Không có bất kỳ trận động đất nào được ghi nhận trong thời gian ấy. Thay vào đó, Santa Cruz rung chuyển bởi một chuỗi án mạng. 13 người thiệt mạng, tất cả đều không quen biết hung thủ. Trong hệ quy chiếu hoang tưởng của kẻ sát nhân, đó là một “nghi lễ” để cứu lấy California.
Gã tâm thần phân liệt
Herbert Mullin sinh ngày 18/4/1947 tại Salinas, bang California, trong một gia đình trung lưu êm ấm. Thời niên thiếu, Mullin không phải là trường hợp cá biệt. Hồ sơ học tập cho thấy hắn là học sinh có năng lực, chơi thể thao tốt. Gã còn được giáo viên và bạn bè đánh giá là một người có tư chất để thành công sau này.
Biến cố xảy ra khi người bạn thân nhất của Mullin tử nạn trong một vụ tai nạn xe hơi. Sau đó, hắn bắt đầu xuất hiện những thay đổi về hành vi như sống khép kín, suy tư cực đoan và đặc biệt ám ảnh với các khái niệm về luân hồi, định mệnh và trật tự vũ trụ. Thay vì chấp nhận đó là một tai nạn, Mullin dần tin rằng cái chết của bạn mình đã được “sắp đặt”. Niềm tin này kéo hắn rời khỏi ngành kỹ thuật, chuyển sang triết học và tìm kiếm lời giải trong các học thuyết tôn giáo phương Đông.
Theo Louis Schlesinger, giáo sư tâm lý học tại Cao đẳng Tư pháp Hình sự John Jay, nhận xét: "Anh ta trông hoàn toàn bình thường, chứng rối loạn tiềm ẩn của anh ta đã được che giấu khá tinh vi". Schlesinger nói thêm rằng chứng rối loạn tiềm ẩn của Mullin, sau này được xác định là chứng tâm thần phân liệt hoang tưởng, sẽ bộc lộ rõ rệt khi anh ta bước sang tuổi 20 theo cách "vô cùng dữ dội".
Ở tuổi 22, Mullin được gia đình đưa vào bệnh viện điều trị. Những năm sau đó, hắn nhiều lần ra vào các cơ sở điều trị khác nhau. Do không có biểu hiện tấn công trực tiếp vào bản thân hoặc người khác, Mullin thường được cho xuất viện sau các đợt điều trị ngắn. Quá trình theo dõi và dùng thuốc vì thế không được duy trì liên tục.
Song song với sự gián đoạn ấy, Mullin vẫn sử dụng LSD và cần sa trong thời gian dài. Với một người đã xuất hiện dấu hiệu tâm thần phân liệt, việc lạm dụng các chất gây ảo giác được xem là yếu tố làm bệnh lý diễn tiến phức tạp hơn. Các chất này có thể bóp méo nhận thức, làm tăng cường ảo giác và củng cố hệ thống niềm tin hoang tưởng, khiến ranh giới giữa thực tại và tưởng tượng ngày càng mờ nhạt.
Đến năm 25 tuổi, sau khi rơi vào cảnh khánh kiệt, Mullin rời San Francisco trở về Santa Cruz sống cùng cha mẹ. Chính trong giai đoạn này, các ảo giác thính giác xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc.
Mullin khai rằng hắn thường xuyên nghe thấy những “giọng nói” ra mệnh lệnh, yêu cầu phải “hiến máu cho thiên nhiên” để ngăn chặn một trận động đất thảm khốc có thể tàn phá California.
Trong nhận thức bị bóp méo của Mullin, việc sát hại người khác không còn là tội ác, mà được diễn giải như một hành động “cứu lấy cộng đồng”.
“Cơn địa chấn” mang tên Herbert Mullin
Ngày sinh của Herbert Mullin trùng với thời điểm xảy ra trận động đất San Francisco năm 1906, một trong những thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng nhất trong lịch sử nước Mỹ. Khi bệnh tâm thần phân liệt diễn tiến nặng hơn, Mullin bắt đầu gán cho sự trùng hợp này ý nghĩa siêu hình. Trong nhận thức lệch lạc của hắn, ngày sinh và ngày chết chóc ấy không phải ngẫu nhiên, mà là một “dấu hiệu”.
Năm 1972, một chuyên gia đã đưa ra dự báo rằng đứt gãy San Andreas có thể gây ra một trận động đất lớn vào ngày 4/1/1973. Trong suy nghĩ hoang tưởng của mình, Mullin tin rằng thiên nhiên đang đòi hỏi sự hiến tế. Một logic lệch lạc dần hình thành: cái chết của số ít sẽ cứu được số đông. Và từ niềm tin méo mó ấy, Mullin bắt đầu chuỗi tội ác.
Ngày 13/10/1972, hắn tìm kiếm nạn nhân đầu tiên. Mullin giả vờ xe gặp sự cố, dừng bên đường và mở nắp capo. Lawrence White, người đàn ông 55 tuổi sống lang thang, đi ngang qua đề nghị giúp sửa xe để xin đi nhờ. Mullin dùng gậy bóng chày đánh chết nạn nhân rồi giấu xác trong rừng. Thi thể được phát hiện vào ngày hôm sau.
11 ngày sau, Mullin cho Mary Guilfoyle, nữ sinh viên 24 tuổi, đi nhờ xe. Trên đường, hắn đâm chết cô và bỏ lại thi thể ven quốc lộ. Phải nhiều tháng sau, thi thể mới được tìm thấy.
Ngày 2/11, Mullin bước vào Nhà thờ St. Mary tại thị trấn Los Gatos với ý định xưng tội. Nhưng sau cuộc gặp, linh mục trong nhà thờ bị sát hại và thi thể được phát hiện trong phòng xưng tội. Khi bị bắt, Mullin khai rằng vị linh mục “đã đồng ý trở thành vật hiến tế tiếp theo”.
Đầu 1973, Mullin ngừng sử dụng chất gây nghiện và bắt đầu đổ lỗi cho những sai lầm trong cuộc sống do trước đây sử dụng chất cấm. Hắn cho rằng Jim Gianera, bạn cũ thời trung học đã cho hắn dùng cần sa lần đầu tiên, coi anh ta là người khởi nguồn cho chứng nghiện nặng sau này của mình.
Mang theo niềm tin méo mó đó, tháng 1/1973, Mullin lái xe đến một khu vực hẻo lánh ở Santa Cruz để tìm Jim. Sau khi được một phụ nữ tên Kathleen Francis chỉ đường, hắn tìm gặp người bạn cũ để “đòi lời giải thích”. Cuộc chất vấn nhanh chóng biến thành bạo lực: Mullin nổ súng bắn chết Jim và vợ. Rời khỏi hiện trường, hắn quay lại nhà Kathleen, người giúp hắn chỉ đường để sát hại cô cùng hai con nhỏ.
Như vậy, Mullin đã giết 5 người chỉ trong một ngày. Đã không có bất kỳ trận động đất nào xảy ra và hắn ngày càng chắc chắn hơn rằng những vụ giết người đã phát huy hiệu quả trong ngăn chặn thảm họa.
Cảnh sát ban đầu cho rằng những cái chết ở hai ngôi nhà đều liên quan ma túy và không nghi ngờ vụ việc có liên quan đến cái chết của vị linh mục hoặc hai vụ giết người khi đi nhờ xe trước đó.
Khoảng một tháng sau, ngày 10/2/1973, Mullin đi bộ trong một công viên ở Santa Cruz và bắt gặp 4 thanh thiếu niên đang cắm trại trái phép. Hắn tự xưng là kiểm lâm, yêu cầu họ rời đi vì “làm ô nhiễm khu rừng”. Nhóm thiếu niên xua đuổi Mullin và tiếp tục ở trong lều. Sáng hôm sau, hắn quay lại và nổ súng sát hại cả 4 người.
Chuỗi án mạng do Mullin gây ra khiến cơ quan điều tra gặp nhiều khó khăn trong giai đoạn đầu. Các vụ án thiếu quy luật rõ ràng, không có mối liên hệ trực tiếp về hung khí, phương thức hay đặc điểm nạn nhân. Kẻ thủ ác sử dụng nhiều công cụ khác nhau, từ dao, gậy bóng chày đến súng trường. Nạn nhân trải rộng về độ tuổi, giới tính và chủng tộc, không cho thấy động cơ thù hằn cá nhân hay mục tiêu cụ thể.
Nhịp độ gây án cũng bất thường. Có thời điểm hắn sát hại 3 người trong vòng chưa đầy 1 tháng, sau đó im lặng gần 3 tháng trước khi tiếp tục giết 5 người chỉ trong 1 ngày. Điều này khiến việc xây dựng chân dung hung thủ trở nên phức tạp hơn.
Tình hình càng trở nên rối rắm khi cùng thời điểm đó, Mullin không phải là kẻ sát nhân duy nhất xuất hiện ở Santa Cruz. Ed Kemper, kẻ cuồng dâm và ái tử thi, được biết đến với biệt danh "Co-Ed Killer", cũng đã giết 8 người trong khoảng thời gian từ 1972 đến 1973. Sự trùng lặp về không gian và thời gian giữa hai đối tượng khiến việc quy kết dấu vết, phân loại hồ sơ và xác định chuỗi hành vi các vụ án vô cùng khó khăn.
Ngày 13/2/1973, Mullin thực hiện vụ sát hại cuối cùng. Nạn nhân là Fred Perez, 72 tuổi, cựu võ sĩ quyền Anh, bị bắn chết khi đang chăm sóc khu vườn trước nhà. Một người hàng xóm kịp ghi lại biển số xe khi Mullin rời khỏi hiện trường, cung cấp manh mối quyết định cho lực lượng chức năng.
Chỉ vài phút sau, Mullin bị chặn bắt. Hắn không chống cự.
Xét xử
Ngày 30/7/1973, Herbert Mullin bị đưa ra xét xử về 10 vụ giết người xảy ra tại hạt Santa Cruz. Trước tòa, hắn không phủ nhận hành vi sát hại các nạn nhân, nhưng lập luận rằng mình không đủ năng lực chịu trách nhiệm hình sự. Mullin cho rằng việc sử dụng chất gây ảo giác kết hợp với rối loạn tâm thần đã làm hắn mất khả năng nhận thức bản chất hành vi và hậu quả pháp lý.
Mullin kể về những “giọng nói” vang lên trong đầu, thúc giục hắn phải giết người để ngăn chặn thảm họa động đất. Hắn mô tả những thông điệp ấy như một “bài hát chết chóc”, thứ mà theo lời hắn, đã chỉ dẫn từng hành động.
Tuy nhiên, tòa án không chấp nhận lập luận mất năng lực nhận thức. Công tố viên chỉ ra rằng Mullin đã lựa chọn mục tiêu, chuẩn bị hung khí và di chuyển giữa các địa điểm gây án với sự tính toán nhất định. Trong một số vụ việc, hắn còn tìm cách che giấu dấu vết nhằm tránh bị phát hiện. Những hành vi này cho thấy khả năng nhận thức và điều khiển hành vi chưa bị triệt tiêu hoàn toàn.
Tòa án nhấn mạnh rằng rối loạn tâm thần không đồng nghĩa với việc đương nhiên được miễn trừ trách nhiệm hình sự. Vấn đề cốt lõi là liệu bị cáo có còn khả năng phân biệt đúng - sai và điều khiển hành vi tại thời điểm phạm tội hay không. Dựa trên chuỗi hành vi có tính toán, hội đồng xét xử kết luận năng lực nhận thức của Mullin không bị triệt tiêu hoàn toàn.
Đáng chú ý, Mullin từng đề nghị tự bào chữa trước tòa, thể hiện sự tự tin trong việc trình bày quan điểm của mình. Song thẩm phán nhận định tình trạng tâm thần của bị cáo không bảo đảm điều kiện để tự đại diện một cách đầy đủ và hợp pháp, do đó đã chỉ định luật sư bào chữa theo quy định.
Ngày 19/8/1973, sau 14 giờ nghị án, bồi thẩm đoàn tuyên Mullin phạm 2 tội giết người cấp độ một trong vụ sát hại Jim và Kathleen - được xác định có chủ đích - cùng 8 tội giết người cấp độ hai đối với các nạn nhân còn lại.
Tháng 12/1973, Mullin tiếp tục nhận tội giết người cấp độ hai trong vụ sát hại linh mục tại hạt Santa Clara, khép lại toàn bộ hồ sơ hình sự liên quan đến chuỗi án mạng.
Tòa tuyên bản án tù chung thân. Trong suốt thời gian thụ án, Mullin 8 lần xin ân xá nhưng đều bị bác bỏ. Các cơ quan chức năng nhận định nguy cơ tái phạm và mức độ nguy hiểm của bị cáo không cho phép xem xét giảm án.
Ngày 18/8/2022, Herbert Mullin qua đời tại một cơ sở y tế thuộc hệ thống trại giam bang California, khép lại hồ sơ của kẻ tâm thần phân liệt hoang tưởng giết người để “cứu lấy thế giới”.
Chuyên gia tâm lý ‘giải mã’ những vụ giết người hàng loạt 
