Sau Hiệp ước START mới sẽ là gì?

Hiện tại chỉ có một hiệp ước có hiệu lực trong việc giới hạn các kho vũ khí hạt nhân: Hiệp ước START mới đối với các kho vũ khí chiến lược của Mỹ và Nga. Theo các thanh sát viên, hiệp ước này đang hoạt động hiệu quả. Còn theo Nga, hiệp ước này là "tiêu chuẩn vàng" trong việc kiểm soát vũ khí.

Tăng cường tính linh hoạt

Về mặt khái niệm, có thể cho rằng START mới bắt nguồn từ cả START và Hiệp ước Moscow năm 2002, trong đó, Hiệp ước Moscow được cho là hiệp ước thay thế tạm thời sau khi START-II hết hiệu lực. Hiệp ước Moscow quy định rằng cả hai bên về cơ bản được tự do xác định thành phần và cấu trúc các lực lượng hạt nhân của mình nhưng sẽ duy trì tổng số đầu đạn hạt nhân chiến lược trong khoảng từ 1.700 đến 2.200 đầu đạn. Còn START đặt ra mức trần riêng đối với tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) hạng nặng và được hai bên nhất trí.

Mức trần đó đã được bỏ đi trong START mới. Ngoài ra, START mới được cho là đơn giản hơn START: START đòi hỏi 12 kiểu kiểm tra với tổng cộng 28 lần một năm và 152 kiểu thông báo, trong khi START mới chỉ đòi hỏi 2 kiểu kiểm tra với tổng cộng 18 lần một năm và 42 kiểu thông báo.

Nga cho biết tuân thủ chặt chẽ việc kiểm soát ICBM.
Nga cho biết tuân thủ chặt chẽ việc kiểm soát ICBM.

Thành tựu chính của START mới là tiếp tục hạ mức trần đối với ICBM và tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM), các phương tiện phóng hai loại tên lửa này cũng như máy bay ném bom hạng nặng và đầu đạn đi kèm. Cụ thể từ 1.600 thiết bị phóng và máy bay ném bom trong START xuống còn 800 chiếc; và 6.000 đầu đạn xuống còn 1.500 đầu đạn. Trong START mới cũng như trong START, số lượng đầu đạn hạt nhân tối đa là con số được tính toán cụ thể, không phải mức trần cho số lượng đầu đạn thực tế.

Ví dụ, trong START mới, mỗi máy bay ném bom hạng nặng triển khai được tính là mang một đầu đạn. Xét tới việc một máy bay Tu-160 có thể mang theo 12 tên lửa hành trình hạt nhân, mỗi tên lửa mang 1 đầu đạn, so với một B-52H mang 20 đầu đạn thì số lượng đầu đạn thực tê có thể cao hơn rất nhiều so với số lượng tối đa cho phép được thống kê. Sau START mới, thời hạn 7 năm giảm thiểu kho vũ khí hạt nhân của hai nước đã chấm dứt vào ngày 5-2-2018. Trong các thông cáo báo chí, hai bên đều khẳng định tuân thủ việc cắt giảm số lượng đầu đạn hạt nhân như trong hiệp ước và đang tiếp tục tuân thủ.

10 năm một hiệp ước

START mới có hiệu lực 10 năm và sẽ hết hạn vào ngày 4-3-2021. Điều XIV của hiệp ước này cho phép các bên có thể đàm phán gia hạn nó thêm tối đa 5 năm nữa. Liệu việc gia hạn 5 năm có phải là lựa chọn tốt nhất khi mà cho tới nay vẫn chưa có cuộc đàm phán nào để đi đến thống nhất về một hiệp ước mới?

Ngay trong lần tiếp xúc đầu tiên với ông Donald Trump trên cương vị Tổng thống Mỹ, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đề xuất gia hạn START mới. Tuy nhiên, chính quyền ông Trump đã tỏ thái độ thờ ơ. Theo các quan sát viên, một trong những lý do đó là việc Mỹ cho đến nay vẫn đổ lỗi cho Nga liên quan đến Hiệp ước Các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF).

Báo cáo đánh giá tình trạng hạt nhân (NPR) năm 2018 cho biết: "Khó có thể hình dung về sự tiến triển hơn nữa trong một môi trường mà trong đó các nước sở hữu vũ khí hạt nhân đang tìm cách thay đổi biên giới và đảo ngược các quy tắc hiện có và tiếp tục không tuân thủ các nghĩa vụ cũng như các cam kết hiện có về việc kiểm soát vũ khí".

Trên thực tế, cho đến nay, chưa rõ nguyên nhân cụ thể nào dẫn đến việc Hiệp ước INF sụp đổ. Theo các quan sát viên, cả hai bên đều trở nên kém hào hứng với INF bởi ngoài 2 bên tham gia, các quốc gia khác đều không bị chịu ràng buộc gì bởi hiệp ước này. Sự sụp đổ của INF tất nhiên sẽ ảnh hưởng ngay đến việc kiểm soát vũ khí chiến lược, vì quy định không được có vũ khí hạt nhân (trên đất liền) trong tầm cận chiến lược (500 đến 1.000km) đã không còn.

Một B-52H có thể mang được 20 tên lửa hành trình mang đầu đạn hạt nhân.
Một B-52H có thể mang được 20 tên lửa hành trình mang đầu đạn hạt nhân.

Lý do thứ hai đó là mối lo ngại của Mỹ về vũ khí hạt nhân phi chiến lược. Việc bao gồm cả các lực lượng hạt nhân phi chiến lược dĩ nhiên sẽ làm thay đổi bản chất của các cuộc đàm phán về các lực lượng hạt nhân chiến lược được hình thành từ cuối những năm 1960 và do đó sẽ không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Tuy nhiên, trích dẫn của NPR nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiện đại hóa cả về lượng lẫn chất các lực lượng hạt nhân (phi chiến lược) chiến thuật của cả 2 bên.

Yếu tố thứ ba đó là Trung Quốc. Năm 2019, Tổng thống Donald Trump đã cho xây dựng một khuôn khổ kiểm soát vũ khí với Nga và Trung Quốc. Ngày 10-4-2020, ông Trump đã giao cho Đặc phái viên Marshall Billingslea nhiệm vụ khởi động các cuộc đàm phán về vấn đề này nhưng chưa có tiến triển. Trung Quốc lập luận rằng kho vũ khí hạt nhân của họ còn nhỏ so với Nga và Mỹ.

Mở rộng START mới là điều mà cả Nga và Mỹ có thể làm một cách dễ dàng. Điều này đã được tính đến và chấp nhận khi hiệp ước được thông qua vào thời điểm năm 2011. Trên thực tế, không dễ để đàm phán một hiệp ước mới trước khi chính quyền hiện tại ở Mỹ mãn nhiệm vì thời gian không còn nhiều. Nhưng ngay cả khi chính quyền mới sẵn sàng đàm phán thì quá trình đó cũng sẽ mất khá nhiều thời gian.

Bất kỳ hiệp ước mới nào cũng sẽ phải được đàm phán trên cơ sở những kế hoạch lớn nhằm hiện đại hóa bộ ba hạt nhân ICBM, SLBM và máy bay ném bom tầm xa ở cả hai bên. Mặc dù trong cả hai trường hợp các kế hoạch hiện đại hóa này đều rất tốn kém trong khi tiền có thể được sử dụng cho các mục đích khác nhưng điều quan trọng là chúng không vi phạm START mới. Và ngay cả khi có những kế hoạch này, số lượng vũ khí hạt nhân vẫn có khả năng tiếp tục giảm. Nhìn chung, việc gia hạn START mới vẫn là lựa chọn tốt nhất hiện nay.

Vũ Dũng (Tổng hợp)

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.