Thắp sáng tri thức số

“Đi từng ngõ, rà từng nhà, từng đối tượng”

Triển khai Nghị quyết 57- NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh ở mọi cấp, mọi ngành; lan tỏa mạnh mẽ từ thành thị đến nông thôn trên địa bàn toàn tỉnh Nghệ An. Từ dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử, đến thương mại điện tử và mạng xã hội - công nghệ đã len lỏi vào từng mặt đời sống. Thế nhưng, không phải ai cũng có thể dễ dàng tiếp cận công nghệ số. Ở nhiều vùng nông thôn, miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số, hay những người cao tuổi, công nghệ vẫn còn xa lạ. Một chiếc điện thoại thông minh, một ứng dụng dịch vụ công, một mã QR, với đồng bào nơi đây vẫn là những khái niệm mới mẻ, thậm chí khó khăn.

Ở tận sâu trong lõi rừng nguyên sinh Vườn Quốc gia Pù Mát, bản Cò Phạt và bản Búng (xã Môn Sơn, tỉnh Nghệ An) - nơi sinh sống của hơn 200 hộ dân “tộc người ngủ ngồi” Đan Lai, từ lâu vẫn là những địa bàn xa xôi, cách trở, ít được tiếp cận với nhịp sống hiện đại. Với người dân nằm trong vùng rừng sâu nước thẳm nơi đây, cái chữ đã dần trở nên quen thuộc trong đời sống của bà con, song công nghệ số vẫn còn mới mẻ, nhiều bỡ ngỡ.

Trung tuần tháng 9/2025, trong chuyến theo chân cán bộ, chiến sĩ Công an xã Môn Sơn vào 2 bản Búng và Cò Phạt, chúng tôi mới cảm nhận hết sự gian nan của hành trình. Con đường bộ trơn trượt, sạt lở vì mưa lũ, xe cộ gần như không thể đi lại, nên cán bộ, chiến sĩ phải dùng thuyền, ngược sông Giăng hơn 20 km đầy hiểm nguy. Sau hơn 2 giờ đồng hồ trầy trật vượt qua hàng chục con thác lớn, nhỏ, đoàn đã đến được 2 bản. Đồng bào Đan Lai vẫn vậy, vẫn quần áo tuềnh toàng, khuôn mặt sạm đen với nụ cười hiền, mến khách.

Nếu như trước đây, đồng bào Đan Lai được biết đến với tên gọi “tộc người ngủ ngồi”, gắn với cuộc sống khắc nghiệt, sống biệt lập nơi rừng sâu, hoang dã, thiếu thốn trăm bề. Đói nghèo bủa vây, cùng các hủ tục lạc hậu như: hôn nhân cận huyết thống, tảo hôn... kéo dài nhiều năm khiến tộc người Đan Lai đứng trước nguy cơ suy vong giống nòi. Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền các cấp, diện mạo bản làng nơi đây đã đổi thay rõ rệt. Sóng điện thoại, điện lưới quốc gia đã phủ kín, đường sá được mở rộng, trẻ em được đến trường, bà con có điều kiện tiếp cận với y tế, thông tin và những tiến bộ mới. Cuộc sống dần khởi sắc, những hủ tục từng kìm hãm như hôn nhân cận huyết hay tảo hôn cũng đang từng bước được đẩy lùi, mở ra tương lai tươi sáng hơn cho đồng bào Đan Lai.

Không chỉ tăng cường bảo đảm an ninh, trật tự, cán bộ Công an xã Môn Sơn còn kiên nhẫn cầm tay chỉ việc, hướng dẫn bà con từng thao tác như đăng ký tài khoản định danh điện tử đến tra cứu thủ tục hành chính trên Cổng dịch vụ công... Giữa đại ngàn Pù Mát, công nghệ số bắt đầu lan tỏa. Ai có điện thoại thông minh được cán bộ công an tận tình chỉ dẫn, rồi bày lại cho những người trong gia đình, trong bản.

“Đồng bào Đan Lai vốn sinh sống biệt lập lâu đời trong rừng sâu, tập quán còn nhiều hạn chế, đi lại khó khăn, nên việc tiếp cận các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước có lúc chưa kịp thời. Do điều kiện khó khăn, người dân nơi đây vẫn đang ít người có điện thoại thông minh và e ngại với công nghệ. Vì vậy, chúng tôi kiên trì bám dân, bám bản, đến từng nhà vận động, hướng dẫn bà con từng thao tác nhỏ nhất, cài đặt ứng dụng phục vụ thủ tục hành chính hay kết nối thông tin... Dù vất vả, nhưng khi thấy bà con đang dần dần thay đổi, làm quen với công nghệ để khai thác các tiện ích, chúng tôi càng có thêm động lực để tiếp tục đồng hành cùng đồng bào”, Trung tá Nguyễn Thanh Nam, Trưởng Công an xã Môn Sơn cho biết.

Anh La Văn Năm, Phó trưởng bản Cò Phạt hào hứng chia sẻ: “Trước đây tôi sử dụng điện thoại chỉ biết nghe gọi là chính, còn các ứng dụng thì gần như không dùng. Sau khi được cán bộ công an hướng dẫn, tôi đã biết cài đặt và sử dụng VNeID để làm thủ tục hành chính, biết quét mã QR, biết cách nhận diện tin nhắn, cuộc gọi lừa đảo. Tôi thấy rất tiện lợi, giờ còn có thể hướng dẫn lại cho bà con trong bản. Bà con ai cũng phấn khởi, yên tâm hơn khi dùng điện thoại thông minh”.

Nếu ở miền núi, bà con bỡ ngỡ với sử dụng công nghệ, thì ở miền biển, ngư dân thường vươn khơi bám biển dài ngày, không có thời gian tiếp cận công nghệ. Vì vậy, nhiều ngư dân trở thành mục tiêu của tội phạm sử dụng công nghệ cao. Tại các xã ven biển, sau mỗi chuyến tàu cập bến, lực lượng Công an đều tận dụng thời điểm này để tuyên truyền, phổ biến pháp luật và kiến thức số cho bà con ngư dân. Những câu chuyện lừa đảo qua tin nhắn “trúng thưởng”, giả mạo ngân hàng, mạo danh công an... được đưa ra phân tích cụ thể. Không chỉ cảnh báo, lực lượng Công an còn hướng dẫn bà con cách nhận diện website giả mạo, cách thiết lập mật khẩu an toàn, cách khóa sim, khóa tài khoản, bảo vệ dữ liệu cá nhân... khi có dấu hiệu bị kẻ xấu xâm nhập.

Một buổi hướng dẫn các thao tác trên ứng dụng VneID của tổ công nghệ số cộng đồng cho người dân trên địa bàn phường biển Tân Mai, tỉnh Nghệ An. Tại đây, người dân ở mọi lứa tuổi được các thành viên trong tổ hướng dẫn làm quen, thực hiện thao tác để nộp các thủ tục hành chính cơ bản thông qua ứng dụng. Thiếu tá Hồ Sỹ Trình, Phó Trưởng Công an phường Tân Mai chia sẻ: “Với phương châm không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số, song song với công tác tham mưu, công an phường đã phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể phường triển khai các giải pháp cụ thể như: Mở điểm hướng dẫn dịch vụ công, cử cán bộ hỗ trợ tại bộ phận một cửa, đến khu dân cư để tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng ứng dụng VNeID và dịch vụ công trực tuyến. Qua đó, người dân có thể dễ dàng thực hiện các thủ tục hành chính tại nhà, tiết kiệm thời gian và chi phí”.

Từ đầu tháng 7 đến nay đã có 27 tổ công nghệ số cộng đồng được triển khai trên địa bàn phường. Nòng cốt của mỗi tổ là công an phường, đoàn thanh niên, hội phụ nữ cơ sở đã được tập huấn hướng dẫn sử dụng ứng dụng VNeID thực hiện thủ tục hành chính. Đây là hoạt động để hưởng ứng phong trào “bình dân học vụ số” với mục tiêu giúp mỗi người dân trên địa bàn ở mọi lứa tuổi đều có thể sử dụng smartphone, thanh toán điện tử, truy cập dịch vụ công, bảo vệ dữ liệu cá nhân...

“Thực tế thời gian qua cho thấy, Công an phường Tân Mai không chỉ giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh, trật tự cơ sở, mà còn là lực lượng xung kích, tiên phong trong công tác chuyển đổi số. Với sự tận tình, kiên trì hướng dẫn của cán bộ, chiến sĩ, bà con trên địa bàn đã từng bước tiếp cận, làm chủ công nghệ. Đây là nền tảng quan trọng để chính quyền cơ sở thực hiện tốt mục tiêu xây dựng chính quyền số, xã hội số, để người dân được hưởng những tiện ích từ quá trình chuyển đổi số quốc gia”, ông Đàm Hữu Hồng, Bí thư Đảng ủy phường Tân Mai nói.

Hướng tới chính quyền số, xã hội số, công dân số

Khoảng cách số không chỉ là trở ngại kỹ năng, mà còn tiềm ẩn nguy cơ để một bộ phận người dân bị bỏ lại phía sau trên hành trình hội nhập số. Để rút ngắn khoảng cách ấy, trên địa bàn tỉnh Nghệ An, với vai trò nòng cốt, Ban Thanh niên Công an tỉnh phối hợp với các đơn vị có bộ phận một cửa và chính quyền, công an 130 xã, phường đã triển khai tổ công nghệ số cộng đồng, hướng dẫn người dân tiếp cận công nghệ số và xử lý các thủ tục hành chính công cơ bản.

Trong 6 tháng đầu năm 2025, Công an tỉnh Nghệ An đã đạt được nhiều kết quả trong thực hiện các nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách hành chính và Đề án 06/CP. Trong đó, đã tham mưu lãnh đạo, chỉ đạo, đôn đốc triển khai khẩn trương, kịp thời các nhóm nhiệm vụ liên quan đến Nghị quyết 57-NQ/TW và Kế hoạch 02 của Ban chỉ đạo Trung ương bảo đảm đúng tiến độ, đầy đủ, phân công cụ thể đối với từng nhiệm vụ, rõ trách nhiệm, rõ thời gian hoàn thành. Làm tốt vai trò là Cơ quan thường trực tham mưu thực hiện Đề án 06/CP, được Tổ công tác triển khai Đề án 06 Chính phủ 2 lần biểu dương là một trong những địa phương thực hiện có hiệu quả Đề án 06/CP với nhiều mô hình, cách làm hay, sáng tạo.

Tích cực nghiên cứu, đề xuất ứng dụng nhiều phần mềm hiệu quả phục vụ công tác công an, trong đó Công an Nghệ An đã được Bộ Công an công nhận 2 sáng kiến cấp Bộ và chỉ đạo nhân rộng ra toàn quốc: phần mềm “Gửi nhận văn bản điện tử” và phần mềm “Ứng dụng lấy ý kiến đánh giá của các cơ quan, tổ chức đối với kết quả thực hiện một số nhiệm vụ cải cách hành chính của công an cấp tỉnh”. Tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến và số hóa hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính đạt cao, là địa phương dẫn đầu cả nước.

Đại tá Trần Ngọc Tuấn, Phó Giám đốc Công an tỉnh Nghệ An cho biết: Trong thời gian tới, công an tỉnh tiếp tục xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm, gắn chặt với công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Tiếp tục bám sát, triển khai nghiêm túc, quyết liệt các nhiệm vụ theo Nghị quyết 57-NQ/TW, Đề án 06/CP và Kế hoạch 02 của Ban chỉ đạo Trung ương liên quan đến chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn với xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp của Bộ Công an, Tỉnh ủy, UBND tỉnh.

Trọng tâm là hoàn thiện hệ thống dữ liệu chuyên ngành; bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, truyền, bảo mật dữ liệu và cấp đầy đủ các thiết bị bảo mật cơ yếu đến cấp tỉnh, cấp xã để phục vụ chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền, lan tỏa phong trào “bình dân học vụ số” đến từng xã, phường, từng thôn, bản. Chúng tôi xác định mỗi cán bộ, chiến sĩ vừa là lực lượng nòng cốt bảo vệ an ninh mạng, vừa là người đồng hành, hướng dẫn nhân dân làm chủ công nghệ, góp phần xây dựng chính quyền số, xã hội số vững chắc từ cơ sở...