Cấm hành vi lấy bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi khi còn sống

Chiều 27/10, Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan chủ trì buổi họp báo.

Phát biểu tại buổi họp báo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển ghép mô, tạng tại Việt Nam.

Đến nay, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép tạng, đem lại cuộc sống cho rất nhiều người, trong đó có trẻ em. Tuy nhiên, quá trình 20 năm thực hiện luật đã bộc lộ nhiều bất cập nên việc sửa đổi luật là cấp thiết.

Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, luật hiện hành chỉ quy định cho phép người đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến tạng. Dự thảo luật sửa đổi đã bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến tạng khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện của người đó. Việc đăng ký nguyện vọng hiến không đồng nghĩa với việc đủ điều kiện hiến tạng.

Dự thảo luật cũng quy định cấm hành vi lấy bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi khi còn sống, mà chỉ được lấy khi người dưới 18 tuổi đã chết não, chết tuần hoàn và được cha mẹ, người giám hộ đồng ý. Dự thảo luật cũng đề xuất chỉ được hiến mô tái sinh, tế bào gốc tạo máu với người dưới 18 tuổi.

Với quy định liên quan đến hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi như dự thảo luật đưa ra, nhiều ý kiến trên mạng xã hội lo ngại sẽ dẫn đến tình trạng bắt cóc trẻ em và buôn bán nội tạng trẻ em. Đặc biệt, việc Hội đồng đội Trung ương phối hợp lấy ý kiến khảo sát trẻ em trong quá trình xây dựng Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), đã khiến nhiều phụ huynh bức xúc, không đồng tình.

Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức PGS.TS Dương Đức Hùng trả lời tại buổi họp báo.

Phát biểu tại buổi họp báo, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, Bệnh viện Việt Đức là một trong những đơn vị thực hiện ghép tạng hàng đầu, nhưng thực tế luôn diễn ra sự mất cân đối lớn giữa nhu cầu ghép tạng và nguồn tạng hiến. Nhiều bệnh nhân, đặc biệt là các cháu nhỏ, đã tử vong do không có tạng ghép.

Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cũng cho biết, cần phân định rõ 2 nhóm hiến tạng trong dự thảo luật.

Nhóm thứ nhất là người cho chết não/chết tuần hoàn, cần mở rộng và cởi mở tối đa hành lang pháp lý đối với người cho đã chết não hoặc chết tuần hoàn. Tạng của người chết não nếu không lấy ghép thì sẽ mang đi chôn/hỏa táng vô cùng lãng phí.

PGS.TS Dương Đức Hùng dẫn chứng thực tế về vướng mắc pháp lý ở luật hiện hành. Có trường hợp bệnh nhân 17 tuổi 9 tháng 20 ngày bị chết não, gia đình đồng ý hiến tạng và có bệnh nhân chờ ghép tim, nhưng do luật quy định phải đủ 18 tuổi nên hội đồng y khoa không thể tiếp nhận, dẫn đến việc mất đi cơ hội cứu sống bệnh nhân.

Đối với nhóm người cho sống, PGS.TS Dương Đức Hùng cho biết, cần hết sức cẩn trọng. Người dưới 18 tuổi vẫn cần có người giám hộ và có ý kiến đồng ý, đặc biệt đối với trẻ em. Trong dự thảo luật đã quy định rất rõ, không được phép lấy tạng sống đối với trẻ em dưới 18 tuổi trong mọi tình huống.

Đối với mô tái sinh (tuỷ xương), nếu trẻ em tự nguyện hiến, chúng ta tôn trọng ý kiến của các cháu, nhưng có nên lấy không? Vai trò của người giám hộ là bố mẹ rất quan trọng. Nhưng không phải bố mẹ đồng ý là có thể lấy mô tái sinh của trẻ để ghép, mà phải xem kỹ lưỡng như lấy mô tái sinh của trẻ để ghép cho một người họ hàng thì có nên không.

Có ý kiến cho rằng cần hỏi ý kiến đứa trẻ. Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, trẻ em (nhất là lứa tuổi nhỏ như 10 tuổi) chưa đủ nhận thức và năng lực hành vi dân sự để quyết định một vấn đề y khoa phức tạp như hiến tạng, thì hỏi ý kiến như thế nào? Bản thân ông vừa là người làm cha, vừa làm trong ngành y, cũng không đồng ý với việc dựa vào ý kiến của trẻ nhỏ để quyết định.

Sự đồng ý hay không của trẻ không thể coi là cơ sở pháp lý để tiến hành lấy tạng. Quyết định bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của trẻ phải dựa trên quy định pháp luật nghiêm ngặt và sự đánh giá chuyên môn y tế.

Chuyên gia hàng đầu về ghép tạng cũng cho biết, việc sửa đổi luật là vô cùng cấp thiết nhằm tạo hành lang pháp lý an toàn bảo vệ các bác sĩ/cơ sở y tế, giúp họ yên tâm cứu người. Luật sửa đổi phải bám sát thực tiễn xã hội, văn hóa và thuần phong mỹ tục Việt Nam, không nên áp dụng máy móc bài học của nước ngoài. Việc sửa đổi luật không phải làm cho riêng ai mà là vì sự phát triển chung và chính cơ hội sống của người dân Việt Nam.

GS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, trong dự thảo luật, người dưới 15 tuổi được đăng ký hiến mô tạng với điều kiện được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Đăng ký hiến thực sự chỉ là nguyện vọng, không có nghĩa đủ điều kiện được hiến.

Với mô tái sinh và tế bào gốc, người dưới 18 tuổi có thể hiến nhưng phải đáp ứng những điều kiện rất nghiêm ngặt. Việc hiến chỉ được thực hiện cho anh, chị, em ruột. Hiến cho người ngoài gia đình rất khó vì khó tìm được sự phù hợp.

Đối với các cơ quan nội tạng như phổi, gan, thận, trẻ em không được phép hiến khi còn sống. Chỉ nên mở rộng nguồn hiến từ người chết não, nhưng phải có sự đồng ý của gia đình.

Nhu cầu ghép tạng của người bệnh và gia đình người bệnh rất lớn. Theo GS.TS Trần Minh Điển, mô ghép phải có tỷ lệ hòa hợp phù hợp mới có thể đạt được thành công.

“Chúng ta cố gắng tăng nguồn hiến từ người chết não để nhiều người bệnh có cơ hội được ghép tạng hơn”, GS.TS Trần Minh Điển nói.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam cho biết, vấn đề hiến tạng ở người chưa thành niên là vấn đề nhạy cảm, cần được tiếp cận một cách thận trọng.

“Là mẹ của hai đứa con nhỏ, tôi không mong muốn phải đưa ra quyết định hiến tạng hoặc nhận tạng từ người khác. Tuy nhiên, nếu điều đó xảy ra, cần có một hệ thống bảo đảm công bằng, minh bạch. Đây cũng là mục tiêu Việt Nam hướng tới thông qua việc sửa đổi luật”, bà Pratt nói.

Bà Pratt cho biết thêm, WHO đề cao 5 nguyên tắc cần được quan tâm trong quá trình xây dựng luật.

Thứ nhất, lợi ích tốt nhất của trẻ em và việc bảo vệ trẻ phải được đặt lên hàng đầu.

Thứ hai, cần phân biệt rõ việc hiến tạng khi còn sống và sau khi chết. Hiến tạng khi còn sống chỉ nên diễn ra trong những trường hợp rất đặc biệt.

Thứ ba, cần phân biệt giữa việc hiến các cơ quan không tái sinh cho người sống và hiến mô, tế bào có khả năng tái sinh. Việc mua bán tạng phải bị nghiêm cấm.

Thứ tư, có thể cho phép hiến mô tái sinh, tế bào gốc cho các thành viên trong gia đình nhưng phải tuân thủ những điều kiện nghiêm ngặt.

Thứ năm, cần có cơ chế bảo vệ độc lập đối với người hiến, bảo đảm họ được cung cấp đầy đủ thông tin, có sự đồng ý của cha mẹ và được bảo vệ trước hành vi mua bán tạng. Người hiến cũng cần có quyền rút lại quyết định.

Đối với người chưa thành niên, việc cho phép hiến cần được xem xét trên phương diện đạo đức, đồng thời phải tuân thủ những quy định pháp luật nghiêm ngặt.

Phát biểu tổng kết tại buổi họp báo, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, ý kiến của người dân trong thời gian vừa qua cũng là kênh để Ban soạn thảo lắng nghe, tiếp thu làm rõ những vấn đề còn gây băn khoăn, để hoàn thiện chính sách.

Mục đích xây dựng dự án luật để khắc phục các vướng mắc, bất cập trong lấy, hiến ghép mô tạng, làm sao để cứu được nhiều bệnh nhân hơn, đáp ứng mong mỏi ngày càng nhiều của bệnh nhân suy tạng, đặc biệt là trẻ em.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, những người xây dựng pháp luật luôn trăn trở trước sinh tử của người bệnh. Nếu chúng ta bàng quan, thờ ơ là có lỗi với người dân, người bệnh.

"Nếu vì những trở ngại về mặt pháp lý mà chúng ta không tìm cách tháo gỡ, không cứu được người bệnh thì chúng ta là người có lỗi. Chính vì vậy chúng tôi quyết tâm phải xây dựng luật nhằm mang lại nhiều lợi ích nhất cho người dân, cho các bệnh nhân đang chờ ghép tạng", Bộ trưởng Bộ Y tế bày tỏ.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định, việc xây dựng luật không nhằm mục đích nào khác ngoài mục đích mang lại tốt hơn cho sức khỏe của người dân.

Bộ trưởng mong muốn các cơ quan báo chí phản ánh chính xác bản chất của dự thảo luật, tránh đưa thông tin gây hoang mang hoặc khiến người dân hiểu sai mục tiêu của chính sách.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cũng khẳng định, Bộ Y tế sẵn sàng tiếp nhận những câu hỏi, sáng kiến và góp ý của các cơ quan báo chí, chuyên gia và người dân, kể cả sau cuộc họp, để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án luật.

Theo Bộ trưởng, từ nay đến đầu tháng 11 vẫn còn thời gian để các cơ quan, tổ chức và cá nhân tham gia đóng góp ý kiến. Ban soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, chỉnh lý, bảo đảm dự thảo chặt chẽ và phù hợp nhất trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan kỳ vọng, khi được hoàn thiện và thông qua, luật sẽ mở thêm cơ hội sống cho những người mắc bệnh mạn tính, suy tạng giai đoạn cuối và các bệnh nhi đang chờ ghép; đồng thời tạo hành lang pháp lý rõ ràng để đội ngũ thầy thuốc yên tâm công tác, cống hiến cho sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.