Sông Ba không còn là huyền thoại

Đứng bên dòng sông Ba mênh mông giữa cao nguyên đại ngàn hôm nay, tôi cảm thấy dường như bất lực. Một dòng sông huyền thoại trên đất Tây Nguyên đã đi vào thơ ca, văn hóa ngàn đời, bây giờ chỉ còn là con sông chết. Nước cạn, mùi hôi thối lại cứ bốc lên nồng nặc giữa lòng thị xã An Khê, nơi miền đất Tây Sơn thượng đạo bây giờ cũng giống như vùng đất chết vì ô nhiễm…

Sông Ba, còn gọi là sông Đà Rằng (theo tiếng Chăm cổ tức là con sông lau sậy), được bắt nguồn từ dãy núi Ngọc Linh, phía Tây Bắc tỉnh Kon Tum, từ độ cao hơn 2.000m so với mực nước biển, chảy qua 3 tỉnh Kon Tum, Gia Lai và Phú Yên. Sông Ba dài 374km, là một trong 9 hệ thống sông chính ở nước ta và là con sông lớn nhất ở khu vực Nam Trung Bộ. Đây cũng là một trong hai con sông lớn nhất Tây Nguyên có lưu vực rộng tới 13.900km², trong đó 8.656km² nằm trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Lưu vực sông Ba nằm trong vùng trũng, xung quanh có núi cao bao bọc. Đây cũng là con sông duy nhất chảy cắt ngang dãy Trường Sơn chia cao nguyên miền Nam thành 2 cao nguyên: Pleiku và Đắk Lắk.

Từ thượng nguồn sông Ba chảy theo hướng Bắc Nam dài 300km đổ ra biển Đông tại cửa biển Đà Diễn thuộc thành phố Tuy Hòa, Phú Yên, tạo thành một vùng châu thổ rộng lớn với diện tích trên 20.000 ha. Cánh đồng bằng Tuy Hòa rộng nhất Nam Trung Bộ, được hệ thống thủy nông Đồng Cam cung cấp nước ngọt quanh năm, đây cũng là vựa lúa lớn nhất miền Trung. Sông Ba không chỉ gắn liền với văn hóa bao đời của người dân bản địa mà còn là nguồn sống của hàng triệu người dân xung quanh, nơi cung cấp nguồn nước sinh hoạt và nguồn nước phục vụ sản xuất cho nhiều địa phương ở phía Đông Nam của tỉnh Gia Lai. Sông Ba một thời cung cấp nước tưới, sinh hoạt cho hàng chục vạn dân cư khu vực đi qua và có nguồn cá dồi dào bậc nhất Tây Nguyên. Tuy nhiên, hiện nay con sông Ba đã dần cạn nước và bị ô nhiễm nặng.

Những ngày này, đi qua thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai có dòng sông Ba chạy qua, ai cũng phải bịt mũi vì không chịu nổi mùi hôi thối bốc lên vì ô nhiễm. Đó là kết quả từ nhiều năm nay dòng sông Ba trở thành nơi hứng chịu các nguồn nước thải công nghiệp tại các nhà máy tuyển quặng, nhà máy mía đường, nhà máy mỳ (sắn), nhà máy MDF...

Sông Ba đang chết dần vì nước xả thải từ các nhà máy.
Sông Ba đang chết dần vì nước xả thải từ các nhà máy.

Mặc dù các cơ quan chức năng địa phương đã nhiều lần kiểm tra, xử lý các nhà máy xả nước thải gây ô nhiễm môi trường trên sông Ba, nhưng cuối cùng đâu vẫn vào đó, vì họ cho rằng, không thể đóng cửa các nhà máy ở đây được. Đặc biệt là từ khi công trình thủy điện An Khê - Ka Nak chặn dòng, tích nước lòng hồ (tháng 9/2010), việc sinh hoạt, sản xuất của người dân ở 5 huyện, thị xã vùng Đông Gia Lai và khu vực hạ lưu sông Ba bị đảo lộn hoàn toàn.

Có thể nói, việc ngăn dòng thủy điện An Khê - Ka Nak đã làm mực nước trên sông Ba phía hạ lưu xuống thấp, dòng chảy ứ đọng, nước không đủ để đẩy trôi các chất cặn bã, làm cho sự ô nhiễm ở đây ngày càng trầm trọng hơn. Bên cạnh đó nguồn nước sinh hoạt, nước tưới hoa màu các loại phía hạ lưu sông Ba cũng không còn đáp ứng được nên người dân kêu trời mà không thấu.

Lẽ ra thủy điện An Khê - Ka Nak chặn dòng đưa nước vào nhà máy rồi cho chảy về hạ lưu sông Ba theo lẽ tự nhiên của dòng sông như bao đời nay vẫn chảy. Nhưng đằng này vì các nhà làm thủy điện đã đặt mục đích lợi nhuận lên hàng đầu, hạ giá thành đầu tư nên ngăn dòng sông Ba lại và cho chảy xuôi về phía tỉnh Bình Định chứ không xuôi theo dòng chảy về hạ lưu, đổ về tỉnh Phú Yên như quy luật tự nhiên của dòng sông. Thực tế bất thường này đã được cảnh báo từ trước những hiểm họa cho con người và nhân loại nên các nhà lãnh đạo của hai tỉnh Gia Lai và Phú Yên liên tục phản đối việc nắn dòng chảy của sông Ba trái quy luật. Tuy nhiên, bao nhiêu ý kiến, bút mực cũng đành bất lực trước một thực tế đau lòng là… lợi nhuận đồng tiền.

Điều đáng nói nữa là chính trên dòng sông này, Chính phủ đã phê duyệt quy hoạch xây dựng 6 công trình thủy điện với tổng công suất 659 MW, gồm: thủy điện An Khê - Ka Nak (173 MW), thủy điện sông Ba Hạ (250 MW), thủy điện sông Hinh (70 MW), thủy điện Đăk Srông (60 MW), Ea Krong Hnang (66 MW) và thủy điện sông Ba Thượng (40 MW). Về lý thuyết, những dự án thủy điện đều được vẽ ra bài bản và thuyết phục để được phê duyệt, nhưng thực tế thì không ai lường trước hết hậu họa của nó.

Khai thác cát trái phép trên Sông Ba.
Khai thác cát trái phép trên Sông Ba.

Nhiều lần từ phía địa phương, ông Phạm Thế Dũng, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai lo lắng và bức xúc trước vấn đề ô nhiễm sông Ba và đề nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường sớm công bố dòng chảy tối thiểu trên sông Ba để làm căn cứ quản lý tài nguyên nước trên lưu vực và chỉ đạo thành lập Ủy ban lưu vực sông Ba để tham mưu, tư vấn công tác quản lý tài nguyên nước trên lưu vực sông này. Lãnh đạo tỉnh Gia Lai cũng chỉ đạo mạnh mẽ các cơ quan chức năng ở địa phương phối hợp với chính quyền các cấp có liên quan thực hiện việc kiểm tra công tác bảo vệ môi trường của các nhà máy trên địa bàn, xử lý theo thẩm quyền trong lĩnh vực môi trường theo đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, thực tế thì sông Ba vẫn đang chết vì có quá nhiều bất cập từ dòng sông này mà con người đã gây ra.

Theo Ban Quản lý dự án thủy điện 7 (thuộc EVN), lưu lượng nước xả ra sau đập An Khê đạt tối thiểu 4m3/giây theo đúng nội dung cam kết tại báo cáo đánh giá tác động môi trường đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường phê duyệt. Nhưng thực tế mùa khô, lượng nước xả này không thấm vào đâu và đặc biệt không xua được nước thải từ các nhà máy trên khu vực xả ra dòng sông Ba, nên dưới dòng sông này đầy những vũng nước ứ đọng đen ngòm và bốc mùi hôi thối quanh năm.

Hàng ngàn người dân ở thị xã An Khê, Gia Lai bức xúc: “Người dân đã gắn bó ở đây hàng ngàn năm rồi, không lẽ bây giờ phải bỏ nhà cửa đến nơi khác. Liệu Nhà nước có chịu đóng cửa các nhà máy hay di dời thị xã này đi nơi khác?”. Hàng ngàn câu hỏi được đặt ra nhưng đến nay vẫn chưa có câu trả lời.

Phía chính quyền địa phương đang đưa ra giải pháp tình thế là đề nghị Ban Quản lý thủy điện 7, chủ đầu tư thủy điện An Khê - Ka Nak, tăng lưu lượng xả nước ra sông Ba để cuốn trôi các chất thải. Tuy nhiên, phía Ban Quản lý dự án thủy điện 7 cho rằng, thủy điện An Khê - Ka Nak hiện đã xả ra sông Ba với lưu lượng 4m3/giây, muốn tăng lưu lượng xả nước ra sông phải xin ý kiến Tập đoàn Điện lực Việt Nam...

Thực tế, một thời các nhà làm kinh tế chỉ biết kinh doanh và lợi nhuận mà quên đi trách nhiệm bảo vệ môi trường, quyền lợi của người dân và bất chấp pháp luật. Trong khi đó pháp luật thì chưa xử lý nghiêm và còn nhiều khe hở để các nhà đầu tư phớt lờ trách nhiệm. Chuyện không chỉ ở con sông Ba bị giết chết mà còn nhiều con sông, dòng nước khác ở Tây Nguyên cũng đã và đang chết vì cơ chế, cách làm của những người ham lợi, hám tiền trước mắt mà quên đi quy luật tự nhiên, lẽ sống của con người và đạo lý nhân nghĩa ở đời

Khôi Nguyên

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?