Thỏa ước hạt nhân Mỹ - Iran: Hệ quả và viễn cảnh

Thỏa ước về chương trình hạt nhân của Iran hiện đang là tâm điểm của mọi cuộc đàm phán. Đặt trọng tâm vào vấn đề Iran có tiếp tục chương trình hạt nhân hay không, thỏa ước này sẽ dỡ bỏ các biện pháp chế tài kinh tế đối với Iran nếu nước này chấp nhận một số điều kiện mà Mỹ và phương Tây đưa ra.

Gần 2 năm nay, nhóm 5+1 (Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức) đã nỗ lực đàm phán với Iran nhưng đến cuối tháng 4 vừa qua chỉ kết thúc bằng một thỏa ước trung gian, và kết quả chung cuộc được dự trù sẽ đưa ra vào ngày 30/6 tới đây. Nhằm hiểu rõ hơn các hệ quả và ảnh hưởng của thỏa ước, có thể nhắc lại những biện pháp dự trù trong thỏa thuận khung Lausanne ngày 2/4:

- Giảm số lượng lò phản ứng làm giàu uranium và kho dự trữ uranium làm giàu.

- Sửa đổi lại lò phản ứng nước nặng Arak và buộc phải đưa nhiên liệu đã sử dụng ra khỏi Iran.

- Cấm xây những công trình tái chế.

- Có các biện pháp kiểm tra và giám sát liên tục dây chuyền cung cấp uranium và máy ly tâm.

Tổng thống Rohani và Tổng thống Obama.
Tổng thống Rohani và Tổng thống Obama.

Tất cả những biện pháp trên nhằm mục đích xác lập và thừa nhận tính chất hòa bình của chương trình hạt nhân Iran. Nếu thỏa ước hạt nhân Iran được cho là mang tính lịch sử, các hệ quả kinh tế và địa chính trị của nó vẫn còn khá mù mờ đối với cộng đồng quốc tế, đặc biệt là với những quốc gia tại vùng Cận Đông. Do vậy mối bận tâm của mỗi quốc gia là cố tìm hiểu các hệ quả và ảnh hưởng đối với từng nước.

Hệ quả gì cho Iran?

Iran chịu sự chế tài thương mại của cộng đồng quốc tế từ năm 2011 nên nền kinh tế, đặc biệt là lĩnh vực dầu khí và ngân hàng, chịu thiệt hại nặng nề. Sau khi EU đóng băng các tài khoản của Ngân hàng Trung ương Iran cũng như những giao dịch về vàng và đá quý, Iran nằm ngoài lề hệ thống tài chính quốc tế và đồng tiền rial bị sụt giá 80%, tức hơn 2/3 giá trị so với đồng đôla. Mặt khác, 60% lợi tức của Iran là từ ngành công nghiệp dầu hỏa, nhưng việc xuất khẩu dầu đã bị giảm đáng kể, và người ta ước tính có hơn 30 triệu thùng dầu đang được chờ dỡ cấm vận. Như thế, việc dỡ bỏ cấm vận sẽ giúp Iran trở lại là cường quốc kinh tế trong khu vực và thế giới.

Hệ quả gì cho Mỹ?

Đánh dấu sự kết thúc đối đầu và mong muốn bình thường hóa quan hệ với Iran, thỏa ước đó sẽ là ván bài chiến lược đối với Tổng thống Obama và Ngoại trưởng John Kerry. Nhưng thỏa ước cũng sẽ mang mặt tích cực đối với thị trường hối đoái khu vực và quốc tế. Quả thật đồng đôla sẽ có thể được lợi từ hình ảnh của Mỹ trong khuôn khổ cuộc đàm phán do có lập trường tránh xung đột.    

Viễn cảnh nào cho khu vực?

Nếu đa số các phái đoàn ngoại giao xem thỏa ước đó như là một tiến triển đáng kể, một vài quốc gia vùng Cận Đông lại tỏ ra lo ngại về ảnh hưởng của nó đối với nền kinh tế và địa chính trị. Thật vậy, nhiều yếu tố vẫn còn chưa rõ rệt trong các thay đổi mà thỏa ước có thể tạo ra trong khu vực.

Về mặt kinh tế, có nhiều điều lo âu đối với hệ quả của thỏa ước trên giá dầu trong những tháng sắp tới, cho dù OPEC đã thông báo rằng trong ngắn hạn thị trường dầu hỏa sẽ không bị ảnh hưởng. Trong chừng mực mà Iran sẽ không thể tăng sản lượng ngay, phân tích này vẫn đúng. Một khi thỏa ước chính thức được ký kết, Iran có thể gia tăng sản lượng dầu khoảng 1 triệu thùng/ngày. Thực trạng này có thể ảnh hưởng đến thị trường hối đoái  khu vực, hơn nữa khi người ta xem xét những khả năng đầu tư vào Iran và các đối tác trong  khu vực, và có thể có ảnh hưởng tích cực đến đồng rial Iran cũng như những đồng tiền khác trong khu vực. 

Còn các hệ quả chính trị sẽ vượt khỏi quan hệ song phương giữa Mỹ và Iran. Iraq, với tư cách là đồng minh thân cận của Iran, có thể hưởng lợi từ việc xuất khẩu dầu Iran, nhưng lại có thể phải đối mặt với những hậu quả tiêu cực do sự sụt giảm giá dầu trong nước. Còn Ai Cập, Arập Xêút và Israel lo ngại Iran sẽ đe dọa các lợi ích của họ, xét về mặt liên kết chiến lược. Mỹ và Iran có lợi ích cùng chiều, chẳng hạn như chống lại phe Taliban Sunni tại Afghanistan hay IS ở Iraq. Quan hệ bình thường giữa 2 nước sẽ giúp một số vấn đề tiến triển, chẳng hạn như sự an toàn cho liên quân rút khỏi Afghanistan hay vấn đề các mỏ dầu ở miền nam Iraq.

Nhưng cả 2 nước cũng có những liên kết chính trị và quân sự đối chọi nhau. Iran hỗ trợ mạnh mẽ cho phe Hezbollah ở Palestine cũng như Chính phủ Syria, còn Mỹ lại là đồng minh gắn bó với Israel và Arập Xêút. Iran rất căng thẳng với Arập Xêút, đôi khi được xem như là đang trong tình trạng "chiến tranh lạnh", tình huống mới này có nguy cơ làm chao đảo vị thế của Arập Xêút và đặt ra vấn đề bền lâu của các mối quan hệ trước đó. 

Ngoài những trở ngại và lập trường không chắc chắn, kết quả đàm phán sẽ rất quan trọng, có thể xem như là "cơ may cuối cùng" để đạt đến một thỏa thuận. Thật vậy, văn bản quy định những yếu tố chủ chốt cho các thỏa ước trong tương lai đã được thảo ra sau hơn 12 năm đàm phán dai dẳng, có lúc đã bị đình trệ dưới thời Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad và chỉ được tiếp tục cách đây vài tháng sau khi Tổng thống Hassan Rohani lên cầm quyền. Tạm thời đấy chỉ là thỏa ước khung, có nghĩa là một "sự dung hòa" chứ chưa phải là một thỏa ước chính thức với toàn bộ các thể thức đều được xác định rõ ràng.

Hiện thời một số lớn vấn đề vẫn còn lửng lơ. Hệ quả sẽ ra sao một khi các biện pháp chế tài được dỡ bỏ và vấn đề trách nhiệm sẽ như thế nào (phản ứng gì khi có sự không tuân thủ thỏa ước sau khi chế tài được dỡ bỏ)? Hay vấn đề về việc thanh tra các địa điểm quân sự của Iran trong khuôn khổ văn bản kèm theo thỏa ước không bành trướng vũ khí hạt nhân, hoặc nhiều chi tiết kỹ thuật khác để xây dựng một cơ sở cho vấn đề không bành trướng vũ khí hạt nhân tại Trung Đông?

Minh Luân (tổng hợp)

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.