Tháng 4 về "chơi Tết" Chôl Chnăm Thmây…

Tết Khơmer truyền thống là "chơi Tết" vì Chôl Chnăm Thmây là "Tết chịu tuổi, vào năm mới…" của hơn 1,1 triệu người Khơmer đang sống trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Sơn Thanh là anh bạn thân người dân tộc Khơmer ở tỉnh Sóc Trăng, giải thích rằng: Tết cổ truyền của người Việt là "ăn Tết", còn Tết Khơmer truyền thống là "chơi Tết" vì Chôl Chnăm Thmây là "Tết chịu tuổi, vào năm mới…" của hơn 1,1 triệu người Khơmer đang sống trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tập trung chủ yếu ở đồng bằng sông Cửu Long, đông nhất là hai tỉnh Trà Vinh và Sóc Trăng.

Tết Chôl Chnăm Thmây bắt đầu diễn ra ngày đầu tiên vào 13-4 Dương lịch và kéo dài đến hết ngày 15-4. Vào những ngày này, đến các tỉnh Trà Vinh, Sóc trăng, Bạc Liêu, Kiên Giang, An Giang… khắp các ngả đường về phum, sóc người dân Khơmer trang hoàng cờ phướn, cờ Tổ quốc, cờ nhà Phật tung bay trong gió, đường làng, nhà cửa đều được dọn dẹp sạch sẽ và trang hoàng các ngôi chùa rất đẹp.

Theo quan niệm của người Khơmer, tháng 4 là thời khắc giao hòa của trời đất, của mùa mưa và mùa nắng, mọi vật đều bừng sức sống mạnh mẽ, hài hòa, báo hiệu sự khởi đầu một năm mới hứa hẹn đầy tốt đẹp. Không chỉ là cảnh quan rộn rịp, tưng bừng đón Tết, mà mỗi gia đình đều phải chuẩn bị mâm cỗ, thức ăn cúng tổ tiên, dâng Phật rất tươm tất, chu đáo.

Nghe giới thiệu các loại bánh thôi cũng đủ chóng mặt: nào là bánh tét (num chruk), bánh ít (num tean), bánh gừng (num knhậy), bánh men (num tom be, num trom…). Nguyên liệu chủ yếu làm bánh từ gạo nếp, đậu xanh, bột, lá chuối, lá dừa…Chôl Chnăm Thmây là Tết sum vầy, dù ai đi đâu xa, làm gì cũng tranh thủ sum họp gia đình, thăm ông bà, mang bánh cùng tổ tiên, dâng bàn thờ Phật, lên chùa, đãi khách…

Giờ thì tôi hiểu vì sao TS Thạch Kha từ Singapore về thẳng dưới Trà Vinh mà không hẹn gặp nhau tại Sài Gòn như mọi lần về thăm nhà. Chơi Tết mà, Sơn Thanh nhắc đi nhắc lại câu này, nghe riết thành quen. Tết của người Khơmer diễn ra trong 3 ngày, nếu năm nhuận thì 4 ngày.

Ngày đầu tiên đón Tết, gọi là "Th'ngay-maha shang kran" hoặc "Chôl shang kran Thmây"- mọi thành viên gia đình tắm gội sạch sẽ, mặc quần áo mới truyền thống mang nhang đèn, lễ vật đi lễ chùa.

Tại đây các sư sãi tụng kinh, rắc nước có hương thơm để tiễn những điều xui xẻo, tà ma hắc ám trong năm cũ, đón các vị thần Tevada mới (vị Chư Thiên, em Ngọc Hoàng) trong năm mới bằng tất cả sự mới mẻ, bình an, kính cẩn. Dịp này, nếu không lên chùa cúng Phật, người ở nhà cũng thực hiện các nghi lễ mừng tuổi, tạ ơn những người lớn, người ân nghĩa…

Chuyện anh bạn tôi, cách nay hơn 20 năm, đã lập gia đình với một cô gái cùng làng ở ngoại ô TP Sóc Trăng. Ngày đó, Sơn Thanh là một thanh niên dân tộc rất giàu nghị lực, ý chí vượt khó vươn lên với hai bàn tay trắng trở thành một thanh niên sản xuất kinh doanh giỏi theo mô hình VACR (vườn, ao, chuồng, ruộng) bằng nghề chăn nuôi heo, đào ao nuôi cá và làm ruộng, trồng vườn.

Sơn Thanh tự học tiếng Anh bằng cuốn từ điển: ghi chi chít các từ vựng trên mỗi viên gạch tường nhà, chuồng heo, gốc cây, cột nhà, vách nhà… kể cả trần nhà và đầu giường. Nghĩa là đi đâu, nằm đâu, ngồi đâu, làm gì… anh đều thấy tiếng Anh- tiếng Việt. Ngày qua, tháng lại… hàng ngàn từ vựng đi vào trí nhớ và chỉ nghe cách đọc anh nhớ vanh vách. Nhờ đó mà ngày nay, Sơn Thanh có thể phiên dịch cho cả một đoàn cán bộ đi công tác nước ngoài và tham dự các hội thảo, hội nghị quốc tế.

Anh cho biết: Tết nay, mình sẽ "tạ ơn" hai người là vợ mình và tôi. Một người không chỉ chịu đựng toàn bộ sự bừa bộn, rối tung trong cuộc sống gia đình "lổn nhổn" tiếng Anh khắp nhà suốt nhiều năm hàn vi và một người anh em, luôn động viên, khuyến khích, giúp đỡ cho anh thành đạt như hôm nay: một doanh nghiệp bề thế và một cán bộ cấp tỉnh. 

Ngày thứ hai đón Tết gọi là "Ví-ré Won-both", nếu năm nhuận sẽ kéo dài lễ rước năm mới đến 2 ngày. Thường kéo dài từ 7 giờ sáng đến 5 giờ chiều. Lễ rước rình rang nhất là rước Mahasoonkran (cuốn Đại Nông lịch Khơmer), dẫn đầu là ông Chằn mang mặt nạ rất oai vệ, tay cầm gậy múa may mở đường, theo tiếng trống Chhay Dăm và dàn nhạc ngũ âm sôi động. Người dân xếp hàng theo một vị Achar uy tín nhất trong chùa, đi 3 vòng quanh chánh điện chùa lớn trong phum sóc theo chiều kim đồng hồ.

Nghi lễ dọn đường cho bà con phật tử vào cúng tụng, rước thần Tevada năm mới về nhà. Đây cũng được coi là nghi thức đón giao thừa theo lịch Khơmer nhưng không cố định về giờ giấc như giao thừa người Việt. Vị sư cả trong chùa sẽ thông báo cho người dân biết về tình hình mưa lũ, gió bão, sấm chớp, thiên tai địch họa trong năm để bà con chủ động phòng tránh, bảo đảm mùa màng bội thu.

Trong ngày này, phật tử làm lễ dâng cơm buổi sáng cho sư sãi. Đáp lại, các sư sãi sẽ làm lễ tạ ơn những người làm ra hạt thóc cũng như đưa những vật thực đến những linh hồn thiếu đói và sau khi ăn xong, các sư sãi sẽ làm lễ tạ ơn, chúc phúc cho phật tử. Buổi chiều, Achar sẽ hướng dẫn người dân đắp núi cát theo chín hướng, tượng trưng cho vũ trụ và núi thứ chín ở giữa trung tâm của thế giới. Sau đó là lễ quy y cho núi và lễ xuất thế.

Nghi lễ này còn liên quan đến huyền thoại của đạo Bà- la- môn (Ấn Độ) về vị thần bốn mặt (từ, bi hỉ, xả) đã tự cắt đầu giao cho 7 công chúa đặt trên khay vàng đem đi quàng ở hang thủy tinh trong núi Kaylas, dãy Hymalaya, không được quăng đầu ngài xuống biển hoặc núi rừng, không trung sẽ gây tai họa chết chóc.

Ngày này, trong sân chùa Khơmer, sân vận động, trung tâm văn hóa… nam nữ thanh niên, thiếu nhi tổ chức các trò chơi dân gian sôi động náo nhiệt như: kéo co, bịt mắt đập niêu, nhảy bao bố, đá banh, đua ghe ngo… hát múa văn nghệ, những loại hình nghệ thuật truyền thống dân tộc Khơmer đậm đà bản sắc như: Dù Kê, Chhay Dăm, Rô Băm, Ram Vong, Aday đối đáp… Còn có lễ đắp cát, đắp lúa tại các chính điện chùa chiền cầu mong sự giàu có của cải suốt cả năm mang lại cho mọi người.

Đại lễ ngày thứ ba đón Tết Chôl Chnăm Thmây là "Ví-ré Lơng-săk" (lễ tắm Phật). Người dân mang lễ dâng cơm cho các vị sư cả trong chùa và tiến hành nghi lễ tắm tượng Phật, tắm cho các vị sư sãi cao niên bằng nước thơm chiết suất từ các tinh dầu hoa. Tại mỗi gia đình, cũng đồng thời diễn ra lễ con cháu tắm cho ông bà cao tuổi, cúng cầu siêu (Bâng Ksâu) cho người quá cố, cho ông bà, tổ tiên…

Tết Chôl Chnăm Thmây không chỉ 3 ngày mà còn kéo dài đến hết tháng 4 với nhiều trò chơi dân gian, thể thao cùng các nghi lễ cúng chùa chiền, những lời ca, điệu múa mang đậm đà bản sắc dân tộc Khơmer.

Đông Kha

Các tin khác

Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

Giữa dòng chảy sôi động của thị trường âm nhạc hiện nay, vẫn còn không ít những sản phẩm gây chú ý bằng yếu tố phản cảm, dung tục, thậm chí lệch chuẩn về nội dung và hình ảnh. Khi ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật và chiêu trò câu view bị xóa nhòa thì câu hỏi đặt ra không chỉ cho ý thức của người làm nghề, trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn là sự tỉnh táo của công chúng trong việc tiếp nhận và chọn lọc giá trị văn hóa…

Bắn súng Việt Nam và những tín hiệu vui trước thềm ASIAD 20

Bắn súng Việt Nam và những tín hiệu vui trước thềm ASIAD 20

Trong hành trình hướng đến ASIAD 20, bắn súng Việt Nam đang dần phát đi những tín hiệu tích cực cả về lực lượng lẫn thành tích. Từ sân chơi quốc nội đến đấu trường châu lục, các xạ thủ không chỉ duy trì phong độ mà còn tạo ra những điểm nhấn đáng chú ý. Đặc biệt, sự xuất hiện của những nhân tố trẻ cùng sự ổn định của các gương mặt chủ lực đang mở ra hy vọng cho một tương lai xán lạn của bắn súng Việt Nam.

Tìm kiếm lượt xem bất chấp, đánh đổi an toàn để nhận quà tặng

Tìm kiếm lượt xem bất chấp, đánh đổi an toàn để nhận quà tặng

Phát trực tiếp (livestream) đang bị một bộ phận người dùng lợi dụng để tìm kiếm lượt xem (câu view), nhận tiền ủng hộ, tặng (donate) bằng những nội dung nguy hiểm, phản cảm, thậm chí, vi phạm pháp luật. Từ các trò hù dọa người đi đường, trẻ em đến việc tụ tập, sử dụng hung khí theo “thử thách” của người xem, cho thấy xu hướng lệch chuẩn này đang lan rộng và tiềm ẩn nhiều hệ lụy.

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Dưới ánh đèn lờ mờ của những khu dân cư ven đô, khi thành phố còn chưa tỉnh giấc, những "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn đang âm thầm vươn ra. Từ những lò mổ không phép nhếch nhác, thịt gia súc, gia cầm không qua kiểm dịch được tuồn thẳng vào chợ đầu mối, bếp ăn tập thể, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho ASIAD 20, với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít lo âu. Sau những tín hiệu tích cực ở đấu trường châu lục, đội tuyển được kỳ vọng có thể tạo nên bất ngờ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng biến động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các cường quốc châu Á, câu hỏi lớn được đặt ra: liệu bắn cung Việt Nam có đủ khả năng giành huy chương?

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Mạng xã hội đang xuất hiện ngày càng nhiều nội dung gây sốc, phản cảm chỉ để thu hút lượt xem. Từ vụ TikToker ở Lào Cai bị xử phạt vì đăng video xấu độc, không phù hợp thuần phong mỹ tục đến những hiện tượng “giang hồ mạng” như L.9N, có thể thấy một thực tế rõ ràng: càng gây tranh cãi, càng dễ lan truyền, và hệ quả là trong môi trường số, những nội dung phản cảm như có đất dụng võ: Chỉ cần bạn sẵn sàng xem, tôi sẵn sàng làm nội dung.

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Sau những bộ phim kinh dị chỉ để lại sức hút bề nổi, thể loại này tại Việt Nam đang dần mang sắc thái bản địa, khơi dậy trầm tích tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Đây là bước đi đầy tham vọng, dẫu còn nhiều thách thức, của một nền điện ảnh đang tìm kiếm tiếng nói riêng giữa bối cảnh cạnh tranh của thị trường tiêu thụ văn hóa toàn cầu.

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ suy thoái khi xung đột Trung Đông kéo dài, đồng thời hạ triển vọng tăng trưởng và đưa ra 3 kịch bản với các mức độ rủi ro khác nhau tùy theo diễn biến giá dầu và thị trường tài chính.

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

Nguồn cung nhiên liệu hàng không đối mặt rủi ro gián đoạn, EU đang chuẩn bị kịch bản nhập khẩu từ Mỹ và tăng dự trữ nhằm hạn chế tác động tới ngành hàng không.

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam đang đứng trước một bài toán nan giải tại ASIAD 20 (diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới) khi đặt mục tiêu giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như đấu trường Đông Nam Á vẫn là “sân nhà” quen thuộc, thì bước ra châu lục, mọi thứ trở nên khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần.

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

“Cơm áo không đùa với khách thơ”, khi thu nhập từ sân khấu không đủ sống, nhiều nghệ sĩ biểu diễn phải xoay xở đủ nghề như làm MC, hát thuê, buôn bán… Dẫu vậy, không ít người vẫn chọn ở lại với nghề, giữ lửa đam mê và chờ đợi một cơ hội đổi thay.

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Cuối năm 2024, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phát hiện trên thị trường có rất nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đặc biệt là các loại sữa dành cho các đối tượng đặc biệt như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người gầy yếu... và các loại sữa có ghi bổ sung vitamin, canxi, khoáng chất, thậm chí cả đông trùng hạ thảo, tổ yến... nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ chỉ đạo xác minh, làm rõ, xác định 2 công ty sản xuất các loại sữa trên với số lượng đặc biệt lớn là Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood.

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Thị trường xuất bản Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nền tảng số mở ra vô vàn cơ hội tiếp cận tri thức. Thế nhưng, chính sự phong phú ấy lại khiến người đọc dễ rơi vào tình trạng bối rối và mất phương hướng khi chọn sách khoa học, dòng sách thiết yếu để xây dựng nền tảng tri thức cho mọi lứa tuổi.

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Ở 3 kỳ SEA Games liên tiếp, đội tuyển karate Việt Nam không chỉ đóng góp nhiều HCV cho Đoàn thể thao Việt Nam mà còn duy trì được vị thế số một Đông Nam Á. Đây là nền tảng quan trọng để các võ sĩ của chúng ta hướng đến mục tiêu chinh phục huy chương tại ASIAD.

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Với những người chiến sĩ CAND khoác lên mình sắc xanh lá mạ, vinh dự, tự hào nhưng trách nhiệm cũng rất nặng nề, Công an xã Cẩm Hưng đã và đang ngày đêm giữ cho thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đảm bảo an ninh, trật tự để mang lại bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Thuế đối ứng giúp Mỹ cải thiện một số chỉ số kinh tế vĩ mô và thu hút đầu tư, nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Sau một năm, bức tranh kinh tế Mỹ hiện lên với cả gam sáng và những khoảng tối đáng chú ý.