của cả một gia đình.
Là bệnh viện chuyên khoa ung bướu thường được xem như một cơ sở ‘tuyến cuối’ trong điều trị ung thư, quá tải không chỉ là chuyện người bệnh phải chờ đợi, mà còn liên quan trực tiếp đến thời điểm họ được chẩn đoán và bắt đầu điều trị. Vì vậy, bệnh viện xác định phải giải quyết đồng thời hai yêu cầu: nâng cao năng lực tiếp nhận và bảo đảm chất lượng, an toàn điều trị cho từng người bệnh. Mục tiêu không chỉ là khám được nhiều hơn, mà là để người bệnh được khám đúng, chẩn đoán đúng và tiếp cận điều trị phù hợp, kịp thời hơn.
Với người bác sĩ phẫu thuật ung thư, áp lực không chỉ nằm ở độ khó của kỹ thuật. Trên bàn mổ là sức khỏe, sinh mạng và niềm hy vọng của một con người, phía sau là cả gia đình đang chờ đợi. Mỗi quyết định đều phải cân nhắc giữa khả năng kiểm soát khối u, sự an toàn và chất lượng sống sau điều trị. Đặc biệt ở giai đoạn bệnh tiến triển, không phải cứ can thiệp nhiều hơn là mang lại lợi ích nhiều hơn cho người bệnh.
“Nếu có một điều muốn gửi đến cộng đồng, tôi mong mọi người hãy nhớ: đừng đợi đến khi bệnh trở nên nghiêm trọng mới tìm đến bác sĩ. Trong cuộc chiến với ung thư, phát hiện sớm chính là cách gìn giữ thêm cơ hội điều trị và hy vọng cho người bệnh”, BS. Tuấn nhấn mạnh.
Khi dòng người trước cửa bệnh viện ngày càng dài, câu hỏi không chỉ là làm thế nào để điều trị tốt hơn, mà là làm gì để phòng bệnh trước khi người dân phải bước vào bệnh viện?
