Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được đưa vào trình Quốc hội khoá XVI tại kỳ họp thứ 2. Sáng 21/10, Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Y tế trình bày tờ trình dự án của Luật.
Thảo luận tại tổ, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) nhấn mạnh yêu cầu cụ thể hóa lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine thế hệ mới bằng quy định rõ ràng, đủ sức ngăn chặn việc sản xuất, kinh doanh và sử dụng các sản phẩm này.
Một trong những kiến nghị đáng chú ý được Đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Nhân (TP Hồ Chí Minh) nêu tại cuộc thảo luận là kiến nghị nghiên cứu cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi, bên cạnh quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.
Đại biểu dẫn số liệu từ Bộ Y tế cho thấy tỷ lệ hút thuốc ở nam giới trong nhóm 15-19 tuổi khoảng 5,4%, nhưng tăng lên 32,6% ở nhóm 20-24 tuổi. Theo ông, cần xem xét nguy cơ người trẻ bắt đầu hút thuốc khi vừa đủ tuổi mua hợp pháp, từ đó có biện pháp ngăn ngừa sớm.
Ông Phạm Trọng Nhân đề nghị cơ quan soạn thảo giải trình thấu đáo việc chưa đưa phương án này vào dự thảo luật. Nếu chưa đủ điều kiện quy định ngay, đại biểu đề nghị nghiên cứu giao Chính phủ áp dụng chậm nhất vào năm 2030, đồng thời công khai báo cáo đánh giá tác động trước khi Quốc hội xem xét.
Nhiều chuyên gia y tế đồng tình với kiến nghị này và cho biết, nếu để người dân tự do hút thuốc lá sau 18 tuổi, sẽ liên tiếp xuất hiện các thế hệ hút và nghiện thuốc lá, nối tiếp các thế hệ đi trước đã tử vong do thuốc lá, tạo nên vòng xoắn bệnh lý trong đời sống.
Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, ngay sau 18 tuổi, người Việt Nam bước vào tuổi được mua và hút thuốc lá, tỷ lệ người từ 20-24 tuổi hút thuốc lá bùng nổ tới 32,6% và liên tiếp tăng trong các độ tuổi sau đó.
Các nghiên cứu cho thấy nguy cơ nghiện thuốc lá cao với người trước 45 tuổi, đặc biệt cao ở độ tuổi 18-29 tuổi. Đây là các nhóm tuổi cần được bảo vệ, ngăn chặn khỏi việc sử dụng thuốc lá.
Còn Hội Hồi sức cấp cứu và chống độc Việt Nam cho biết, Việt Nam là một trong 15 nước có tỷ lệ hút thuốc lá ở người trưởng thành cao nhất thế giới (41,1%), kèm theo là những người hút thuốc lá thụ động với số lượng tương đương hoặc lớn hơn. Hậu quả thuốc lá gây ra là toàn diện với đất nước và con người, cả về sức khỏe và kinh tế, xã hội.
Mỗi năm có hơn 100 nghìn người Việt Nam tử vong do các bệnh do thuốc lá gây ra. Khói thuốc lá gây nên 12,4% trong tổng các thiệt hại do bệnh tật. Chỉ riêng nguyên nhân thuốc lá gây nên 17,8% trong tổng số các ca tử vong ở Việt Nam. Thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây nên 17,8% trong tổng số các ca tử vong ở Việt Nam.
Mặc dù, có rất nhiều nỗ lực phòng chống tác hại của thuốc lá, nhưng thực trạng hút thuốc lá và các hậu quả gây ra vẫn cải thiện rất hạn chế. Các bệnh do thuốc lá gây ra là bệnh nặng, hiểm nghèo, khó chữa, rất khó hồi phục, rút ngắn tuổi thọ, ảnh hưởng rất lớn và kéo dài chất lượng cuộc sống của người hút. Do đó, việc ngăn chặn thế hệ trẻ tiếp xúc với thuốc lá, ngăn chặn sử dụng thuốc lá với người chưa hút, đặc biệt thế hệ tương lai là vô cùng bức thiết.
Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch Bệnh viện 19-8, Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, khói thuốc lá chứa hàng nghìn hoá chất độc hại và gây ung thư. Về tim mạch, thuốc lá gây xơ vữa mạch máu, nicotin gây co thắt mạch, qua đó gây tăng huyết áp, thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim, đột quỵ não và các bệnh mạch máu ở các cơ quan.
Nghiên cứu về gánh nặng toàn cầu công bố năm 2025 cho thấy, Việt Nam có khoảng 381.000 người tử vong do các bệnh tim mạch do thuốc lá gây ra, tương đương khoảng 100 người tử vong/ngày. Đột quỵ, nhồi máu cơ tim là bệnh tật gây tử vong hàng đầu ở Việt Nam.
Còn GS Bùi Diệu, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam thì cho biết, thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư và gây ung thư với hầu hết các cơ quan của cơ thể. Một nghiên cứu về dịch tễ ung thư ở Việt Nam cho thấy, thuốc lá là yếu tố nguy cơ cao nhất (33,9%) gây tất cả các bệnh ung thư ở nam giới. Ở nữ giới, thuốc lá thụ động cũng là yếu tố nguy cơ gây ung thư cao thứ 2 xếp sau thừa cân.
Với ung thư phổi, ở Việt Nam năm 2024, có thêm 23.085 người mắc và 21.340 người tử vong. Nghiên cứu ở Bệnh viện K cho thấy trong số những người ung thư phổi có 96,8% người hút thuốc lá.
Theo văn bản của Hội Ung thư Việt Nam gửi Bộ Y tế và các cơ quan chức năng, Hội cho biết, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho tới nay mới chỉ ngăn chặn người dưới 18 tuổi hút thuốc lá. Khi đủ 18 tuổi các trẻ bước vào độ tuổi hút thuốc lá. Vì vậy, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi lần này cần có giải pháp mới, chủ động giải quyết tận gốc vấn đề, có giải pháp để ngăn chặn người hút thuốc lá mới, xây dựng các thế hệ trẻ và tương lai của người Việt Nam không hút thuốc lá. Hội kiến nghị đưa trở lại dự án Luật quy định cấm bán, cung cấp, mua hộ thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi, kể cả khi họ đủ 18 tuổi.
GS Mai Trọng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Miễn dịch trị liệu ung thư Việt Nam cho rằng, đối với ung thư, kiểm soát thuốc lá là biện pháp dự phòng có ý nghĩa đặc biệt vì có thể tác động từ trước khi bệnh xuất hiện. Thuốc lá liên quan chặt chẽ với ung thư phổi và nhiều ung thư khác. Khi bệnh đã xảy ra, người bệnh phải đối mặt với quá trình chẩn đoán, phẫu thuật, xạ trị, điều trị toàn thân và theo dõi kéo dài, với chi phí lớn và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
Vì vậy, ngăn chặn người trẻ bắt đầu hút thuốc có giá trị lớn hơn nhiều so với chỉ xử lý hậu quả sau khi nghiện hoặc mắc bệnh.
Hội Miễn dịch trị liệu Ung thư Việt Nam đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và các cơ quan liên quan xem xét đưa vào dự án Luật quy định cấm bán, cung cấp và mua hộ thuốc lá cho người sinh từ 1/1/2010 trở đi, kể cả sau khi họ đủ 18 tuổi. Đồng thời, đề nghị nghiên cứu các quy định thực thi phù hợp để bảo đảm người bán có thể xác minh đối tượng, hạn chế việc mua hộ và bảo đảm chính sách được áp dụng khả thi, thống nhất.
Đến nay, đã có nhiều hội chuyên môn y tế như: Hội Ung thư Việt Nam, Hội Tim mạch Việt Nam, Hội Hồi sức cấp cứu và chống độc Việt Nam, Hội Miễn dịch trị liệu Ung thư Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai đã có các công văn đề xuất bổ sung chính sách cấm bán thuốc lá cho thế hệ công dân Việt Nam sinh từ năm 2010 trở đi.
Các chuyên gia cho biết, giảm số người bắt đầu hút thuốc chính là biện pháp chủ động để giảm số trường hợp ung thư và các bệnh liên quan đến thuốc lá trong tương lai, đồng thời giảm nhu cầu điều trị phức tạp và gánh nặng nguồn lực y tế.
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, nguy cơ gây nghiện của thuốc lá cao hơn nhiều so với ma túy cocain, cần sa và rượu. Xác suất tích lũy tính từ khi bắt đầu sử dụng đến khi nghiện với các chất là: Nicotine (67.5%), rượu (22.7%), cocain (20.9%), cần sa (8.9%).
Nghiên cứu khác cũng cho thấy nicotine có khả năng gây nghiện cao hơn so với heroin và rượu. Nicotine được chứng minh có khả năng gây nghiện ngang bằng hoặc cao hơn so với heroin và cocain. Nguy cơ nghiện thuốc lá cao với người trước 45 tuổi, đặc biệt cao ở độ tuổi 18-29 tuổi. Một người có thể trở nên lệ thuộc vào các sản phẩm thuốc lá chỉ trong vài ngày, nhưng vô cùng khó khăn khi bỏ được thuốc lá.
Việc cai thuốc lá có thể cần tới 30 lần cố gắng và nhiều người không bao giờ thành công. Chuyên gia chống độc nhấn mạnh, thuốc lá dễ nghiện và khó bỏ hơn so với ma túy nhóm opi (nhóm heroin).
Tỷ lệ bỏ thuốc lá (nicotine) thành công thấp hơn bỏ ma túy cocain, rượu, cần sa. Ngay cả khi đã áp dụng nhiều biện pháp khác nhau để cai bỏ thuốc lá, phần lớn người hút vẫn sẽ hút thuốc lá tới cuối đời.
