Moscow gần đây đã tuyên bố rằng lời mời này đã nhận được phản ứng “tích cực” từ phía Bình Nhưỡng, và đánh dấu một bước tiến mới trong quan hệ ngoại giao song phương. Cùng lúc đó giới truyền thông cho hay, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã khẳng định cũng sẽ tới Nga và diện kiến nhiều nguyên thủ quốc gia khác.
Điều này đưa ra một “kịch bản bộ ba” khá thú vị - Chủ tịch Tập Cận Bình và Chủ tịch Kim Jong-un lần đầu tiên mặt đối mặt trên đất Nga, và sẽ tiến hành nhiều cuộc hội đàm quan trọng với Tổng thống Putin. Theo nghi lễ ngoại giao, Tổng thống Nga sẽ lần lượt đón tiếp ông Kim và ông Tập. Tuy nhiên, chưa rõ nhà lãnh đạo Bình Nhưỡng có muốn diện kiến Chủ tịch Trung Quốc, hoặc ông Tập Cận Bình có muốn gặp cháu nội của cố Chủ tịch Kim Nhật Thành ngay tại thủ đô nước Nga hay không.
Nga - Triều Tiên muốn xích lại gần nhau
Từ một năm nay, quan hệ Moscow với Mỹ và phương Tây dần xuống cấp (do vấn đề Ukraine) thì quan hệ Nga - Triều Tiên đang được Tổng thống Vladimir Putin hâm nóng một cách nhanh chóng. Có vẻ như Điện Kremli đã bắt đầu nhận thấy tầm quan trọng chiến lược của Triều Tiên. Nga đang tập trung vào chính sách hướng Đông và có thể sẽ sử dụng Triều Tiên như là một con át chủ bài làm đối trọng với Washington.
 |
| Vladimir Putin. |
Trong những tháng gần đây, Nga và Triều Tiên đã dồn dập ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác, trong lúc Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đưa ra những lệnh trừng phạt nhắm vào Nga.
Trong một tuyên bố chung vừa qua, năm 2015 đã được lãnh đạo Nga và Triều Tiên chọn làm “Năm của tình hữu nghị”, với mục tiêu tăng cường hợp tác kinh tế, trao đổi hàng hóa và đầu tư giữa hai nước.
Về mặt lý thuyết, khi bắt tay với Triều Tiên, ông Putin sẽ đem về cho Nga một trạm trung chuyển giao dịch thương mại hữu ích, hay thậm chí còn có thể tạo điều kiện cho một đường ống dẫn dầu mới trong tương lai. Moscow đặc biệt cần sự hợp tác của Bình Nhưỡng trong việc đẩy mạnh xuất khẩu khí đốt tự nhiên sang Hàn Quốc. Điều này hoàn toàn phù hợp với định hướng nâng tầm ảnh hưởng của xứ bạch dương lên khu vực châu Á - Thái Bình Dương mà lãnh đạo Nga đang theo đuổi. Và Triều Tiên có thể là bàn đạp hoàn hảo để ông thực hiện điều đó.
Về phía Triều Tiên, cải thiện quan hệ ngoại giao với Nga cũng sẽ mang lại cho họ những lợi ích không thể phủ nhận. Trong bối cảnh Bình Nhưỡng đang cố gắng tranh thủ mọi sự ủng hộ của các nước tại Liên Hiệp Quốc cũng như tìm kiếm một đối tác kinh tế khác để giảm bớt lệ thuộc vào Trung Quốc, trở thành đồng minh với Nga sẽ là một bước tiến vô cùng quan trọng. Cũng vì lý do này mà theo nhiều nhà phân tích, đích thân ông Kim Jong-un sẽ đến Nga vào tháng 5 tới, thay vì cắt cử Ngoại trưởng Ri Su Yong như thường lệ.
Trên thực tế, chính quyền Kim Jong-un đang có nhiều động thái nhằm xích lại gần Nga hơn bao giờ hết. Những chuyến thăm cấp cao qua lại giữa đại diện hai nước được đánh giá là thể hiện xu thế Triều Tiên đang phát triển quan hệ nồng ấm với Nga. Nhà lãnh đạo Triều Tiên từng công khai ủng hộ Nga trong cuộc khủng hoảng Ukraine và cũng cần sự ủng hộ của Moscow trong bối cảnh nước này không ngừng bị chỉ trích về tham vọng hạt nhân và quan hệ với đồng minh lâu năm Trung Quốc đang trở nên lạnh nhạt.
 |
| Kim Jong-un. |
Những nỗ lực gần đây về hợp tác song phương mà ông Kim đưa ra ngày càng trở nên chặt chẽ hơn, nhất là trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế và quân sự. Một số nhà phân tích cho rằng, lời mời của Putin với Kim Jong-un chủ yếu là một cử chỉ tượng trưng. Lễ kỷ niệm này là một cơ hội để ông phô trương uy tín quốc tế của mình và giới thiệu vai trò toàn cầu của Nga. Với Putin, Triều Tiên là một người bạn “thuận tiện” cho Moscow (đó là cùng chống Mỹ), và Bình Nhưỡng là một phần quan trọng của châu Á. Nga đã mất nhiều đồng minh truyền thống và bạn bè, giờ đây Moscow cần có đồng minh, kể cả về kinh tế lẫn chính trị.
Trong khi đó, xuất hiện cùng với Putin trong vai trò người đứng đầu các quốc gia là mục tiêu trừng phạt kinh tế của phương Tây, nhà lãnh đạo họ Kim có thể tạo ra một hình ảnh khiêu khích “đoàn kết chống phương Tây”.
Quan hệ tốt hơn với Nga có thể mang lại cú hích cho nền kinh tế Triều Tiên, tạo ra đối trọng với ảnh hưởng của Trung Quốc và tạo lập vị thế chắc chắn hơn trước phương Tây tại các diễn đàn quốc tế, đặc biệt là đối với nỗ lực do Mỹ khởi xướng nhằm cô lập Bình Nhưỡng vì chương trình phát triển vũ khí hạt nhân của nước này. Vì thế, chuyến công du Nga sắp tới là phép thử ngoại giao quan trọng đối với chính quyền Kim Jong-un.
Trung Quốc không thể buông tay
Trong 20 năm qua, hoạt động ngoại giao chính thức của Triều Tiên tập trung nhiều vào một số nước, trong đó có “đồng minh” Trung Quốc. Tuy nhiên, mối quan hệ này gần đây đã trở nên kém thân thiện so với trước. Chủ tịch Tập Cận Bình sau khi lên nhậm chức lại chỉ duy trò mối quan hệ ở mức rất “bình thường” đối với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un. Cho đến giờ, ông Tập Cận Bình vẫn chưa hề đến thăm Triều Tiên với tư cách người đứng đầu nhà nước. Những gì mà ông Tập thể hiện sự quan tâm của mình đối với Triều Tiên chỉ là gửi điện mừng vào ngày quốc khánh của nước này mỗi năm.
Sở dĩ, mối quan hệ này ngày càng lạnh lẽo là bởi Bắc Kinh tỏ ra khá bực bội về những tham vọng hạt nhân, cũng như các vụ thử tên lửa đạn đạo của Bình Nhưỡng. Và Triều Tiên cũng không còn tin tưởng vào người hàng xóm khổng lồ, trong khi đang tìm cách thoát khỏi sự kiềm tỏa của Trung Quốc.
Từ khi Liên Xô sụp đổ, Triều Tiên luôn phải gồng mình để duy trì nền kinh tế và phụ thuộc nhiều vào thương mại và sự hỗ trợ từ đồng minh Trung Quốc. Các biện pháp trừng phạt do phương Tây áp đặt vì chương trình hạt nhân của Triều Tiên càng khiến cho nước này bị cô lập. Vì thế Bình Nhưỡng lo ngại sẽ ngày càng phụ thuộc vào Bắc Kinh.
 |
| Tập Cận Bình. |
Có nhiều kịch bản được đưa ra khi người đứng đầu Triều Tiên và Trung Quốc cùng tới Moscow theo lời mời của Tổng thống Putin. Vì “đặc biệt không ưa nhau” nên Chủ tịch Tập Cận Bình có thể miễn cưỡng kết hợp với nhà lãnh đạo Kim Jong-un, vì lý do chính trị hoặc cá nhân, nhưng sẽ không gặp ông ấy tại Moscow mà chọn… nơi khác. Mặt khác, nếu hai nhà lãnh đạo gặp nhau, cho dù trong thời gian ngắn ngủi thì đó cũng là điều rất tốt mà Nga làm được.
Một cuộc gặp gỡ sẽ phát đi tín hiệu mạnh mẽ rằng Trung Quốc, Triều Tiên và Nga đều ủng hộ đối thoại trở lại - và điều này gây áp lực cho Mỹ. Bắc Kinh đã công khai thúc đẩy nối lại đàm phán 6 bên về vấn đề hạt nhân Triều Tiên trong nhiều tháng, nhưng riêng Mỹ lại đưa ra điều kiện tiên quyết là Bình Nhưỡng không muốn chấp nhận. Một cuộc gặp 3 bên giả định giữa Tập Cận Bình, Kim Jong-un và Vladimir Putin sẽ là nền tảng để nối lại đàm phán 6 bên vốn không còn tồn tại nữa.
Từ quan điểm song phương, cuộc gặp tiềm năng đầu tiên giữa Tập Cận Bình và Kim Jong-un sẽ đại diện cho bước đột phá trong quan hệ Trung – Triều dưới sự lãnh đạo của Kim Jong-un. Kim Jong-un chưa từng được mời tới Trung Quốc mặc dù các quan chức Trung Quốc vẫn luôn nhấn mạnh mối quan hệ “bình thường”.
Điều này cũng hoàn toàn phù hợp với diễn biến hiện tại khi Trung Quốc đang ra sức hàn gắn quan hệ với đồng minh ruột Triều Tiên thông qua những bước đi rất rõ ràng. Chính quyền Tập Cận Bình mong muốn Bình Nhưỡng và nội các Kim Jong-un theo đuổi một chính sách ngoại giao cân bằng (thay vì tập trung quá nhiều vào Nga).
Có một thực tế là dù Triều Tiên tha thiết muốn làm nóng quan hệ với Nga, nhưng giả thiết Kim Jong-un phớt lờ quan hệ với Tập Cận Bình, để trở thành “bạn thân mới” với Vladimir Putin khó có thể thành hiện thực. Nhà lãnh đạo Triều Tiên ý thức được rằng 80% trao đổi mậu dịch của Bình Nhưỡng đều lệ thuộc vào “anh láng giềng khổng lồ”, nên Triều Tiên không thể ngày một ngày hai thoát khỏi sự ảnh hưởng của Trung Quốc.
Trong khi đó, Tổng thống Nga liên tục phát đi những tín hiệu kéo Triều Tiên về phía mình, nhưng vẫn chưa thể hiện rõ thiện chí cũng như là có đủ mọi phương tiện để thay thế Trung Quốc làm người bảo hộ Triều Tiên. Và hơn ai hết, ông cũng nhận thức được nhiều khó khăn trong mối quan hệ hợp tác với Triều Tiên.
Mặt khác, dẫu lạnh nhạt với Triều Tiên trong thời gian gần đây nhưng có lẽ Chủ tịch Tập sẽ không “bỏ rơi” Bình Nhưỡng. Nếu điều này xảy ra, sẽ có ba khả năng xuất hiện. Thứ nhất, Triều Tiên cũng sẽ từ bỏ Trung Quốc để “ngả vào vòng tay của kẻ thứ ba”. Thứ hai, Triều Tiên sẽ không chống đỡ nổi trước sự bao vây về chính trị, kinh tế, quân sự của các nước đối địch. Khả năng thứ ba là động thái của Trung Quốc sẽ đẩy Triều Tiên đến đường cùng và có thể dẫn đến chiến tranh bùng phát trở lại trên bán đảo Triều Tiên.
Dù là hậu quả nào trong ba khả năng trên thì chính quyền Tập Cận Bình đều chịu nhiều bất lợi, chưa tính tới khả năng các thế lực khác sẽ nhúng tay kiểm soát cả bán đảo Triều Tiên. Thế nên, chắc chắn ông Tập sẽ vẫn nỗ lực duy trì quan hệ truyền thống với chính quyền Kim Jong-un. Bởi vì, “từ bỏ Triều Tiên” đồng nghĩa với việc Trung Quốc trao cho Mỹ “lợi ích chiến lược”- điều mà Mỹ rất mong muốn nhưng không thể thực hiện nổi trong suốt cuộc chiến tranh Triều Tiên. Chỉ có điều, chính quyết tâm theo đuổi chương trình hạt nhân của Bình Nhưỡng lại sẽ tiếp tục cản trở hai nước Trung - Triều xích lại gần nhau hơn, nhằm khôi phục mối quan hệ “môi hở răng lạnh” một thời…
