Chuyên gia nói gì trước đề xuất người dưới 18 tuổi được hiến mô tạng

Trình bày trước Quốc hội tờ trình dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) vào sáng 21/10, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết dự thảo gồm 7 chương, 39 điều với một số nội dung đáng chú ý.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, ngoài các quy định về cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến, dự thảo Luật đã bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện và của người đó.

Thông tin này ngay sau đó đã nhận được nhiều ý kiến bày tỏ trên mạng xã hội, có nhiều người không tán thành đề xuất này và lo ngại nếu cho người dưới 18 tuổi được hiến mô tạng có thể dẫn đến nguy cơ mua bán nội tạng trẻ em...

Trước nhiều ý kiến phản đối của dư luận, GS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, cần phân biệt rõ hai nội dung quan trọng của dự thảo Luật: Hiến mô tái sinh ở trẻ em khi còn sống và hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi đã chết não hoặc chết tuần hoàn. Đây là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau về bản chất y học và điều kiện pháp lý.

Theo dự thảo Luật, mô tái sinh là những mô mà sau khi lấy ra khỏi cơ thể, cơ thể vẫn có khả năng tiếp tục sản sinh hoặc phát triển thay thế mô đã lấy.

Ví dụ điển hình trong y học là các tế bào gốc tạo máu, có thể được thu thập từ tủy xương hoặc máu ngoại vi để điều trị một số bệnh hiểm nghèo. Khác với việc lấy đi một cơ quan như thận hoặc gan, các tế bào tạo máu có khả năng tiếp tục được cơ thể sản sinh, phục hồi sau khi thu thập với số lượng và kỹ thuật phù hợp.

Chính vì vậy, việc dự thảo Luật cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh trong một số trường hợp đặc biệt để điều trị cho người thân là đề xuất có cơ sở khoa học và mang ý nghĩa nhân văn.

Tuy nhiên, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương nhấn mạnh, việc cho phép hiến mô tái sinh hoàn toàn không đồng nghĩa với việc cho phép lấy thận, gan hoặc các cơ quan lành của trẻ đang sống để ghép cho người khác.

Dự thảo Luật quy định cụ thể các điều kiện đối với từng nhóm tuổi, phạm vi người thân được nhận, sự đồng ý của trẻ và người đại diện, đồng thời yêu cầu tư vấn độc lập để bảo đảm việc hiến mô là tự nguyện, không bị cưỡng ép.

Bên cạnh quy định về hiến mô tái sinh, dự thảo Luật còn bổ sung quy định về hiến mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn.

Theo GS Trần Minh Điển, đây là nội dung cần được giải thích rõ để tránh nhầm lẫn giữa việc hiến tạng sau khi chết với việc lấy tạng ở trẻ em đang sống.

Theo dự thảo Luật, việc lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết chỉ được xem xét khi đã được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo các tiêu chuẩn chuyên môn và quy định pháp luật; đồng thời phải đáp ứng những điều kiện về nguyện vọng hiến và sự đồng ý của người đại diện hợp pháp.

"Chết não không phải là hôn mê sâu, cũng không phải là tình trạng bệnh nặng hoặc nguy kịch. Chết não là tình trạng mất hoàn toàn và không thể phục hồi chức năng não, được xác định bằng những tiêu chuẩn y học nghiêm ngặt. Một người bệnh đang hôn mê, dù rất nặng, nhưng chưa được xác định chết não thì không thể được coi là người hiến tạng sau chết não", Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương giải thích.

Dự thảo Luật cũng quy định việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải do Hội đồng chuyên môn thực hiện. Những người trực tiếp điều trị, tham gia vận động hiến hoặc thuộc kíp lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể không được tham gia Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn của người hiến đó. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm tính độc lập, khách quan và minh bạch.

"Trong thực tiễn nhi khoa, có nhiều trẻ mắc suy tim, suy gan, suy thận giai đoạn cuối mà ghép tạng là giải pháp điều trị cần thiết để duy trì sự sống.

Đặc biệt, đối với trẻ nhỏ, việc tìm được nguồn tạng hiến phù hợp thường gặp nhiều khó khăn do những yêu cầu về kích thước cơ quan, mức độ tương hợp và các điều kiện chuyên môn khác. Vì vậy, nguồn tạng hiến sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, trong những trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật, có thể mang lại cơ hội sống cho những trẻ mắc bệnh hiểm nghèo", Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương bày tỏ.

Về dự thảo Luật đang được trình Quốc hội và trước nhiều ý kiến tranh cãi của dư luận những ngày qua, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Đại biểu Quốc hội khoá XVI cho biết, cần phải hiểu trong hiến mô, tạng được chia làm 2 nhóm rõ ràng: Nhóm hiến sau khi bệnh nhân đã mất hoặc chắc chắn không có hy vọng sống và nhóm hiến một phần mô, tạng của người khoẻ mạnh cho người bị bệnh.

Về đăng ký hiến sau khi chết. Luật hiện hành chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi đăng ký hiến. Dự thảo cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết và hiến xác, với điều kiện có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.

Khi lấy mô, tạng, phải xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo quy trình chặt chẽ, và người đại diện phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của nguyện vọng đó. PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho rằng, quy định này là cần thiết.

"Nhưng với trẻ em, nguyện vọng của cháu cùng chữ ký của cha mẹ là cần nhưng chưa đủ. Nên có thêm một người thứ ba độc lập chứng kiến và sự giám sát của cơ quan bảo vệ trẻ em.

Hơn nữa cũng cần có chiều ngược lại, như luật tại Pháp, trẻ trên 13 tuổi có quyền từ chối hiến mô, tạng của mình nếu không may tử vong. Chúng ta cũng nên lưu ý và bổ sung tình huống này", Giám đốc Bệnh viện Đại học Y nêu.

Về hiến khi còn sống, cần phân biệt rõ mô và bộ phận cơ thể. Đây là điểm ban soạn thảo đã làm rất rõ. Với bộ phận không tái sinh như thận, một phần gan: Dự thảo nghiêm cấm lấy từ người sống dưới 18 tuổi. PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu hoàn toàn ủng hộ đề xuất này. Đồng thời cho biết, dự thảo cũng siết điều kiện với người hiến khi còn sống: Từ đủ 18 tuổi mới được hiến cho thành viên gia đình, từ đủ 25 tuổi mới được hiến cho người ngoài gia đình, nhằm ngăn chặn mua bán tạng trá hình.

Với mô tái sinh như tủy xương, dự thảo mở có điều kiện. Trẻ từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến tủy cho thành viên gia đình khi không còn người lớn nào phù hợp; trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến tủy cho cha, mẹ, anh chị em ruột trong trường hợp tương tự. Quy định này không áp dụng với hiến máu.

Điều kiện bắt buộc là trẻ đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, và cả trẻ lẫn người đại diện đều đồng ý.

"Trên thực tế, khi anh hoặc chị trong nhà bệnh nặng cần tủy, một đứa em 15 tuổi rất khó nói lời từ chối, dù chúng ta có hỏi riêng cháu. Người đại diện ký đồng ý lúc đó cũng chính là người đang mong đứa con kia được cứu.

Vì vậy, tôi đề nghị, với nhóm 15–18 tuổi, thu hẹp "thành viên gia đình" về cha mẹ đẻ và anh chị em ruột; và người tư vấn phải thực sự độc lập, không liên quan đến kíp ghép", PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu bày tỏ.

Cuối cùng, người trẻ đặc biệt người trẻ em cần được cung cấp thông tin phù hợp với lứa tuổi và được tự do bày tỏ ý kiến, không chịu áp lực. Cha mẹ có vai trò quan trọng, nhưng quan điểm của cha mẹ không mặc nhiên là lợi ích tốt nhất của trẻ. Ngược lại, cũng không nên tuyệt đối hóa ý kiến của trẻ mà bỏ qua độ tuổi và nền tảng giáo dục.

Còn BS Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng Khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP Hồ Chí Minh) thì cho rằng, hiện nay, muốn ghép tạng cho trẻ em rất khó tương thích về kích thước do Luật hiện hành người dưới 18 tuổi không được hiến tạng. Đa số bệnh nhi chờ ghép rất lâu và chết trước khi ghép.

Mong muốn của người thân cũng như y bác sĩ là ghép sớm cho trẻ, để các cháu có cuộc sống chất lượng và ổn định. Tuy nhiên, đa số là không thể, các trẻ chờ ghép tạng đều ra đi trong bệnh cảnh đau đớn kéo dài.

Và mong muốn của nhà quản lý và bác sĩ là có nguồn tạng để ghép cho trẻ như người lớn, bởi tạng người lớn rất khó ghép được cho trẻ nhỏ.