Trên thực tế, các tàu chấp pháp dân sự của Việt Nam cũng luôn hết sức kiềm chế. Nhưng bất chấp những nỗ lực và thiện chí của Việt Nam, Trung Quốc không những không dừng lại các hành vi sai trái mà còn có thêm phản ứng tiêu cực, có những lời lẽ vu cáo, xuyên tạc, đổ lỗi cho Việt Nam và thậm chí còn mở rộng phạm vi hoạt động của giàn khoan và đâm chìm tàu cá Việt Nam. Những hành động phi pháp và vô nhân đạo của Trung Quốc đang bị cả cộng đồng quốc tế lên án, chỉ trích.
Nước nhỏ - nhân cách lớn
Tính cho đến nay, dù Trung Quốc liên tục có những hành vi hung hăng hơn, song Việt Nam vẫn kiên trì thực hiện đường lối ngoại giao hòa bình. Cụ thể, đã có trên 30 cuộc trao đổi, tiếp xúc với Trung Quốc dưới nhiều hình thức khác nhau. Gần đây nhất, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hồ Xuân Sơn đã có chuyến công du Trung Quốc để bàn thảo về vấn đề này. Ngày 23/5, Bộ Ngoại giao Việt Nam cũng lần thứ hai có Công hàm gửi Bộ Ngoại giao Trung Quốc, yêu cầu Trung Quốc rút giàn khoan để hai bên tiến hành đàm phán xác định tính pháp lý khu vực Trung Quốc hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981.
Ngày 4/6, lần thứ 3 Bộ Ngoại giao Việt Nam trao Công hàm gửi Bộ Ngoại giao Trung Quốc, yêu cầu phía Trung Quốc nghiêm túc tôn trọng luật pháp quốc tế, chấm dứt ngay các hoạt động vi phạm quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam đối với các Vùng Đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam; rút ngay giàn khoan, tàu và các phương tiện liên quan ra khỏi vùng biển của Việt Nam và không để tái diễn các hành vi tương tự; đồng thời, yêu cầu Trung Quốc giải quyết các tranh chấp trên biển cũng như việc hạ đặt trái phép giàn khoan thông qua đàm phán hoặc các biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước của Liên Hiệp Quốc (LHQ) về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS).
Đáp lại thiện chí của Việt Nam, Trung Quốc vẫn lảng tránh, không trả lời công hàm của Bộ Ngoại giao. Chính thái độ này của Bắc Kinh đã khiến cộng đồng quốc tế nổi giận và cực lực lên án. Và như người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Hải Bình đã nói, sự bất hợp tác sẽ khiến cho đường dây nóng Việt Nam – Trung Quốc cũng khó có thể hoạt động bình thường bởi mọi nỗ lực ngoại giao đều phải đến từ hai phía. Nếu một bên tỏ ra thiện chí, một bên không thì sẽ không giải quyết được vấn đề gì. Ông Lê Hải Bình khẳng định: “Việt Nam luôn coi trọng quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Trung Quốc, nhưng quan hệ hai bên chỉ có thể phát triển tốt đẹp trên cơ sở tôn trọng quyền lợi chính đáng của nhau. Trên thực tế, những hành động sai trái vừa qua của Trung Quốc đã làm tổn thương tình cảm của người dân Việt Nam. Tuy nhiên Việt Nam vẫn cố gắng duy trì các hoạt động hợp tác bình thường vì lợi ích của nhân dân hai nước”.
Nhưng có lẽ, điều mà cả thế giới bàng hoàng, sửng sốt hơn cả chính là cách hành xử mới nhất của Trung Quốc trong vấn đề Biển Đông, cụ thể là vấn đề giàn khoan Hải Dương 981. Hạ đặt trái phép giàn khoan vào vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của quốc gia khác đã là một hành vi sai trái không chấp nhận được. Tấn công tàu thuyền và tàu cá của quốc gia đó trong ngư trường truyền thống của họ là một hành vi vô nhân đạo. Chưa hết, còn một hành vi khác cũng không kém phần nghiêm trọng và lộ rõ bản chất “mặt phải mặt trái” của Trung Quốc là việc Trung Quốc lưu hành công hàm phản đối Việt Nam ở LHQ và cho phép người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hoa Xuân Oánh đưa ra những tuyên bố vu khống rằng tàu Việt Nam đã hơn 120 lần quấy nhiễu và tấn công tàu Trung Quốc.
Thực chất, nội dung công hàm của Trung Quốc lưu hành ở LHQ và phát biểu của bà Hoa Xuân Oánh đều có điểm chung là xuyên tạc sự thật, bóp méo tình hình thực tế. Trong nhiều cuộc họp báo quốc tế về Biển Đông do Bộ Ngoại giao Việt Nam tổ chức, các đại sứ, đại diện ngoại giao đoàn tại Hà Nội cùng đông đảo phóng viên trong và ngoài nước được trực tiếp xem nhiều video clip cho thấy tàu Trung Quốc quấy nhiễu, chặn đánh và ngang nhiên đâm tàu Việt Nam cho đến khi chìm.
Ông Trần Duy Hải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới quốc gia, Bộ Ngoại giao nói: “Trung Quốc không thể đưa ra được hình ảnh tàu Việt Nam tấn công tàu Trung Quốc vì không có chuyện đó. Chúng tôi bác bỏ luận điệu nêu trong công hàm của Trung Quốc và phát biểu của bà Hoa Xuân Oánh. Ngay hành động của Trung Quốc cố tình đâm va tàu Việt Nam, phun vòi rồng công suất lớn cũng đã được phương tiện truyền thông của Trung Quốc đưa tin công khai. Trung Quốc đã thừa nhận hành động của họ. Việt Nam chỉ có tàu dân sự hoạt động ở khu vực này”.
Sức mạnh của chính nghĩa và công lý
Sự thật sẽ mãi là sự thật. Lẽ phải, chính nghĩa và pháp lý thuộc về Việt Nam. Đó là những gì mà báo chí nước ngoài đã nói trong hơn một tháng qua, xung quanh sự kiện Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong Vùng Đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam. Giáo sư Carl Thayer thuộc Học viện Quốc phòng Australia và Giáo sư Ronald Clarke của Đại học Sydney (Australia) đều nhấn mạnh rằng, Việt Nam phải để cộng đồng quốc tế hiểu rằng Việt Nam là nạn nhân, còn Trung Quốc là kẻ đi xâm lược. Những biện pháp của Việt Nam hiện nay nhằm đối phó với hành động của Trung Quốc là đúng hướng và vì thế tạo được làn sóng ủng hộ lớn trong cộng đồng quốc tế.
Đồng quan điểm này, nhà báo Lina Sankary thuộc tờ Nhân đạo (L’Humanite) của Pháp, người phụ trách viết bài về căng thẳng trên biển Đông cho biết: “Thực sự trong những ngày qua, có những đụng độ qua lại đáng lo ngại giữa Trung Quốc và Việt Nam quanh việc Trung Quốc hạ đặt giàn khoan dầu trong vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam đã được UNCLOS công nhận. Phải nói rõ là Luật quốc tế công nhận chủ quyền của Việt Nam trong vùng biển này nên Trung Quốc không được phép có những hành động như thế”.
Đồng quan điểm này, Tiến sĩ Dmitri Mosyakov, lãnh đạo Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á, châu Úc và châu Đại dương, Viện Phương Đông - Viện Hàn lâm Khoa học Nga trong bài phát biểu tại Hội thảo Việt Nam học lần thứ 5 được tổ chức tại Viện Viễn Đông - Viện Hàn lâm khoa học Nga cuối tháng 5 vừa qua cũng nhấn mạnh: “Việt Nam và lãnh đạo Việt Nam đang có một nguyên tắc rất đúng đắn trong xử lí vấn đề hiện nay. Nguyên tắc này là sự kết hợp của hai quan điểm, một mặt khẳng định chủ quyền của Việt Nam và chỉ ra việc Trung Quốc vi phạm chủ quyền, mặt khác là yêu cầu Trung Quốc chấm dứt hoạt động của giàn khoan Hải Dương 981, chuyển từ xung đột sang một cơ chế đối thoại, không để căng thẳng trở thành một cuộc chiến. Điều này rất quan trọng và thực tế cho thấy chính sách sáng suốt và kiên quyết của Việt Nam”. Nhưng Tiến sĩ Dmitri Mosyakov cũng bày tỏ sự hoài nghi trước thiện chí đối thoại, giải quyết tranh chấp của Trung Quốc.
Rõ ràng, trong cuộc đấu tranh với những hành động sai trái lần này của Trung Quốc, dân tộc Việt Nam có hai thứ mà Trung Quốc không bao giờ có, đó là pháp lý luôn thuộc về Việt Nam. Bên cạnh đó, Việt Nam còn có đạo lý, là sự ủng hộ nhiệt tình của dư luận quốc tế. Thiếu tướng Lê Văn Cương, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học Công an (Bộ Công an) nhấn mạnh: “Sức mạnh của Việt Nam chính là đạo lý và pháp lý, cộng với sức mạnh vật chất tạo nên khả năng bất khả chiến bại, đánh tan bất cứ âm mưu nào của các kẻ thù xâm lược”.
Vì thế, theo nhận định của Thiếu tướng Lê Văn Cương và nguyên Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam Nguyễn Thị Bình cùng nhiều chính khách và học giả trong, ngoài nước khác, Việt Nam cần phải có một chiến dịch tuyên truyền lâu dài, bác bỏ những luận điệu sai trái của các tờ báo Trung Quốc để từ đó thông tin cho không chỉ người dân Việt Nam mà còn cả cộng đồng quốc tế biết được sự thật về những gì đang xảy ra xung quanh khu vực mà Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981.
Từ kinh nghiệm cá nhân trong chiến lược ngoại giao nhân dân, nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình nhấn mạnh: “Trong tình hình hiện nay, chúng ta không chỉ sử dụng các vấn đề về chính trị mà chúng ta còn phải sử dụng pháp lý, đó là những yếu tố quan trọng để chúng ta kêu gọi bạn bè thế giới ủng hộ. Chúng ta chỉ yêu cầu tôn trọng chủ quyền của Việt Nam, chúng ta không yêu cầu bất kỳ điều gì cho nên lẽ phải, chính nghĩa và pháp lý thuộc về chúng ta. Tôi tin rằng, nhân dân thế giới vẫn ủng hộ Việt Nam như họ đã ủng hộ chúng ta trong các cuộc chiến tranh trong quá khứ. Nếu nhân dân Trung Quốc hiểu được sự thật thì họ sẽ không thể nào tán thành những hành động của chính quyền Trung Quốc”
