Đánh giá thống nhất, thu hẹp khoảng cách điểm số giữa các trường
Thông tư 89/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa ban hành, có hiệu lực từ ngày 1/12 đã sửa đổi, bổ sung một số điều quy định về đánh giá học sinh tiểu học, THCS và THPT. Trong đó, Bộ GD&ĐT giao Sở GD&ĐT chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho các cơ sở giáo dục trên địa bàn đối với một số môn học đánh giá bằng điểm số do sở lựa chọn.
Theo quy định, học sinh lớp 5 làm bài kiểm tra chung vào cuối học kì I và cuối năm học. Với học sinh lớp 9 và lớp 12, thời điểm kiểm tra là cuối học kì I và cuối học kì II. Đề kiểm tra phải đáp ứng yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông, bảo đảm sự thống nhất giữa các trường cùng cấp học. Nhà trường chịu trách nhiệm tổ chức coi, chấm, tổng hợp kết quả kiểm tra, đánh giá học sinh theo nguyên tắc khách quan, công bằng, thực chất...
Nhiều phụ huynh học sinh và giáo viên cho biết, nếu nhìn một cách tích cực thì việc Sở GD&ĐT chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề sẽ tạo ra một mặt bằng tham chiếu chung để đánh giá kết quả học tập của học sinh giữa các trường.
Trước đây, nếu mỗi trường tự ra đề, tự chấm bài thì dù tất cả đều tuân thủ chương trình giáo dục phổ thông, độ khó của đề thi, mức độ phân hóa, cách xây dựng thang điểm và sự nghiêm khắc trong chấm bài vẫn có thể khác nhau đáng kể. Một học sinh đạt 9 điểm ở trường này chưa chắc có trình độ tương đương với một học sinh đạt 9 điểm ở trường khác. Điều này đặc biệt đáng quan tâm khi điểm số không chỉ được sử dụng để đánh giá quá trình học tập mà còn có thể ảnh hưởng đến cơ hội tuyển sinh ở những giai đoạn chuyển cấp quan trọng. Bởi vậy, việc tổ chức kiểm tra bằng đề chung ở một số khối lớp có thể giúp giảm bớt sự chênh lệch do cách ra đề và đánh giá riêng của từng trường, đồng thời cung cấp thêm dữ liệu để ngành giáo dục nhìn nhận thực chất hơn về chất lượng dạy và học.
TS Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, Bộ GD&ĐT cho rằng, tăng cường tính khách quan, công bằng và thực chất trong kiểm tra, đánh giá là yêu cầu quan trọng của đổi mới giáo dục. Mục tiêu không chỉ là khắc phục tình trạng “làm đẹp điểm số” mà còn bảo đảm kết quả đánh giá phản ánh đúng mức độ đạt được của học sinh, giúp giáo viên xác định những nội dung các em còn hạn chế để điều chỉnh hoạt động dạy học, hỗ trợ tiến bộ.
“Việc tổ chức kiểm tra định kỳ chung đối với một số môn học, khối lớp tạo thêm căn cứ để đối chiếu, phân tích kết quả và nhận diện những dấu hiệu cần xem xét. Tất nhiên, đánh giá thực chất cũng không có nghĩa là chỉ chú trọng điểm số hoặc tăng độ khó của bài kiểm tra. Học sinh cần biết mình đã đạt được gì, còn hạn chế ở đâu và cần cố gắng như thế nào. Những em gặp khó khăn phải được hỗ trợ để tiến bộ, thay vì bị gắn nhãn hoặc so sánh máy móc với bạn bè. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm điểm số và nhận xét phản ánh trung thực kết quả học tập; mỗi học sinh được đánh giá công bằng và có cơ hội phát triển đúng năng lực của mình. Đó cũng là tinh thần “học thật, thi thật, đánh giá thật” mà ngành Giáo dục cần kiên trì thực hiện”, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông cho hay.
Cảnh giác nguy cơ "chạy đua luyện đề"
Mặc dù ủng hộ việc tổ chức kiểm tra định kỳ chung đối với một số môn học song thầy Vũ Khắc Ngọc, giáo viên THPT tại Hà Nội cũng thẳng thắn nhìn nhận, đề chung cũng mới chỉ giải quyết được một phần của bài toán.
Theo thầy Vũ Khắc Ngọc, thứ nhất đề chung không đồng nghĩa với đánh giá hoàn toàn thống nhất. Nếu các trường vẫn trực tiếp chấm bài thì đối với những câu hỏi tự luận, việc thống nhất đáp án, hướng dẫn chấm, cách cho điểm và cơ chế kiểm tra chất lượng chấm thi vẫn rất quan trọng. Nếu không chỉ có thể thống nhất được đề thi nhưng kết quả cuối cùng vẫn còn những khác biệt đáng kể.
Thứ hai, đề chung không mặc nhiên đồng nghĩa với đề thi có chất lượng tốt. Một đề thi tốt phải bảo đảm đánh giá đúng yêu cầu cần đạt của chương trình, có độ khó hợp lý, khả năng phân hóa phù hợp và đo lường được năng lực mà chúng ta thực sự muốn đánh giá. Nếu đề thi chỉ tập trung vào ghi nhớ kiến thức hoặc luyện các dạng bài quen thuộc, việc thống nhất đề thi có thể giúp so sánh điểm số nhưng chưa chắc giúp đánh giá đúng năng lực học sinh.
Thứ ba, cần tránh để đề chung trở thành một áp lực mới khiến các trường chạy đua luyện thi. Nếu sau này kết quả kiểm tra chung lại được sử dụng để xếp hạng trường một cách máy móc, tạo áp lực thành tích cho giáo viên và học sinh thì rất có thể các trường sẽ chuyển từ việc "luyện đề của trường mình" sang "luyện đề theo chuẩn của Sở". Khi đó, hình thức kiểm tra có thể thay đổi nhưng căn bệnh học vì điểm số chưa chắc đã được giải quyết.
Ngoài ra, thầy Vũ Khắc Ngọc cũng cho rằng, khi triển khai chủ trương này cũng cần đặc biệt lưu ý tính phù hợp với từng cấp học. Với học sinh lớp 5, việc đánh giá cần bảo đảm nhẹ nhàng, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, tránh tạo ra áp lực thi cử không cần thiết. Với học sinh lớp 9 và lớp 12, đề chung có thể cung cấp thêm thông tin tham chiếu quan trọng nhưng cũng cần xác định rõ mục đích của việc kiểm tra, tránh biến bài kiểm tra cuối kỳ thành một kỳ thi tuyển sinh thu nhỏ...
Cô Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng trường Tiểu học và THCS Chương Dương (Hà Nội) cũng kỳ vọng sau khi thực hiện đề chung, điểm số sẽ đáng tin cậy hơn, giáo viên dạy học thực chất hơn và học sinh được hỗ trợ đúng với năng lực của mình hơn.
Mặc dù vậy, theo cô Nguyễn Thị Vân Hồng, đây không phải giải pháp duy nhất để chống “lạm phát” điểm số hay kéo điểm của học sinh thấp xuống. Điều cần khắc phục là khoảng cách giữa điểm số và năng lực thực chất; đồng thời, kiểm tra chung không thể thay thế toàn bộ quá trình đánh giá thường xuyên của giáo viên. Bởi nếu quá đề cao một bài kiểm tra chung, vai trò của giáo viên vô tình bị giảm, đồng thời dẫn tới tình trạng dạy học chạy theo đề kiểm tra, tạo thêm áp lực cho học sinh.
Để quy định mới phát huy hiệu quả, theo cô Nguyễn Thị Vân Hồng chưa nên triển khai đồng loạt với tất cả môn học. Thay vào đó, ở bậc THCS và THPT, có thể ưu tiên thí điểm với ba môn Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng. Với bậc tiểu học, cần thận trọng hơn bởi mục tiêu đánh giá không chỉ là xác định mức độ đạt được mà còn khuyến khích sự tiến bộ, hình thành hứng thú học tập và phát triển năng lực của học sinh.
Bên cạnh đó, cấu trúc đề và ngân hàng câu hỏi cũng cần bám sát chương trình, được phản biện, thử nghiệm, chuẩn hóa và cập nhật thường xuyên. Sở GD&ĐT nên trả kết quả và dữ liệu chi tiết cho từng trường, chỉ rõ học sinh còn yếu ở nhóm kiến thức, kỹ năng nào và mức độ chênh lệch ra sao nhưng không nên công khai bảng xếp hạng theo điểm trung bình, tránh tạo áp lực thành tích…
