Quần đảo Marshall kiện các cường quốc hạt nhân ra Tòa án Quốc tế

Ngày 24/4 vừa qua, nước Cộng hòa Marshall đã nộp đơn kiện 9 quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân ra Tòa án Công lý Quốc tế (IJC) ở La Haye vì vi phạm cam kết trách nhiệm giải trừ vũ khí theo hiệp ước cấm phổ biến hạt nhân (NPT).

Trong hồ sơ kiện tụng, Quần đảo Marshall đã tố cáo các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân có thái độ "ngạo mạn, chối bỏ công lý".

Theo báo The Guardian, bị đơn trong vụ kiện này gồm 9 quốc gia đang sở hữu vũ khí hạt nhân gồm 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (Mỹ, Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc) với kho vũ khí đã được khẳng định và là những nước chủ chốt ký kết Hiệp ước NPT, cộng với 3 quốc gia công bố sở hữu vũ khí hạt nhân giai đoạn sau này nhưng nằm ngoài NPT là Ấn Độ, Pakistan, CHDCND Triều Tiên và quốc gia có kho vũ khí hạt nhân khá lớn nhưng không công bố là Israel.

Hiệp ước NPT được ký kết vào năm 1968 giữa các cường quốc hạt nhân lúc bấy giờ là Liên Xô (sau này là Nga), Mỹ, Anh, Pháp và Trung Quốc với các quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân (trong đó có Iran). Theo hiệp ước, các nước không sở hữu vũ khí hạt nhân cam kết không theo đuổi việc chế tạo vũ khí hạt nhân, còn các quốc gia đang có vũ khí thì sẽ phải thực hiện tiến trình giải giáp vũ khí hạt nhân, như quy định tại Điều 6 của Hiệp ước NPT.

Hiệp ước có hiệu lực thi hành từ năm 1970. Ngày 11/5/1995, NPT được mở rộng không giới hạn. Và đến nay đã có 190 quốc gia tham gia ký kết hiệp ước này.

Cáo buộc cơ bản trong đơn kiện của Cộng hòa Marshall liên quan đến việc 9 quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân vi phạm quy định trong Hiệp ước NPT. Mặc dù hiệp ước đã có hiệu lực thi hành từ năm 1970, nhưng Chiến tranh lạnh đã khiến cho hiệp ước bị "chết" một thời gian khá dài do các cường quốc hạt nhân tiếp tục chạy đua vũ trang, sản xuất hàng loạt đầu đạn hạt nhân để đối phó, răn đe nhau. Vào thời cao điểm của Chiến tranh lạnh, kho vũ khí giết người hàng loạt này lên đến trên 20.000 đầu đạn.

Chỉ sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, với việc nước Nga và phương Tây nối lại các cuộc đàm phán, đối thoại và hợp tác trên nhiều lĩnh vực, việc giải giáp vũ khí hạt nhân theo Điều 6 của NPT mới được các cường quốc hạt nhân nghiêm túc thực hiện.

Mặc dù vậy, trên thế giới đến nay vẫn còn đến hơn 17.000 đầu đạn hạt nhân, trong đó khoảng 16.000 nằm trong kho của Mỹ và Nga. Theo các chuyên gia, số đầu đạn hạt nhân này đủ để tiêu diệt toàn bộ sự sống trên trái đất.

Tổng thống Quần đảo Marshall Christopher Loeak đòi Mỹ tiếp tục bồi thường cho cư dân Bikini.
Tổng thống Quần đảo Marshall Christopher Loeak đòi Mỹ tiếp tục bồi thường cho cư dân Bikini.

Nhân vụ kiện của Marshall, dư luận thế giới hiện cũng đang rất quan tâm lo ngại vì các cường quốc hạt nhân trên thế giới không chỉ chậm thực thi các quy định về giải giáp vũ khí hạt nhân của Hiệp ước NPT, mà họ còn đang tiến hành việc hiện đại hóa kho vũ khí của mình nhằm duy trì năng lực hủy diệt đối phương khi xảy ra một cuộc chiến tranh tầm cỡ thế giới. Thực tế trên thế giới hiện tại vẫn tồn tại các dạng đối đầu chính trị, quân sự giữa phương Tây và các quốc gia đối trọng, như Nga, Trung Quốc, Iran, CHDCND Triều Tiên…

Một sự thật không thể phủ nhận là việc yêu cầu các quốc gia từ bỏ kho vũ khí hạt nhân là điều gần như không tưởng. Cho dù không còn tiếp tục sản xuất, nhưng các nước vẫn xem việc duy trì một kho vũ khí hạt nhân là cần thiết nhằm bảo đảm tính răn đe về mặt quân sự.

Trong khi các cường quốc vẫn đang do dự chưa muốn từ bỏ vũ khí giết người hàng loạt, thì người dân đảo quốc ở Nam Thái Bình Dương lại phải tiếp tục gánh chịu những thiệt hại dai dẳng vì tham vọng chạy đua vũ trang hạt nhân của Mỹ.

Đầu tháng 3 vừa qua, Marshall đã tổ chức tuần lễ kỷ niệm 60 năm người dân sống trên chuỗi đảo Bikini phải bỏ xứ "vì lợi ích của loài người" - cách người Mỹ đã nói với người dân bản xứ ở Bikini về lý do yêu cầu họ rời bỏ xứ. Tại lễ kỷ niệm đầy nỗi niềm cay đắng này, những người từng sống ở Bikini đã kể lại câu chuyện đắng lòng năm xưa. Cuộc sống của họ đã bắt đầu bị thay đổi kể từ sau Thế chiến II.

Hình ảnh vụ nổ quả bom H ngày 1/3/1954 quan sát từ cách xa 100 km.
Hình ảnh vụ nổ quả bom H ngày 1/3/1954 quan sát từ cách xa 100 km.

Tháng 12/1945, Tổng thống Mỹ Harry S. Truman đã ký một chỉ thị hành pháp gửi các tư lệnh Bộ binh và Hải quân Mỹ nêu rõ sự cần thiết của việc thử vũ khí hạt nhân "để xác định tác động của bom hạt nhân trên tàu chiến Mỹ". Bikini, chuỗi 23 hòn đảo nhỏ cực đẹp ở Nam Thái Bình Dương, đã được chọn do vị trí "hẻo lánh", nằm khuất xa đường hàng hải quốc tế. Chương trình thử bom hạt nhân ra đời, mang mật danh Chiến dịch Crossroads. Mọi việc chuẩn bị đã sẵn sàng, chỉ còn trục trặc nhỏ là 167 cư dân trên chuỗi đảo Bikini.

Tháng 2/1946, Chỉ huy trưởng quân đội Marshall - Ben H. Wyant đã bay đến Bikini để thuyết phục người dân Bikini chấp nhận rời khỏi đảo. Họ được đưa đến tạm cư ở hòn đảo Rongerik, cách Bikini khoảng 125 dặm (200 km) về phía đông để chờ ngày trở về.

Tháng 3/1946, Chiến dịch Crossroads bắt đầu. Người Mỹ đã điều 242 tàu, 156 máy bay, 25.000 thiết bị đo phóng xạ và 5.400 con vật thí nghiệm gồm chuột, dê, lợn cũng được mang đến. Tổng cộng 42.000 người Mỹ, bao gồm quân nhân và quan chức dân sự, đã tham gia chương trình thử bom.

Trong suốt 12 năm Chiến dịch Crossroads, từ tháng 3/1946 đến năm 1958, người Mỹ đã tiến hành 67 vụ thử bom các loại, trong đó có 23 vụ nổ bom hạt nhân, và đặc biệt là vụ thử quả bom H đầu tiên vào ngày 1/3/1954 với sức công phá gấp 1.000 lần quả bom hạt nhân ném xuống thành phố Hiroshima của Nhật Bản năm 1945.

Về phần người dân Bikini, từ khi rời bỏ quê hương, xa rời cái nôi văn hóa, cuộc sống của họ đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Rất nhiều người trong số họ đã từng mong muốn quay trở lại quê hương, và họ đã một lần quay về vài năm sau khi các vụ thử hạt nhân kết thúc nhưng rốt cuộc lại phải khăn gói ra đi vì mức độ nhiễm phóng xạ quá cao. Có rất nhiều người cư ngụ ở các hòn đảo gần khu vực thử bom hoặc những ngư dân trên thuyền đánh cá vô tình đi gần nơi bom nổ đã chết vì bệnh ung thư và các chứng bệnh khác thường.

Vùng nước và đất trên các hòn đảo của chuỗi đảo Bikini cho đến tận ngày nay vẫn chưa hoàn toàn sạch hẳn chất phóng xạ tồn dư. Và sự mất mát không chỉ là về con người, nhà cửa mà toàn bộ nền văn hóa của người Bikini cũng bị bom hạt nhân Mỹ quét sạch.

Hàng chục năm sau khi các vụ thử bom hạt nhân kết thúc, Tòa án Khiếu kiện hạt nhân Quần đảo Marshall đã được thành lập để xem xét các yêu cầu bồi thường cho người dân đảo Bikini. Một quỹ bồi thường cho các nạn nhân bị thương và tổn hại về đất đai đã được lập với 2 tỉ USD. Thế nhưng đến nay đã ngưng bồi thường vì nguồn quỹ đã cạn.

Đầu tháng 3/2014, nhân kỷ niệm 60 năm các vụ thử bom hạt nhân trên đảo Bikini, Tổng thống Marshall Christopher Loeak đã kêu gọi nước Mỹ giải quyết dứt điểm "những vấn đề tồn đọng" từ chương trình thử bom hạt nhân. Và Mỹ vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng

An Tôn (tổng hợp)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.